Adhyaya 14

Verse 1

श्रीप्रह्राद उवाच । संत्यनेकानि तीर्थानि बह्वाश्चर्यकराणि च । प्राप्ते कलियुगे घोरे तानि पुप्लुविरेर्णवे

Śrī Prahlāda dijo: Hay muchos tīrthas y lugares de peregrinación sagrados, y muchos que obran maravillas. Pero cuando llegó la terrible era de Kali, quedaron sumergidos en el océano.

Verse 2

उद्देशतो मया विप्राः कीर्त्यमाना निबोधत । संक्षेपतो विप्रवरा यथा तेषां च याः क्रियाः

Oh brāhmaṇas, comprended mientras los menciono a modo de indicación. Oh los mejores de los brāhmaṇas, expondré brevemente cómo son y qué ritos se realizan para ellos.

Verse 3

संहृत्य च भुवो भारं साधू न्संस्थाप्य सत्पथे । द्वारवत्यामगात्कृष्णो वृष्णिसंघैः समावृतः

Habiendo aliviado a la tierra de su carga y establecido a los justos en la senda verdadera, Kṛṣṇa fue a Dvāravatī, rodeado por las huestes de los Vṛṣṇis.

Verse 4

दर्शनार्थं तदा ब्रह्मा दैवतैः परिवारितः । वरुणो यमवित्तेशौ सूर्य्याचन्द्रमसौ तथा

Entonces, para contemplarlo, Brahmā, rodeado por los dioses, acudió; y con él Varuṇa, Yama, Kubera señor de las riquezas, y también el Sol y la Luna.

Verse 5

आगत्य सह कृष्णेन कार्यं संसाध्य चात्मनः । वेधाश्चक्रे तदा तीर्थं स्वनाम्ना कीर्तितं भुवि

Habiendo llegado junto con Kṛṣṇa y cumplido su propio propósito, Vedhā (Brahmā) estableció entonces un tīrtha, célebre en la tierra por su propio nombre.

Verse 6

ब्रह्मकुण्डमिति ख्यातं सर्वपापहरं शुभम् । तत्तीरे स्थापयामास सहस्रकिरणं प्रभुम्

Aquel tīrtha se hizo famoso como “Brahmakuṇḍa”, auspicioso y destructor de todo pecado. En su ribera instaló al Señor de los mil rayos, el Sol.

Verse 7

मूलं सुराणां हि किल ब्रह्मा लोकपितामहः । तेन संस्थापितं यस्मान्मूल स्थानमिति स्मृतम्

En verdad, Brahmā, el Pitāmaha de los mundos, es tenido por la raíz misma de los dioses. Y porque fue establecido por él, se recuerda como “Mūlasthāna”, la Morada-Raíz.

Verse 8

ब्रह्मतीर्थं तु तद्दृष्ट्वा चन्द्रश्चक्रे ततः सरः । तडागं चन्द्रनाम्ना वै सर्वपापप्रणाशनम्

Al contemplar ese Brahmā-tīrtha, Candra (la Luna) formó entonces un lago; en verdad, un estanque llamado con el propio nombre de la Luna, destructor de todos los pecados.

Verse 9

तं दृष्ट्वा तेजसा युक्तं संहृष्टाः सुरसत्तमाः । ऊचुस्ते लोकस्रष्टारं शृणुष्व वचनं हि नः

Al verlo colmado de resplandor, los más excelsos entre los dioses se regocijaron. Dijeron al Creador de los mundos: «Escucha, por favor, nuestras palabras».

Verse 10

योऽत्र स्नानं प्रकुरुते पितॄन्संतर्पयिष्यति । पूजयिष्यति देवेशं मूलस्थानं सुरर्षभ

¡Oh toro entre los dioses! Quien se bañe aquí saciará a los Pitṛ (antepasados) y rendirá culto al Señor de los dioses en Mūlasthāna.

Verse 11

सर्वपापविनिर्मुक्तो धनधान्यसमन्वितः । सप्तम्यां माघमासस्य शुक्लपक्षे द्विजर्षभाः । योऽत्र स्नानं प्रकुरुते मानवो भक्तिसंयुतः

¡Oh el mejor de los nacidos dos veces! Quien, con devoción, se bañe aquí en la séptima luna (saptamī) de la quincena clara del mes de Māgha queda libre de todo pecado y se ve colmado de riqueza y grano.

