Adhyaya 10

Verse 1

ईश्वर उवाच । अन्यच्च कथयिष्यामि रहस्यं तव भामिनि । यत्र कस्य चिदाख्यातं तत्ते वच्मि वरानने

Īśvara dijo: Te revelaré aún otro secreto, oh dama resplandeciente—algo que fue declarado sólo a alguien, en algún lugar; eso mismo te lo digo ahora, oh de bello rostro.

Verse 2

पृथ्वीभागे स्थितो ब्रह्मा अपां भागे जनार्द्दनः । तेजोभागस्थितो रुद्रो वायुभागे तथेश्वरः

En la porción de la tierra mora Brahmā; en la porción de las aguas, Janārdana. En la porción del fuego mora Rudra; y en la porción del viento, asimismo, Īśvara.

Verse 3

आकाशभागसंस्थाने स्थितः साक्षात्सदाशिवः

En el ámbito del éter (ākāśa) mora el mismo Sadaśiva, manifiesto de manera directa.

Verse 4

यस्ययस्यैव यो भागस्तस्मिंस्तीर्थानि यानि वै । तस्यतस्य न संदेहः स स एवेश्वरः स्मृतः

Sea cual sea la porción de la realidad sobre la que presida una deidad—cualesquiera que sean los tīrthas sagrados establecidos en ese mismo ámbito—no hay duda: ese poder rector es recordado como el mismo Īśvara.

Verse 5

छागलंडं दुगण्डं च माकोटं मण्डलेश्वरम् । कालिंजरं वनं चैव शंकुकर्णं स्थलेश्वरम्

Chāgalaṇḍa y Dugaṇḍa; Mākoṭa—conocido como Maṇḍaleśvara; Kāliṃjara y el bosque sagrado; y Śaṅkukarṇa—conocido como Sthaleśvara: éstos son proclamados entre las potencias santas del kṣetra.

Verse 7

महाकालं मध्यमं च केदारं भैरवं तथा । पवित्राष्टकमेतद्धि जलसंस्थं वरानने

Mahākāla, Madhyama, Kedāra y asimismo Bhairava: esto, en verdad, es el ‘Pavitrāṣṭaka’ establecido en las aguas, oh de bello rostro.

Verse 8

अमरेशं प्रभासं च नैमिषं पुष्करं तथा । आषाढिं चैव दण्डिं च भारभूतिं च लांगलम्

Amareśa y Prabhāsa; Naimiṣa y Puṣkara; asimismo Āṣāḍhi, Daṇḍi, Bhārabhūti y Lāṅgala: todos ellos también se cuentan entre las sagradas presencias de tīrtha en este kṣetra.

Verse 9

आदि गुह्याष्टकं ह्येतत्तेजस्तत्त्वे प्रतिष्ठितम् । गया चैव कुरुक्षेत्रं तीर्थं कनखलं तथा

Esta “Octava del Secreto Primordial” está, en verdad, establecida en el principio de Tejas (poder radiante). Gaya, Kurukṣetra y también el tīrtha de Kanakhala quedan incluidos en ella.

Verse 10

विमलं चाट्टहासं च माहेन्द्रं भीमसंज्ञकम् । गुह्याद्गुह्यतरं ह्येतत्प्रोक्तं वाय्वष्टकं तव

Vimala y Āṭṭahāsa; Māhendra y aquello llamado Bhīma: esto te ha sido declarado como el “Vāyvaṣṭaka”, más secreto que lo secreto.

Verse 11

वस्त्रापथं रुद्रकोटिर्ज्येष्ठेश्वरं महालयम् । गोकर्णं रुद्रकर्णं च वर्णाख्यं स्थापसंज्ञकम्

Vastrāpatha; Rudrakoṭi; Jyeṣṭheśvara; Mahālaya; Gokarṇa y Rudrakarṇa; y Varṇākhya, conocido como Sthāpa: también éstos son declarados entre las manifestaciones de tīrtha.

Verse 12

पवित्राष्टकमेतद्धि आकाशस्थं वरानने । एतानि तत्त्वतीर्थानि सर्वाणि कथितानि वै

Oh, de hermoso rostro: este “Pavitrāṣṭaka” mora en verdad en el ākāśa (el cielo sutil). Así han sido descritos, ciertamente, todos estos tattva-tīrthas.

