Adhyaya 20

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो गच्छेत चंद्रेशं प्रभासं नृपसत्तम । प्रभा तत्र पुरा प्राप्ता चंद्रेण सुमहात्मना

Dijo Pulastya: «Entonces, oh el mejor de los reyes, debe uno ir a Candreśa en Prabhāsa. Pues allí, en tiempos antiguos, Candra, el de gran alma, alcanzó el resplandor (prabhā)».

Verse 2

दक्षस्य कन्यका राजन्सप्तविंशतिसंख्यया । ऊढाश्चंद्रेण ताः सर्वा अश्विनीप्रमुखाः पुरा

Pulastya dijo: «Oh Rey, Dakṣa tuvo hijas en número de veintisiete. En tiempos antiguos, todas ellas —comenzando por Aśvinī— fueron dadas en matrimonio a Candra (la Luna)».

Verse 3

तासां मध्ये च रोहिण्या सह रेमे स नित्यदा । त्यक्ताः सर्वाश्च चंद्रेण दक्षकन्याः सुदुःखिताः । गत्वा स्वपितरं नत्वा प्राहुरस्राविलेक्षणाः

Entre ellas, él se deleitaba siempre con Rohiṇī. Por ello, todas las demás hijas de Dakṣa, abandonadas por Candra y sumidas en honda aflicción, fueron a su padre; tras inclinarse ante él, hablaron con los ojos anegados en lágrimas.

Verse 4

वयं त्यक्ताः प्रजानाथ निर्दोषाः पतिना ततः । शरणं त्वामनुप्राप्ता दुःखेन महतान्विताः

«Oh Señor de las criaturas, aunque no tenemos culpa, nuestro esposo nos ha desechado. Por eso hemos venido a ti en busca de refugio, cargadas de un gran dolor».

Verse 5

गतिर्भव सुरश्रेष्ठ सर्वेषां त्वं हितं कुरु । अस्माकमुपदिश्यैनं चंद्रं च रोहिणीरतम्

Sé nuestro amparo, oh el más excelso entre los dioses; obra lo que sea benéfico para todos. Por nosotros, instruye a Candra, devoto de Rohiṇī.

Verse 6

पुलस्त्य उवाच । स तासां वचनं श्रुत्वा गतो यत्र निशाकरः । अब्रवीच्च समं पश्य सर्वासु तनयासु मे

Dijo Pulastya: Al oír sus palabras, Dakṣa fue adonde estaba Niśākara (la Luna) y dijo: «Mira con igualdad a todas mis hijas».

Verse 7

अथ व्रीडासमायुक्तश्चंद्रस्तं प्रत्यभाषत । तव वाक्यं करिष्यामि दक्ष गच्छ नमोस्तु ते

Entonces Candra, lleno de vergüenza, le respondió: «Oh Dakṣa, haré lo que dices. Ve ahora: mis salutaciones a ti».

Verse 8

गते दक्षे ततो भूयश्चंद्रमा रोहिणीरतः । त्यक्त्वा च कन्यकाः सर्वाः प्रजापतिसमुद्भवाः

Pero, una vez que Dakṣa se hubo ido, Candra volvió a entregarse a Rohiṇī, abandonando a todas las demás doncellas nacidas de Prajāpati (Dakṣa).

Verse 9

अथ गत्वा पुनः सर्वा दक्षमूचुः सुदुःखिताः । न कृतं तव वाक्यं वै चंद्रेणैव दुरात्मना

Entonces todas ellas, hondamente afligidas, fueron de nuevo ante Dakṣa y dijeron: «En verdad, Candra, de mente perversa, no ha cumplido tu mandato».

Verse 10

दौर्भाग्यदुःखसंतप्ता मरिष्याम न संशयः । अनेन जीवितेनापि मरणं निश्चयं भवेत्

Abrasados por la desdicha y el dolor, moriremos—no hay duda. Aun con esta vida, sólo la muerte parece segura.

Verse 11

पुलस्त्य उवाच । अथ रोषसमायुक्तो दक्षो गत्वाऽब्रवीद्विधुम् । मम वाक्यं त्वया चंद्र यस्मात्पाप कृतं न हि

Dijo Pulastya: Entonces Dakṣa, colmado de ira, fue ante Vidhū (la Luna) y dijo: “Oh Candra, puesto que no has cumplido mi mandato—oh pecador—…”

Verse 12

क्षयमेष्यसि तस्मात्त्वं यक्ष्मणा नास्ति संशयः । एवं दत्त्वा ततः शापं गतो दक्षः स्वमालयम्

“Por eso te consumirás con yakṣmā (tisis)—no hay duda.” Tras pronunciar esta maldición, Dakṣa partió a su propia morada.

Verse 13

यक्ष्मणा व्यापितश्चंद्रः क्षयं याति दिनेदिने । क्षीणो द्युतिविहीनस्तु चिंतयामास चंद्रमाः

Afligido por yakṣmā, Candra se consumía día tras día. Menguado y sin resplandor, Candramā cayó en cavilación angustiada.

Verse 14

कि कर्त्तव्यं मया तत्र ह्यस्मिञ्छापे सुदारुणे । अथ किं पूजयिष्यामि सर्वकामप्रदं शिवम्

“¿Qué debo hacer ante esta maldición tan terrible? ¿Y de qué modo he de adorar a Śiva, dador de todos los anhelos?”

