Adhyaya 40
Este adhyāya presenta el discurso teológico de Prahlāda sobre procedimientos devocionales de gran mérito, centrados en la adoración de Kṛṣṇa y en la ética de la peregrinación en Dvārakā. Se abre con el culto mediante ofrenda de hojas: honrar a Śrīpati con hojas marcadas con el propio nombre, y en especial con hojas de śrīvṛkṣa, asociadas a Lakṣmī; dentro de la valoración del capítulo, se consideran superiores incluso a la tulasī y se vinculan a méritos vastos. Luego se precisa la eficacia según el calendario, destacando la Dvādaśī cuando coincide con domingo, y se describe el día de Hari como un punto de convergencia donde se acumulan los méritos. El texto pasa después a la economía social y ritual de Dvārakā: alimentar a yatis/renunciantes, donar vestiduras y necesidades, y la extraordinaria virtud de ofrecer una sola comida a un mendicante allí, mayor que grandes banquetes en otros lugares. Afirma el alcance salvífico del kīrtana de Kṛṣṇa, extiende la esfera protectora de Dvārakā a sus moradores e incluso a los seres dependientes, y expone cómo las disciplinas de Kārtika—baños en el Gomati y en el estanque de Rukmiṇī, ayuno de Ekādaśī, śrāddha de Dvādaśī en Cakratīrtha, alimentación de brahmanes con alimentos prescritos y entrega de dakṣiṇā—culminan en la satisfacción de los antepasados y en la aprobación divina. El capítulo concluye con una phalāśruti que promete mérito imperecedero a quienes observan el voto de Kārtika purificándose en el tīrtha.
Shlokas
Verse 1
श्रीप्रह्लाद उवाच । स्वनामांकित पत्रैस्तु श्रीपतिं योऽर्चयेत वै । सप्तलोकाननुप्राप्य सप्तद्वीपाधिपो भवेत्
Dijo Śrī Prahlāda: Quien adore a Śrīpati con hojas inscritas con su propio nombre, alcanzará los siete mundos y será soberano de los siete continentes.
Verse 2
माकान्तवृक्षपत्रैस्तु योऽर्चयेत सदा हरिम् । पुण्यं भवति तस्येह वाजिमेधायुतं कलौ
Quien siempre adore a Hari con hojas del árbol Mākānta obtiene, en esta era de Kali, un mérito igual al de diez mil sacrificios Aśvamedha.
Verse 3
लक्ष्मीं सरस्वतीं देवीं सावित्रीं चंडिकां तथा । पूजयित्वा दिवं याति पत्रैः श्रीवृक्षसंभवैः
Al rendir culto a la diosa Lakṣmī, a Sarasvatī, a Sāvitrī y también a Caṇḍikā con hojas nacidas del árbol Śrī, se asciende al cielo.
Verse 4
तुलस्या अधिकं प्रोक्तं दलं श्रीवृक्षसंभवम् । तस्मान्नित्यं प्रयत्नेन पूजनीयः सदाऽच्युतः
La hoja nacida del árbol sagrado Śrī (Tulāsī) es proclamada supremamente excelente; por ello, con esfuerzo constante, debe adorarse siempre a Acyuta, el Señor imperecedero.
Verse 5
द्वादश्यां रविवारेण श्रीवृक्षमर्चयन्ति ये । ब्रह्महत्यादिकैः पापैर्न लिप्यंते कृतैरपि
Quienes veneran el árbol sagrado Śrī (Tulāsī) en Dvādaśī cuando cae en domingo, no quedan manchados ni siquiera por pecados como el brahma-hatyā, aun si los hubieran cometido.
Verse 6
यथा करिपदेऽन्यानि प्रविशंति पदानि च । तथा सर्वाणि पुण्यानि प्रविष्टानि हरेर्दिने
Así como otras huellas se funden en la huella del elefante, así todos los méritos se reúnen en el día de Hari.
Verse 7
अध्रुवेणैव देहेन प्रतिक्ष णविनाशिना । कथं नोपासते जंतुर्द्वादशीं जागरान्विताम्
Con este cuerpo incierto, que perece instante tras instante, ¿cómo no ha de adorar el ser humano la Dvādaśī, acompañada de vigilia despierta?
Verse 8
अतीतान्पुरुषान्सप्त भविष्यांश्च चतुर्द्दश । नरकात्तारयेत्सर्वांल्लोकान्कृष्णेति कीर्तनात् । न ते जीवंति लोकेऽस्मिन्यत्रतत्र स्थिता नराः
Por el canto del Nombre “Kṛṣṇa” se puede liberar a siete generaciones de antepasados y a catorce por venir, rescatándolas del infierno; quienes carecen de tal devoción, estén donde estén, es como si no vivieran de verdad en este mundo.
