Adhyaya 19

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । तच्छ्रुत्वा देवदेवेशश्चिंतयित्वा पुनःपुनः उवाच वचनं तत्र दुर्वाससमकल्मषम्

Dijo Prahlāda: Al oír esto, el Señor de los dioses meditó una y otra vez; y allí pronunció ante Durvāsas palabras impecables, sin mancha.

Verse 2

श्रीभगवानुवाच । पराधीनोऽस्मि विप्रेन्द्र भक्त्या क्रीतोऽस्मि नान्यथा । बलेरादेशकारी च दैत्येन्द्रवशगो ह्यहम्

Dijo el Bienaventurado Señor: «Oh el mejor de los brahmanes, dependo de mi devoto; la devoción (bhakti) me ha “comprado”, y no otra cosa. Cumplo el mandato de Bali, pues por mi propio voto estoy bajo el dominio del señor de los Daityas».

Verse 3

तस्मात्प्रार्थय विप्रेन्द्र दैत्यं वैरोचनिं बलिम् । अस्यादेशात्करिष्यामि यदभीष्टं तवाधुना

Por ello, oh el mejor de los brahmanes, ruega a Bali, el Daitya, hijo de Virocana. Por su mandato realizaré ahora lo que tú desees.

Verse 4

तच्छ्रुत्वा वचनं विप्रो बलिं प्रोवाच सत्वरम् । यज्वनां त्वं वरिष्ठश्च दातॄणां त्वं मतोऽधिकः

Al oír aquellas palabras, el brahmán se dirigió de inmediato a Bali: «Entre los que celebran el yajña, tú eres el primero; y entre los dadores de dána, eres tenido por el más grande»។

Verse 5

पारावारः कृपायाश्च दयां कुरु ममोपरि । प्रेषयस्व महाभाग देवं दैत्यविनिग्रहे

Eres un océano de compasión sin orillas: ten piedad de mí. Oh grande y afortunado, envía al Señor para someter a los Daitya.

Verse 6

संपूर्णनियमः स्नातस्त्वत्प्रसादाद्भवाम्यहम् । तच्छुत्वा वचनं दैत्यो नातिहृष्टमनास्तदा । दुर्वाससमुवाचेदं नैतदेवं भविष्यति

«Por tu favor, completaré todas las observancias y realizaré el baño ritual (snāna) con plena disciplina.» Al oír estas palabras, el Daitya (Bali) no se alegró mucho. Entonces dijo a Durvāsā: «Esto no sucederá de este modo.»

Verse 7

अन्यत्प्रार्थय विप्रेन्द्र यत्ते मनसि वर्त्तते । तद्दास्यामि न सन्देहो यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

«Pide otra cosa, oh el mejor de los brahmanes: lo que habite en tu mente. Te lo concederé sin duda, aunque sea sumamente difícil de obtener.»

Verse 8

आत्मानमपि दास्यामि नाहं त्यक्ष्ये हरिं द्विज । बहुभिः सुकृतैः प्राप्तं कथं त्यक्ष्यामि केशवम्

«Aun mi propio ser lo daría, oh dos veces nacido; pero no abandonaré a Hari. A Keśava, alcanzado por muchos méritos, ¿cómo podría yo renunciar?»

Verse 9

दुर्वासा उवाच । नातिलुब्धं हि मां विद्धि किमन्यत्प्रार्थयाम्यहम् । रक्ष मे जीवितं दैत्य प्रेषयस्व जनार्द्दनम्

Durvāsā dijo: «Sabe que no soy excesivamente codicioso; ¿qué otra cosa habría de pedir? Protege mi vida, oh Daitya; envíame a Janārdana (Viṣṇu)».

Verse 10

बलिरुवाच । जानासि त्वं यथा विप्र हिरण्याक्षं निपातितम् । भूत्वा यज्ञवराहस्तु दधारोर्वीं बलाद्दिवि

Bali dijo: «Tú sabes, oh brahmán, cómo fue abatido Hiraṇyākṣa: cómo, al volverse el Jabalí del sacrificio (Varāha), alzó con fuerza la tierra y la sostuvo en lo alto.»

Verse 11

यथा च दैत्यप्रवरमवध्यं दैत्यदानवैः । हतवान्हिरण्यकशिपुं नृसिंहः सर्वगः प्रभुः

«Y cómo Nṛsiṃha—el Señor omnipresente—dio muerte a Hiraṇyakaśipu, el más excelso de los Daityas, tenido por invencible aun entre Daityas y Dānavas.»

Verse 12

तथैव वृत्रं नमुचिं रक्षो लंकेश संज्ञकम् । जघान मायया विष्णुः सुरार्थं सुरसत्तमः

«Así también Viṣṇu—el mejor entre los dioses—mediante su divina estratagema venció a Vṛtra, a Namuci y al Rākṣasa llamado Señor de Laṅkā, por el bien de los Devas.»