Verse 12

मूलस्थानं च देवेश संस्नाप्य प्रविलेपयेत् । पूजयिष्यति वस्त्राद्यैः स्वशक्त्या भूषणैस्तथा

¡Oh Señor de los dioses! Tras bañar (a la deidad) en Mūlasthāna, debe ungirse y perfumarse; y ha de rendirse culto con vestiduras y otras ofrendas, así como con ornamentos según las propias posibilidades.

Verse 13

पुष्पधूपादिभिश्चैव नैवेद्येन च मानवः । सर्वान्कामानवाप्नोति ब्रह्मलोकं स गच्छति

Con flores, incienso y ofrendas semejantes, y con el naivedya (ofrenda de alimento), el devoto alcanza todos los deseos y llega a Brahmaloka.

Verse 14

सावित्रीं च ततो दृष्ट्वा ब्रह्मणा स्थापितां च वै । कृत्वा चायतनं दिव्यं स्वां मूर्तिं सन्निवेश्य च । नाम चक्रे तदा देव्याः स्वयं तस्याः पितामहः

Luego, al contemplar también a Sāvitrī—en verdad establecida por Brahmā—erigió un santuario divino, instaló su propia imagen, y entonces el mismo Pitāmaha (el Abuelo, Brahmā) otorgó el nombre a aquella Diosa.

Verse 15

यः पश्यति स्वयं भक्त्या कृष्णं दृष्ट्वा जगत्पतिम् । सावित्रीं स सुखी भूत्वा सर्वान्कामानवाप्नुयात्

Quien, con devoción personal, contempla a Kṛṣṇa, Señor del universo, y contempla también a Sāvitrī, se vuelve dichoso y alcanza todos los deseos amados.

Verse 16

आयुरारोग्यमैश्वर्य्यं पुत्रसन्तानमेव च । न दौर्भाग्यं भवेत्तस्य न दारिद्यं न मूर्खता । न च व्याधिभयं तस्य यः पश्यति विधिं नरः

Surgen para él longevidad, salud, señorío y prosperidad, y también la bendición de hijos y linaje; no le sobreviene la desdicha—ni pobreza, ni necedad. Tampoco hay temor de enfermedad para quien contempla a Vidhi (Brahmā).

Verse 17

गत्वा संस्नापयेद्देवीं कुंकुमेन कुसुंभकैः । संछाद्य वस्त्रैः संपूज्य पुष्पैर्नानाविधै स्तथा

Habiendo ido allí, debe bañarse a la Diosa con kunkuma (azafrán) y kusumbha (cártamo), luego cubrirla con vestiduras y rendirle culto con flores de muchas clases.

Verse 18

नैवेद्यफलतांबूलग्रीवासूत्रकदीपकैः । संपूज्य परया भक्त्या यात्रां च सफला लभेत्

Quien rinde culto plenamente con ofrendas de alimento (naivedya), frutos, betel, collares/guirnaldas, hilo sagrado y lámparas, con devoción suprema, obtiene una peregrinación verdaderamente fructífera.

Verse 19

न वैधव्यं न दौर्भाग्यं न वंध्या न मृतप्रजा । विधिर्दृष्टो नरैर्यैस्तु कुले तेषां प्रजायते

En la estirpe de aquellos hombres que han contemplado a Vidhi (Brahmā) no hay viudez, ni infortunio, ni esterilidad, ni pérdida de hijos; tal es el orden sagrado que en ellos se manifiesta.

Verse 20

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन विधिं पश्येत्सुभावतः । परितुष्टो भवेत्कृष्णो यात्रा च सफला भवेत्

Por ello, con todo empeño y con disposición pura, debe contemplarse a Vidhi (Brahmā). Kṛṣṇa queda plenamente complacido, y la peregrinación se vuelve exitosa.

Verse 21

प्रह्लाद उवाच । ब्रह्मणा स्थापितं दृष्ट्वा सरः परमशोभनम् । इन्द्रश्चक्रे महाभागः सरः परमशोभनम्

Dijo Prahlāda: Al ver el lago sagrado, supremamente hermoso, establecido por Brahmā, el afortunado Indra también formó allí un lago de suprema hermosura.

Verse 22

स्थापयामास देवेशो लिंगमप्रतिमौजसम् । तस्मिन्स्नात्वा च लभते यस्मादिन्द्रपदं नरः

El Señor de los dioses estableció un liṅga de poder incomparable. Quien se baña allí alcanza el estado de Indra; por eso se llama Indrapada.