Verse 9
द्वारकायां च संप्राप्तास्त्रिषु लोकेषु वंदिताः । द्वारकायां प्रकुर्वंति यतीनां भोजनं स्थितिम् । ग्रासेग्रासे मखशतं ते लभंते फलं नराः
Quienes llegan a Dvārakā son honrados en los tres mundos. En Dvārakā disponen alimento y hospedaje para los ascetas; con cada bocado ofrecido, obtienen el fruto de cien sacrificios.
Verse 10
यतीनां ये प्रयच्छंति कौपीनाच्छादनादिकम् । वसतां द्वारकामध्ये यथाशक्त्या तु भोजनम् । शृणु पुण्यं प्रवक्ष्यामि समासेन हि दैत्यज
Quienes ofrecen a los ascetas taparrabos, coberturas y cosas semejantes, y a los que moran en medio de Dvārakā les dan alimento según sus fuerzas—escucha, oh hijo de Daitya: en breve expondré su mérito.
Verse 11
कोटिभिर्वेदविद्वद्भिर्गयायां पितृवत्सलैः । भोजितैर्यत्समाप्नोति तत्फलं दैत्यनायक
Oh caudillo de los Daityas: el fruto que se obtiene al alimentar (aquí) es el mismo que se gana al alimentar en Gayā a millones de brahmanes conocedores de los Vedas y devotos de los antepasados.
Verse 12
एकस्मिन्भोजिते पौत्र भिक्षुके फलमीदृशम् । दातव्यं भिक्षुके चान्नं कुर्य्याद्वै चात्मविक्रयम्
Oh nieto, tal es el fruto cuando se alimenta siquiera a un solo mendicante. Por ello, debe darse alimento al mendicante en verdad, aun si para hacerlo uno hubiera de soportar extrema penuria, como si se vendiera a sí mismo.
Verse 13
धन्यास्ते यतयः सर्वे ये वसंति कलौ युगे । कृष्णमाश्रित्य दैत्येन्द्र द्वारकायां दिनेदिने
Bienaventurados son todos los ascetas que habitan en la era de Kali —oh señor de los Daityas—, pues día tras día, en Dvārakā, se acogen al amparo de Kṛṣṇa.
Verse 14
प्राणिनो ये मृताः केचिद्द्वारकां कृष्णसन्निधौ । पापिनस्तत्पदं यांति भित्त्वा सूर्यस्य मंडलम्
Cualesquiera seres que mueran en Dvārakā, en la misma presencia de Kṛṣṇa —aun los cargados de pecado— alcanzan Su morada suprema, trascendiendo como si atravesaran la esfera del sol.
Verse 15
द्वारकाचक्रतीर्थे ये निवसंति नरोत्तमाः । तेषां निवारिताः सर्वे यमेन यमकिंकराः
Para los mejores de los hombres que moran en el Cakratīrtha de Dvārakā, todos los servidores de Yama son refrenados por el propio Yama y no los inquietan.
Verse 16
स्नात्वा पश्यंति गोमत्यां कृष्णं कलिमलापहम् । न तेषां विषये यूयं न चास्मद्विषये तु ते
Tras bañarse en el Gomātī, contemplan a Kṛṣṇa, el que disipa la impureza de Kali. En cuanto a ellos, vosotros no tenéis jurisdicción; y en cuanto a nosotros, ellos no tienen motivo de enemistad ni de temor.
Verse 17
अपि कीटः पतंगो वा वृक्षा वा ये तदाश्रिताः । यांति ते कृष्णसदनं संसारे न पुनर्हिं ते
Aun un gusano, un insecto o incluso los árboles que allí se acogen, llegan a la morada de Śrī Kṛṣṇa; para ellos no hay retorno al vagar del saṃsāra.
Verse 18
किं पुनर्द्विजवर्य्याश्च क्षत्रियाश्च विशेषतः । त्रिवर्णपूजासंयुक्ताः शूद्रास्तत्र निवासिनः
¡Cuánto más, entonces, los excelsos dvija y, en especial, los kṣatriya obtienen mérito! Y aun los śūdra que allí habitan, unidos al culto y honra de las tres varṇa superiores, también participan de ese fruto.