Verse 13

प्रथमं वामनो भूत्वा ह्ययाचत पदत्रयम् । पुनस्त्रिविक्रमो भूत्वा भुवनानि जहार मे

«Primero, haciéndose Vāmana, pidió tres pasos; luego, volviéndose Trivikrama, me arrebató los mundos.»

Verse 14

मया पुण्यवशाद्विष्णुर्यदि प्राप्तः कथञ्चन । नाहं त्यक्ष्ये जगन्नाथं मायावामनकं प्रभुम्

Si por el poder de mi mérito he alcanzado de algún modo a Viṣṇu, no abandonaré al Señor del mundo, al Soberano que se manifestó como el maravilloso Vāmana.

Verse 15

दुर्वासा उवाच । नाहं भोक्ष्ये विना स्नानं गोमत्युदधिसंगमे । यदि न प्रेष्यसि हरिं ततस्त्यक्ष्ये कलेवरम्

Dijo Durvāsā: «No comeré sin bañarme en la confluencia del río Gomati y el océano. Si no envías a Hari, entonces abandonaré este cuerpo».

Verse 16

बलिरुवाच । यद्भाव्यं तद्भवतु ते यज्जानासि तथा कुरु । ब्रह्मरुद्रेन्द्रनमितं नाहं त्यक्ष्ये पदद्वयम्

Bali dijo: «Que suceda para ti lo que esté destinado; haz como mejor lo sepas. Pero esos dos pies, ante los que se inclinan Brahmā, Rudra e Indra, jamás los abandonaré».

Verse 17

तदा विवदमानौ तौ दृष्ट्वा स जगदीश्वरः । ब्रह्मण्यदेवः कृपया ब्राह्मणं तमुवाच ह

Entonces, al ver a ambos disputando, el Señor del mundo, el Dios protector de los brāhmaṇas, movido por compasión, habló a aquel brāhmaṇa.

Verse 18

स्वस्थो भव द्विजश्रेष्ठ स्नापयिष्ये न संशयः । हत्वा दैत्यगणान्सर्वान्गोमत्युदधिसंगमे

«Estate en paz, oh el mejor de los nacidos dos veces; sin duda haré que te bañes—después de dar muerte a todas las huestes de daityas—en la confluencia del Gomati y el océano.»

Verse 19

प्रह्लाद उवाच । श्रुत्वा भगवतो वाक्यं ब्राह्मणं प्रति दैत्यराट् । दृढं जग्राह चरणौ पतित्वा पादयोस्तदा

Prahlāda dijo: Al oír las palabras del Señor dirigidas al brāhmaṇa, el rey de los daityas cayó a Sus pies y, postrado, asió con firmeza Sus dos pies.

Verse 20

ततः समृद्धिमगमत्पादौ दत्त्वा बलेः प्रभुः । शंखचक्रगदापाणिर्विष्णुर्दुर्वाससाऽन्वितः

Entonces el Señor, tras conceder Sus pies a Bali, alcanzó prosperidad en aquella empresa. Viṣṇu—portador de caracola, disco y maza—partió acompañado de Durvāsā.

Verse 21

प्रस्थितौ तौ तदा दृष्ट्वा दुर्वाससजनार्द्दनौ । अनन्तः पुरुषो ऽगच्छन्मुशली च हलायुधः

Al ver partir a Durvāsā y a Janārdana, Ananta, el Ser Infinito, avanzó; y también Muśalī (Balarāma), portador de maza y del arma del arado.

Verse 22

मुशली चाग्रतोऽगच्छत्ततो विष्णुस्त्रिविक्रमः । तयोरन्वगमद्विप्रा दुर्वासा भूतलाद्बहिः

Muśalī marchó al frente, y luego Viṣṇu, el Trivikrama, lo siguió. Tras ambos avanzó el brāhmaṇa Durvāsā, como si trascendiera el plano terrenal.

Verse 23

भित्त्वा रसातलं सर्वे समुत्तस्थुस्त्वरान्विताः । आविर्बभूवुस्तत्रैव गोमत्युदधिसंगमे

Tras abrirse paso por Rasātala, todos se alzaron con premura y se manifestaron allí mismo, en la confluencia del río Gomati y el océano.

Verse 24

सन्नद्धौ दृढधन्वानौ संकर्षणजनार्दनौ । ऊचतुस्तौ तदा विप्रं कुरु स्नानं यदृच्छया

Entonces Saṅkarṣaṇa y Janārdana—armados y firmes con el arco—dijeron al brāhmaṇa: «Realiza tu baño sagrado con libertad, como tú lo desees»។

Verse 25

तयोस्तु वचनं श्रुत्वा स्नानं चक्रे त्वरान्वितः । स्नात्वा चावश्यकं कर्म कर्तुमारभत द्विजः

Al oír sus palabras, él realizó el baño con premura; y, tras bañarse, el dos veces nacido comenzó a cumplir los ritos obligatorios.