Verse 23

तस्मादिन्द्रपदं नाम सुप्रसिद्धं धरातले । इन्द्रेण स्थापितं लिंगं यस्माद्भावनया सह । प्रसिद्धमिंद्रनाम्ना वा इन्द्रेश्वरमिति स्मृतम्

Por ello, el nombre «Indrapada» es célebre sobre la tierra. Puesto que Indra estableció el liṅga con intención devota, también es famoso por el nombre de Indra y se recuerda como «Indreśvara».

Verse 24

यस्य प्रसिद्धिरतुला वृद्धिलिंगमिति द्विजाः । यस्य दर्शनमात्रेण मुच्यते सर्वपातकैः

Oh, nacidos dos veces: su fama es incomparable como «Vṛddhiliṅga»; con sólo contemplarlo, uno queda liberado de todos los pecados.

Verse 25

पितॄणामक्षया तृप्तिर्जायते द्विजसत्तमाः । अष्टम्यां च चतुर्द्दश्यां स्नात्वा चेन्द्रपदे नरः

Oh, los mejores entre los nacidos dos veces: quien se baña en Indrapada en el octavo y el decimocuarto día lunar otorga satisfacción inagotable a los Pitṛs (antepasados) y alcanza el estado de Indra.

Verse 26

इन्द्रेश्वरं च संपूज्य याति मुक्तिपदं नरः । विशेषतस्तु संपूज्यो मकरस्थे दिवाकरे

Al adorar debidamente a Indreśvara, el hombre alcanza la morada de la liberación. Indreśvara debe ser venerado con especial énfasis cuando el Sol está en Makara (Capricornio).

Verse 27

उत्तरायणसंक्रांतौ लिंगपूरणकेन हि । शिवरात्रौ विशेषेण संपूज्य उमया सह । रात्रौ जागरणं कृत्वा परमं लोकमाप्नुयात्

En la Uttarāyaṇa Saṅkrānti, mediante el rito de «liṅga-pūraṇa» (llenar/completar el liṅga), y especialmente en la noche de Śivarātri, adorando a (Śiva) junto con Umā y velando durante la noche, se alcanza el mundo supremo.

Verse 28

प्रह्लाद उवाच । ब्रह्मतीर्थं च तद्दृष्ट्वा तथा शक्रसरोभवम् । दर्शयन्विष्णुना सार्द्धमेकरूपत्वमाप्नुयात्

Prahlāda dijo: «Habiendo contemplado el Brahma-tīrtha y, asimismo, el lago nacido de Śakra (Indra), y mostrándolo junto con Viṣṇu, se alcanza la unidad de forma: la unión en la semejanza divina».

Verse 29

सरश्चकार देवेशो भगवान्पार्वतीपतिः । सुमृष्टनिर्मलजलं नलिनीदलशोभितम्

El Señor de los dioses—Bhagavān, esposo de Pārvatī—creó un lago, de aguas claras y bien purificadas, embellecido por hojas de loto.

Verse 30

उत्पलैः सर्वतश्छन्नं सरः सारसशोभितम् । तदगाधजलं दृष्ट्वा स्वयमेव पिनाकधृक् । सब्रह्मविष्णुना सार्द्धं स्नातस्तत्र वृषध्वजः

El lago estaba cubierto por todas partes de lotos azules (utpala) y adornado por cisnes. Al ver sus aguas profundas, el portador del Pināka (Śiva) en persona—el de estandarte del toro—se bañó allí junto con Brahmā y Viṣṇu.

Verse 31

ते देवास्तत्सरो दृष्ट्वा ब्रह्मविष्णुसुराऽसुराः । ऊचुः सर्वे सुसंहृष्टा वीक्षंतः पार्वतीपतिम्

Al ver aquel lago, esos seres—Brahmā y Viṣṇu, los dioses e incluso los asuras—se llenaron de júbilo, y hablaron mientras contemplaban al Señor de Pārvatī.

Verse 32

यस्मात्कृतमिदं देवा ईश्वरेण महत्सरः । महादेव सरोनाम सुप्रसिद्धं भविष्यति

«Puesto que este gran lago ha sido hecho por Īśvara, oh dioses, llegará a ser ampliamente célebre con el nombre de “Mahādeva-saras”.»