Verse 13

यो यस्मिन्देवता तत्त्वे सा तन्माहात्म्यसूचिका । औदकं च महातत्त्वं विष्णोश्चातिप्रियं प्रिये

La deidad que se dice asentada en tal o cual tattva: esa misma ubicación señala la grandeza de ese principio. Y el gran principio acuoso (audaka) es sumamente amado por Viṣṇu, oh amada.

Verse 14

जलशायी स्मृतस्तेन नारायण इति श्रुतिः । आप्यतत्त्वं तु तीर्थानि यानि प्रोक्तानि ते मया

Por eso se le recuerda como “Aquel que reposa sobre las aguas”; de ahí el nombre escritural “Nārāyaṇa” en la Śruti. Y los tīrthas que te he declarado están, en verdad, fundados en el Āpya-tattva, el principio del agua.

Verse 15

तानि प्रियाणि देवेशि ध्रुवं नारायणस्य वै । औदकं चैव यत्तत्त्वं तस्मिन्प्राभासिकं स्मृतम्

Oh Diosa, esas realidades son ciertamente queridas para Nārāyaṇa. Y cualquier principio que sea “de las aguas” (audaka), en esa misma región de Prabhāsa se recuerda como la esencia Prābhāsika.

Verse 16

तत्र देवो लयं याति हरिर्जन्मनिजन्मनि । स वासुदेवः सूक्ष्मात्मा परात्परतरे स्थितः

Allí, Hari—el Señor—entra una y otra vez en la disolución (laya), nacimiento tras nacimiento. Ese Vāsudeva, de naturaleza sutil, mora en el estado más allá incluso de lo más allá.

Verse 17

स शिवः परमं व्योम अनादिनिधनो विभुः । तस्मात्परतरं नास्ति सर्वशास्त्रागमेषु च

Ese Śiva es el vyoma supremo, el cielo más alto de la conciencia: sin comienzo ni fin, el Señor omnipenetrante. Más allá de Él no hay nada superior, así lo proclaman todos los śāstras y āgamas.

Verse 18

सिद्धांतागमवेदांतदर्शनेषु विशेषतः । तेषु चैव न भिन्नस्तु मया सार्द्धं यशस्विनि

Especialmente según las visiones del Siddhānta, del Āgama y del Vedānta, se enseña esta verdad. Y aun dentro de ellas, oh ilustre, Él no es en absoluto distinto de mí.

Verse 19

तस्मिन्स्थाने हरिः साक्षात्प्रत्यक्षेण तु संस्थितः । लिंगैश्चतुर्भिः संयुक्तो ज्ञायते न च केनचित्

En ese mismo lugar, Hari está presente de manera directa, manifiesto a la vista. Sin embargo, aun unido a cuatro liṅgas (signos sagrados), nadie lo reconoce en verdad.

Verse 20

मोक्षार्थं नैष्ठिकैर्वर्णैर्व्रतैश्चैव तु यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति भल्लुकातीर्थदर्शनात्

Cualquier fruto que, por la liberación, se obtiene mediante disciplinas firmes—por los deberes según el varṇa y por los votos—ese mismo fruto se alcanza con solo el darśana de Bhallukā Tīrtha.

Verse 21

गोचर्ममात्रं तत्स्थानं समंतात्परिमण्डलम् । न हि कश्चिद्विजानाति विना शास्त्रेण भामिनि

Aquel lugar mide solo lo que una piel de vaca, y es circular por todos lados. En verdad, oh hermosa, nadie puede reconocerlo sin la guía de las escrituras (śāstra).

Verse 22

विषुवं वहते तत्र नृणामद्यापि पार्वति । पंचलिंगानि तत्रैव पंचवक्त्राणि कानि चित्

Aún hoy, oh Pārvatī, los hombres observan allí el equinoccio. Y allí mismo hay cinco liṅgas; algunos portan cinco rostros.

Verse 23

कुक्कुटांडकमानानि महास्थूलानि कानिचित् । सर्पेण वेष्टितान्येव चिह्नितानि त्रिशूलिभिः

Algunas son inmensas, medidas como un huevo de gallina. Están ceñidas por una serpiente y marcadas con tridentes (triśūla) de Śiva.

Verse 24

तेषां दर्शनमात्रेण कोटिलिंगार्चनफलम् । तस्मादिदं महाक्षेत्रं ब्रह्माद्यैः सेव्यते सदा

Con sólo contemplarlas, se obtiene el fruto de adorar un crore de liṅgas. Por ello, este gran kṣetra sagrado es siempre venerado y servido incluso por Brahmā y los demás dioses.