Verse 15

स एवं निश्चयं कृत्वा गतोर्बुदमथाचलम् । तपस्तेपे जितक्रोधो जपहोमपरायणः

Así, tras tomar firme resolución, fue al monte Arbuda. Allí practicó austeridades: dominó la ira y se entregó al japa y al homa.

Verse 16

तस्मै तुष्टो महादेवो वर्षाणामयुते गते । अब्रवीद्वरदोऽस्मीति ततोऽस्मै दर्शनं ददौ

Satisfecho con él cuando hubieron pasado diez mil años, Mahādeva dijo: «Yo soy el dador de dones», y entonces le concedió Su visión divina.

Verse 17

ईश्वर उवाच । वरं वरय भद्रं ते यत्ते मनसि वर्तते । तव दास्याम्यहं चंद्र यद्यपि स्यात्सुदुर्ल्लभम्

Īśvara dijo: «Elige un don—que sea auspicioso para ti—lo que habite en tu corazón. Oh Candra, te lo concederé, aunque sea sumamente difícil de obtener».

Verse 18

चंद्र उवाच । व्याधिक्षयं सुरश्रेष्ठ कुरु मे त्रिपुरांतक । यक्ष्मणा व्यापितो देहो ममायं च जगत्पते

Candra dijo: «Oh el mejor entre los dioses, oh Tripurāntaka, destruye mi enfermedad. Oh Señor del mundo, este cuerpo mío está invadido por yakṣmā».

Verse 19

ईश्वर उवाच । दक्षशापेन ते चंद्र यक्ष्मा काये व्यवस्थितः । न शक्तो ह्यन्यथा कर्तुं शापस्तस्य महात्मनः

Īśvara dijo: «Oh Candra, por la maldición de Dakṣa, yakṣmā se ha establecido en tu cuerpo. La maldición de ese magnánimo no puede hacerse de otro modo».

Verse 20

तस्मात्त्वं तस्य ताः सर्वाः कन्यका मम वाक्यतः । निशाकर समं पश्य तव व्याधिर्गमिष्यति

Por tanto, por Mi palabra, mira a todas sus hijas por igual, oh Niśākara (Luna); entonces tu aflicción se apartará.

Verse 21

कृष्णे क्षयश्च ते चंद्र शुक्ले वृद्धिर्भविष्यति । वरं वरय भद्रं ते अन्यमिष्टं सुदुर्ल्लभम्

En la quincena oscura menguarás, oh Candra; en la quincena luminosa crecerás. Elige otro don—que sea auspicioso para ti—aunque sea el más difícil de obtener.

Verse 22

चंद्र उवाच । चंद्रग्रहे नरो योऽत्र सोमवारे च शंकर । भक्त्या स्नानं करोत्येव स यातु परमां गतिम्

Dijo Candra: «Oh Śaṅkara, quien se bañe aquí con devoción en lunes, especialmente durante un eclipse lunar, que alcance el estado supremo (liberación).»

Verse 23

पिण्डदानेन देवेश स्वर्गं गच्छंतु पूर्वजाः । प्रसादात्तव देवेश तीर्थं भवतु मुक्तिदम्

Oh Señor de los dioses, mediante la ofrenda de piṇḍas, que los antepasados alcancen el cielo. Y por tu gracia, oh Señor de los dioses, que este tīrtha sea dador de liberación.

Verse 24

ईश्वर उवाच । भविष्यंति नरोऽत्रैव विपाप्मानो निशाकर । यस्मात्प्रभा त्वया प्राप्ता तीर्थेऽस्मिन्विमलोदके

Īśvara dijo: «Oh Niśākara, los hombres aquí en verdad quedarán libres de pecado, pues tú has obtenido resplandor en este tīrtha de aguas puras.»

Verse 25

प्रभासतीर्थं विख्यातं तस्मादेतद्भविष्यति । यत्र सोमग्रहे प्राप्ते सोमवारे विशेषतः

Por ello, este lugar llegará a ser célebre como Prabhāsatīrtha—especialmente cuando aquí ocurra un eclipse lunar en lunes.

Verse 26

करिष्यंति नराः स्नानं ते यास्यंति परां गतिम् । येऽत्र श्राद्धं करिष्यंति पिंडदानं तथा नराः

Quienes se bañen aquí alcanzarán el destino supremo. Y quienes aquí realicen el śrāddha y ofrezcan asimismo las piṇḍas…

Verse 27

गयाश्राद्धसमं पुण्यं तेषां चंद्र भविष्यति । तथा दानं प्रकर्तव्यं सोम लोकैर्ग्रहे तव

Oh Candra, el mérito que ellos obtendrán será igual al del célebre Gayā-śrāddha. Asimismo, el dāna (donación) debe hacerse conforme al dharma—en especial por los moradores del reino de Soma—en el tiempo de tu eclipse.

Verse 28

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा विरूपाक्षस्तत्रैवांतरधीयत । चन्द्रोऽपि बुभुजे सर्वाः पत्नीश्च दक्षसंभवाः

Dijo Pulastya: «Habiendo hablado así, Virūpākṣa (Śiva) desapareció allí mismo. Y Candra también gozó de todas las esposas nacidas de Dakṣa (las hijas de Dakṣa)»។