Verse 33

योऽत्र स्नानं प्रकुरुते पितॄणां तर्पणं तथा । श्राद्धं पितॄणां भक्त्या च स गच्छेत्परमां गतिम्

Quien se bañe aquí y, del mismo modo, ofrezca tarpaṇa a los Pitṛs, y celebre con devoción el śrāddha para los antepasados, alcanza el destino supremo.

Verse 34

सुप्रसन्ना भविष्यन्ति सर्वे देवा न संशयः । दर्शनात्पापनिर्मुक्तो महादेवसरस्य च

Todos los dioses quedarán sumamente complacidos—sin duda alguna. Y con solo contemplar el Mahādeva-saras, uno queda libre de pecado.

Verse 35

महेशस्य च तद्दृष्ट्वा सरः परमशोभनम् । चकार पार्वती तत्र सरश्चाप्रतिमं तथा

Al contemplar aquel lago de Maheśa (Śiva), supremamente hermoso, Pārvatī también creó allí otro lago sagrado, incomparable.

Verse 36

गौरीसर इति ख्यातं सर्वपापप्रणाशनम् । तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या न दुर्गतिमवाप्नुयात्

Se le conoce como Gaurī-saras, destructor de todos los pecados. Quien se bañe allí con devoción no caerá en un destino funesto.

Verse 37

न दौर्भाग्यं स्त्रियश्चैव न वैधव्यं कदाचन । स्नात्वा गौरीतीर्थवरे सर्वान्कामानवाप्नुयात्

Para las mujeres no hay infortunio, ni viudez en ningún tiempo. Tras bañarse en el excelso Gaurī-tīrtha, se alcanzan todos los deseos.

Verse 38

वरुणश्च ततो दृष्ट्वा पुण्यान्यायतनानि च । चकार च सरो दिव्यं विष्णुभक्तिसमन्वितः

Entonces Varuṇa, al contemplar aquellos santuarios santos, creó también un lago divino, colmado de devoción a Viṣṇu.

Verse 39

नाम्ना वरुणपदं तच्च पापक्षयकरं भुवि । नभस्ये पौर्णमास्यां च संतर्प्य पितृदेवताः

Ese tīrtha se llama Varuṇapada, y en la tierra obra la destrucción de los pecados. Y en la luna llena del mes de Nabhas, tras satisfacer con ofrendas a las deidades Pitṛ…

Verse 40

श्राद्धं कृत्वा विधानेन पितॄणां श्रद्धयान्वितः । उत्तमं लोकमाप्नोति यत्र गत्वा न शोचति

Habiendo realizado el Śrāddha para los antepasados conforme al rito, con fe, se alcanza el mundo supremo; una vez llegado allí, ya no se aflige.

Verse 41

प्रदद्यादुदकुम्भांश्च दध्योदनसमन्वितान् । गाश्च वासांसि रत्नानि विष्णुर्मे प्रीयतामिति

Deben donarse cántaros de agua acompañados de arroz con cuajada; también vacas, vestiduras y joyas, consagrando el acto con la plegaria: «Que Viṣṇu se complazca en mí».

Verse 42

सरो दृष्ट्वा जलेशस्य सरश्चक्रे धनेश्वरः । यक्षाधिपसरोनाम सुप्रसिद्धं धरातले

Al ver el lago del Señor de las aguas (Varuṇa), Dhaneśvara (Kubera) hizo otro lago, célebre en la tierra con el nombre de «Yakṣādhipa-saras».

Verse 43

तथा तत्र नरो भक्त्या संपूज्य पितृदेवताः । सर्वान्कामानवाप्नोति दद्याद्वस्त्रद्विजातये

Asimismo, allí el hombre que, con devoción, rinde culto a las deidades Pitṛ (los Ancestros) alcanza todos sus deseos; y debe dar vestiduras en caridad a un dos veces nacido (brāhmaṇa).

Verse 44

प्रह्लाद उवाच । विष्णुं वरप्रदं श्रुत्वा भ्रातॄणां ब्रह्मनंदनाः । मंदाकिनी वसिष्ठेन समानीता धरातले

Dijo Prahlāda: «Al oír que Viṣṇu es el otorgador de dones, los hijos de Brahmā, por causa de sus hermanos, hicieron que Vasiṣṭha trajera a la tierra el Mandākinī».

Verse 45

अम्बरीषादयः सर्व आजग्मुः कृष्णपालिताम् । द्वारवत्यां च ते दृष्ट्वा गोमतीं सागरंगमाम्

Todos, encabezados por el rey Ambarīṣa, llegaron a Dvāravatī, la ciudad protegida por Kṛṣṇa; y allí contemplaron el río Gomatī, que fluye para unirse al océano.