Verse 25

श्रुतिमद्भिश्च विप्रेंद्रैः संसिद्धैश्च तपस्विभिः । प्रतिमासं तथाष्टम्यां प्रतिमासं चतुर्दशीम्

Los principales brahmanes, versados en la Śruti y consumados ascetas, observan los ritos mes tras mes; en especial en Aṣṭamī, el octavo día lunar, y en Caturdaśī, el decimocuarto.

Verse 26

शशिभानूपरागे वा कार्त्तिक्यां तु विशेषतः । प्रभासस्थानि लिंगानि प्रपूज्यन्ते वरानने

En los eclipses de luna o de sol—y, muy especialmente, en el mes de Kārttika—los liṅgas de Śiva establecidos en Prabhāsa son adorados con gran devoción, oh de bello rostro.

Verse 27

संनिहत्यां कुरुक्षेत्रे सर्वस्तीर्थायुतैः सह । पुष्करं नैमिषं चैवं प्रयागं संपृथूदकम्

Sannihatyā en Kurukṣetra—junto con miríadas de tīrthas; Puṣkara; Naimiṣa; y Prayāga de vastas aguas—estos célebres lugares sagrados son evocados en esta alabanza.

Verse 28

षष्टि तीर्थसहस्राणि षष्टिकोटिशतानि च । माघ्यांमाघ्यां समेष्यंति सरस्वत्यब्धिसंगमे

Año tras año, en el mes de Māgha, en la confluencia del Sarasvatī con el océano, se congregan sesenta mil tīrthas—y aun sesenta crores además.

Verse 29

स्मरणात्तस्य तीर्थस्य नामसंकीर्तनादपि । मृत्युकालभवाद्वापि पापं त्यक्ष्यति सुव्रते

Oh mujer de nobles votos, con solo recordar ese tīrtha, o con cantar su nombre—y aun en la hora de la muerte—se abandona el pecado.

Verse 30

आनर्त्तसारं सौम्यं च तथा भुवनभूषणम् । दिव्यं पांचनदं पुण्यमादिगुह्यं महोदयम्

Se le llama Ānarttasāra, y también Saumya; asimismo Bhuvanabhūṣaṇa; el divino y santo Pāñcanada; Ādiguhya; y Mahodaya.

Verse 31

सिद्ध रत्नाकरं नाम समुद्रावरणं तथा । धर्माकारं कलाधारं शिवगर्भगृहं तथा

También se le conoce como Siddha-ratnākara y como Samudrāvaraṇa; como Dharmākāra y Kalādhāra; y asimismo como Śiva-garbha-gṛha.

Verse 32

सर्वदेवनिवेशं च सर्वपातकनाशनम् । अस्य क्षेत्रस्य नामानि कल्पे कल्पे पृथक्प्रिये

Es la morada de todos los dioses y el destructor de todo pecado. Oh amada, los nombres de esta región sagrada difieren en cada kalpa, kalpa tras kalpa.

Verse 33

आयामादीनि जानीहि गुह्यानि सुरसुन्दरि । आद्ये कल्पे पुरा देवि प्रमोदनमिति स्मृतम्

Conoce sus dimensiones y otros detalles—son secretos, oh belleza celestial. En el kalpa primordial, en tiempos antiguos, oh Devī, fue recordado con el nombre de «Pramodana».

Verse 34

नन्दनं परितस्तस्य तस्यापि परतः शिवम् । शिवात्परतरं चोग्रं भद्रिकं परतः पुनः

En torno a ello se llamaba «Nandana»; más allá, «Śiva»; más allá de Śiva, de nuevo, «Ugra»; y más allá todavía, «Bhadrika».

Verse 35

समिंधनं परं तस्मात्कामदं च ततः परम् । सिद्धिदं चापि धर्मज्ञं वैश्वरूपं च मुक्तिदम्

Más allá está «Samiṃdhana»; más allá, «Kāmada», el que colma los deseos. También «Siddhida», dador de siddhis; «Dharma-jña», conocedor del dharma; «Vaiśvarūpa», la forma universal; y «Muktida», otorgador de liberación.

Verse 36

तथा श्रीपद्मनाभं तु श्रीवत्सं तु महाप्रभम् । तथा च पापसंहारं सर्वकामप्रदं तथा

Asimismo están «Śrīpadmanābha»; «Śrīvatsa», el de gran resplandor. También «Pāpasaṃhāra», destructor de los pecados; y «Sarvakāmaprada», otorgador de todo deseo.