Verse 19
गीतां पठंति कृष्णाग्रे कार्तिकं सकलं द्विजाः । एकभक्तेन नक्तेन तथैवायाचितेन च
Durante todo el mes de Kārtika, los dvija recitan la Gītā ante Śrī Kṛṣṇa, sosteniéndose con una sola comida al día, o comiendo de noche, y asimismo con alimento recibido sin mendigar.
Verse 20
त्रिरात्रेणापि कृच्छ्रेण तथा चान्द्रायणेन च । यावकैस्तप्तकृच्छ्राद्यैः पक्षमासमुपोषणैः
Mediante austeridades como el kṛcchra de tres noches, el voto cāndrāyaṇa, el vivir de gachas de cebada, el kṛcchra “ardiente” y otras penitencias, y ayunos de una quincena o de un mes—
Verse 21
क्षपयंति च ये मासं कार्तिकं व्रतचारिणः । स्नात्वा वै गोमतीनीरे तथा वै रुक्मिणीह्रदे
Aquellos observantes de votos que pasan el mes de Kārtika en disciplina, tras bañarse en las aguas del Gomātī y también en el lago de Rukmiṇī—
Verse 22
शंखचक्रगदा हस्ताः कृष्णरूपा भवंति ते । उपोष्यैकादशीं शुद्धां दशमीसंगवर्जिताम्
Se vuelven de forma semejante a Kṛṣṇa, llevando en sus manos la caracola, el disco y la maza—por haber ayunado en la pura Ekādaśī, libre de toda mancha de contacto con la Daśamī (el día anterior).
Verse 23
श्राद्धं कुर्वंति द्वादश्यां चक्रतीर्थे च निर्मले । ब्राह्मणान्भोजयित्वा च मधुपायससर्पिषा
En Dvādaśī realizan el śrāddha en el inmaculado Cakratīrtha; y, tras alimentar a los brāhmaṇas con miel, pāyasa (arroz dulce con leche) y ghee—
Verse 24
संतर्प्य विधिवद्भक्त्या शक्त्या दत्त्वा तु दक्षिणाम् । गोभूहिरण्यवासांसि तांबूलं च फलानि च
Habiéndolos satisfecho debidamente, con devoción y conforme al rito, debe luego ofrecer dakṣiṇā según su capacidad—vacas, tierras, oro, vestiduras, así como tāmbūla (betel) y frutos.
Verse 25
उपानहौ च्छत्रसुमं जलपूर्णा घटास्तथा । पक्वान्नसंयुताः शुभ्राः सफला दक्षिणान्विताः
Asimismo, (debe ofrecerse) calzado, una sombrilla y vasijas bien formadas llenas de agua—junto con comida cocida y pura, acompañada de frutos y provista de la debida dakṣiṇā.
Verse 26
एवं यः कुरुते सम्यक्कृष्णमुद्दिश्य कार्तिके । मार्कंडेय समा प्रीतिः पितॄणां जायते ध्रुवम्
Oh Mārkaṇḍeya, quien así lo realiza correctamente en el mes de Kārtika, dedicándolo a Kṛṣṇa, hace que los antepasados (pitṛs) alcancen con certeza una satisfacción igual (a la de los ritos más excelsos).
Verse 27
कृष्णस्य त्रिदशैः सार्द्धं तुष्टिर्भवति चाक्षया
Kṛṣṇa, junto con los dioses, queda complacido; y esa complacencia se vuelve imperecedera.
Verse 28
ये कार्तिके पुण्यतमा मनुष्यास्तिष्ठंति मासं व्रतदानयुक्ताः । रथांगतीर्थे कृतपूतगात्रास्ते यांति पुण्यं पदमव्ययं च
Aquellos hombres supremamente meritorios que permanecen todo el mes de Kārtika, dedicados a votos y limosnas, y cuyos cuerpos quedan purificados en Rathāṅga-tīrtha, alcanzan una morada santa e imperecedera.
Verse 40
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे चतुर्थे द्वारकामाहात्म्ये कार्तिके चक्रतीर्थस्नानदानश्राद्धादिमाहात्म्यवर्णनंनाम चत्वारिंशत्तमोऽध्यायः
Así concluye el capítulo cuadragésimo, llamado “Descripción de la grandeza del baño en Cakratīrtha en Kārtika, y de la caridad, el śrāddha y los ritos afines”, en el Dvārakā Māhātmya (cuarta subdivisión) del Prabhāsa Khaṇḍa (séptimo libro) del Śrī Skanda Mahāpurāṇa, en la compilación de ochenta y un mil versos.