Verse 46

तीर्थानि देवतानां च पुण्यान्यायतनानि च । तीर्थं पंचनदं चक्रुः प्रजानां पतयस्तथा

Establecieron tīrthas, vados sagrados, y moradas santas de los dioses; y asimismo aquellos señores del pueblo fundaron el tīrtha llamado Pañcanada para el bien de todos.

Verse 47

पंच नद्यः समाहूतास्तत्राऽजग्मुः सुरान्विताः । मरीचये गोमती च लक्ष्मणा चात्रये तथा

Convocadas allí, llegaron cinco ríos acompañados por los dioses: la Gomatī acudió por Marīci, y la Lakṣmaṇā asimismo por Atri.

Verse 48

चंद्रभागा चांगिरसे पुलहाय कुशावती । पावनार्थं जांबवती जगाम क्रतवे तथा

Candrabhāgā acudió por Aṅgiras, y Kuśāvatī por Pulaha; y para la purificación, Jāmbavatī también fue hacia Kratu.

Verse 49

तासु स्नात्वा महाभागा ब्रह्मपुत्रा यशस्विनः । नाम तस्य तदा चक्रुः पंचनद्यश्च तापसाः

Tras bañarse en esos ríos, los afortunados e ilustres hijos de Brahmā—los ascetas—dieron entonces a aquel lugar el nombre de “Pañcanadī”.

Verse 50

तस्मात्पंचनदं तीर्थं सर्वपापप्रणाशनम् । स्नातव्यं तत्र मनुजैः स्वर्गमोक्षार्थिभिस्तदा

Por ello, el tīrtha de Pañcanada destruye todos los pecados; los hombres que anhelan el cielo y la liberación deben bañarse allí.

Verse 51

तत्र गत्वा सुनियतो गृहीत्वार्घ्यं फलेन हि । मंत्रेणानेन वै विप्रा दद्यादर्घ्यं विधानतः

Habiendo ido allí con conducta disciplinada, tomando el arghya con fruto, oh brāhmanes, debe ofrecerse ese arghya debidamente, conforme al rito, con este mantra.

Verse 52

ब्रह्मपुत्रैः समानीताः पंचैताः सरितां वराः । गृह्णंत्वर्घ्यमिमं देव्यः सर्वपापप्रशांतये

“Traídas aquí por los hijos de Brahmā, estas cinco, las mejores de los ríos—oh diosas—aceptad este arghya para la completa apaciguación de todos los pecados.”

Verse 53

इत्यर्घ्यमन्त्रः । स्नानं कृत्वा विधानेन पितॄन्संतर्प्पयेन्नरः । श्राद्धं कुर्य्याद्विधानेन श्रद्भया परया युतः

Así concluye el mantra del arghya. Tras bañarse conforme al rito, el hombre debe satisfacer a los Pitṛs (antepasados) con ofrendas; y debe celebrar el śrāddha según la debida forma, colmado de fe suprema.

Verse 54

पंचरत्नं ततो देयं सप्तधान्यं द्विजातये । दीनांधकृपणानां च दानं दद्यात्स्वशक्तितः

Luego debe ofrecer las “cinco gemas” y los “siete granos” a un dvija (dos veces nacido). Y también debe dar caridad, según su capacidad, a los pobres, a los ciegos y a los desamparados.

Verse 55

सर्वान्कामानवाप्नोति विष्णुलोकं स गच्छति । पुत्रपौत्रसमायुक्तः परं सुखमवाप्नुयात्

Él alcanza todos los fines deseados y va al mundo de Viṣṇu. Acompañado de hijos y nietos, obtiene la dicha suprema.

Verse 56

प्रेतयोनिं गता ये च ये च कीटत्वमागताः । सर्वे ते मुक्तिमायांति पितरस्त्रिकुलोद्भवाः

Aun aquellos antepasados que han caído en la condición de preta (espíritus errantes) y aquellos que han llegado a ser gusanos, todos ellos—los Pitṛs nacidos de las tres líneas del linaje—alcanzan la liberación.

Verse 57

श्रुत्वाऽध्यायमिमं पुण्यं शिवलोके च मोदते । सर्वपाप विनिर्मुक्तः स याति परमं पदम्

Habiendo escuchado este santo capítulo, se regocija en el mundo de Śiva; libre de todos los pecados, va a la morada suprema.