Verse 37

मोक्षमार्गं वरा रोहे तथा देवि सुदर्शनम् । धर्मगर्भं तु धर्माणां प्रभासं पापनाशनम् । अतः परं भवन्तीह उत्पलावर्त्तिकानि च

También están «Mokṣamārga», el sendero hacia la liberación; «Varārohā», oh Devī; y «Sudarśana», la visión auspiciosa. Está «Dharmagarbha», el seno de los dharmas; «Prabhāsa», destructor de pecados. Más allá de éstos, aquí también surgen los lugares sagrados llamados «Utpalāvarttikā».

Verse 38

क्षेत्रस्य मध्ये यद्देवि मम गर्भगृहं स्मृतम् । तस्य नामानि ते देवि कथितान्यनुपूर्वशः

Oh Devī, en medio de este kṣetra sagrado se halla lo que se recuerda como Mi garbhagṛha, el santuario interior. Oh Devī, sus nombres te han sido declarados en el debido orden.

Verse 39

श्रुत्वा नामान्यशेषाणि क्षेत्रमाहात्म्यमेव च । तेषां तु वांछिता सिद्धि र्भविष्यति न संशयः

Habiendo escuchado todos los nombres, y también la grandeza (māhātmya) de la región santa, se cumplirá la siddhi deseada; de ello no hay duda.

Verse 40

एतत्कीर्त्तयमानस्य त्रिकालं तु महोदयम् । संध्याकालांतरं पापमहोरात्रं विनश्यति

Quien recita esto en los tres tiempos del día alcanza un gran ascenso espiritual; y los pecados acumulados durante un día y una noche se destruyen en los intervalos crepusculares de las sandhyās.

Verse 41

अपि वै दांभिकाश्चैव ये वसंत्यल्पबुद्धयः । मूढा जीवनिका विप्रास्तेऽपि यांति मृता दिवम्

Incluso los hipócritas y de escaso entendimiento—brahmanes extraviados que viven sólo por el sustento—también ellos, al morir, van al cielo.

Verse 42

अस्य क्षेत्रस्य मध्ये तु रवियोजनमध्यतः । उपक्षेत्राणि देवेशि संत्यन्यानि सहस्रशः

Dentro del centro de este kṣetra—en la medida central de un ravi-yojana, oh Deveśī—existen miles de otros upakṣetras, recintos sagrados subsidiarios.

Verse 43

कानिचित्पद्मरूपाणि यवाकाराणि कानिचित् । षट्कोणानि त्रिकोणानि दण्डाकाराणि कानिचित्

Unos tienen forma de loto; otros, de grano de cebada. Unos son hexagonales, otros triangulares, y algunos tienen forma de vara.

Verse 44

चंद्रबिंबार्द्धभेदानि चतुरस्रप्रभेदतः । ब्रह्मादिदैवतानीशे क्षेत्रमध्ये स्थितानि तु

Unos se distinguen como formas de medio disco lunar, y otros por diversas formas cuadrangulares. Oh Īśe, las deidades que comienzan con Brahmā están, en verdad, situadas en el corazón de esta región sagrada.

Verse 45

कानिचिद्योजनार्द्धानि तदर्धार्धानि कानिचित् । निवर्त्तनप्रमाणेन दण्डमानेन कानिचित्

Algunos (parajes sagrados) miden media yojana; otros, la mitad de esa mitad. Algunos se calculan según la medida de un nivartana, y otros según la medida de un daṇḍa.

Verse 46

गोचर्ममानमध्यानि कानिचिद्धनुषांतरम् । यज्ञोपवीतमात्राणि प्रभासे संति कोटिशः

Algunos tīrthas tienen una extensión mediana medida por la “medida de una piel de vaca”; otros abarcan la distancia de un tiro de arco. Y en Prabhāsa hay crores de lugares santos, incluso tan pequeños como la medida del hilo sagrado (yajñopavīta).

Verse 47

अंगुल्यष्टम भागोऽपि नभोस्ति कमलेक्षणे । न संति यस्मिंस्तीर्थानि दिव्यानि च नभस्तले

Oh, de ojos de loto, no hay en el “cielo” ni siquiera una octava parte del ancho de un dedo donde no estén presentes los tīrthas divinos; en verdad, aun sobre la bóveda misma del firmamento.

Verse 48

प्रभासक्षेत्रमासाद्य तिष्ठंति प्रलयादनु । केदारे चैव यल्लिंगं यच्च देवि महालये

Al llegar al sagrado kṣetra de Prabhāsa, permanecen aun después del pralaya (disolución del mundo). Y el liṅga que está en Kedāra, y aquel que mora en el gran santuario, oh Devī—

Verse 49

मध्यमेश्वरसंस्थं च तथा पाशुपतेश्वरम् । शंकुकर्णेश्वरं चैव भद्रेश्वरमथापि च

También están el asiento de Madhyameśvara, y asimismo Pāśupateśvara; y Śaṅkukarṇeśvara, y también Bhadreśvara.

Verse 50

सोमे श्वरमथैकाग्रं कालेश्वरमजेश्वरम् । भैरवेश्वरमीशानं तथा कायावरोहणम्

Luego están Someśvara y Ekāgra; Kāleśvara y Ajeśvara; Bhairaveśvara e Īśāna; y también Kāyāvarohaṇa.

Verse 51

चापटेश्वरकं पुण्यं तथा बदरिकाश्रमम् । रुद्रकोटिर्महाकोटि स्तथा श्रीपर्वतं शुभम्

Está el santo Cāpaṭeśvaraka, y asimismo Badarikāśrama; Rudrakoṭi y Mahākoṭi; y también el auspicioso Śrīparvata.

Verse 52

कपाली चैव देवेशः करवीरं तथा पुनः । ओंकारं परमं पुण्यं वशिष्ठाश्रममेव च । यत्र कोटिः स्मृता देवि रुद्राणां कामरूपिणाम्

Está Kapālī, y también Deveśa; asimismo Karavīra una vez más; Oṃkāra, supremamente santo; y también el āśrama de Vaśiṣṭha—donde, oh Devī, se recuerda que mora un koṭi (un crore) de Rudras, capaces de asumir formas a voluntad.

Verse 53

यानि चान्यानि स्थानानि पुण्यानि मम भूतले । प्रयागं पुरतः कृत्वा प्रभासे निवसंति च

Y cualesquiera otros lugares santos que haya sobre mi tierra—poniendo a Prayāga al frente—también moran en Prabhāsa.

Verse 54

उत्तरे रविपुत्री तु दक्षिणे सागरं स्मृतम् । दक्षिणोत्तरमानोऽयं क्षेत्रस्यास्य प्रकीर्त्तितः

Al norte está Raviputrī, y al sur se dice que está el océano. Así se proclama la extensión norte–sur de este campo sagrado.

Verse 55

रुक्मिण्याः पूर्वतश्चैव तप्ततोयाच्च पश्चिमे । पूर्वपश्चिममानोऽयं प्रभासस्य प्रकीर्त्तितः

Al oriente está el tīrtha de Rukmiṇī, y al occidente el tīrtha llamado Taptatoya. Así se proclama la medida este–oeste de Prabhāsa.

Verse 56

एतदन्तरमासाद्य तीर्थानि सुरसुन्दरि । पातालादिकटाहांतं तानि तत्र वसंति वै

Oh hermosa entre los dioses, al llegar a esta región intermedia, los tīrthas moran allí en verdad—extendidos hasta las honduras semejantes a un caldero, que comienzan en Pātāla.

Verse 57

एवं ज्ञात्वा महादेवि सर्वदेवमयो हरिः । प्रभासक्षेत्रमासाद्य तत्याज स्वं कलेवरम्

Sabiendo así, oh Gran Diosa, Hari—que encarna a todos los dioses—llegó a Prabhāsa-kṣetra y allí abandonó su forma corporal.

Verse 58

दिव्यं ममेदं चरितं हि रौद्रं श्रोष्यंति ये पर्वसु वा सदा वा । ते चापि यास्यंति मम प्रसादात्त्रिविष्टपं पुण्यजनाधिवासम्

Este relato mío, divino y sobrecogedor—quienes lo escuchen en días de fiesta o incluso siempre—por mi gracia, ellos también alcanzarán Triviṣṭapa (el cielo), morada de las huestes bienaventuradas.

Verse 59

इति कथितमशेषमेव चित्रं चरितमिदं तव देवि पुण्ययुक्तम् । इतरमपि तवातिवल्लभं यद्वद कथयामि महोदयं मुनीनाम्

Así, oh Diosa, te ha sido narrada esta historia sagrada, maravillosa y plenamente completa, colmada de mérito. Ahora relataré también otro relato, muy amado por ti, que otorga gran elevación a los sabios muni.