Adhyaya 79

Verse 1

। सूत उवाच । तस्यैव दक्षिणे भागे वालखिल्यैः प्रतिष्ठितम् । लिंगमस्ति सुविख्यातं सर्वपातकनाशनम्

Dijo Sūta: En su mismo lado meridional hay un liṅga renombrado, establecido por los sabios Vālakhilya, destructor de toda culpa.

Verse 2

यमाराध्य च तैः पूर्वं शक्रामर्षसमन्वितैः । गरुडो जनितः पक्षी ख्यातो विष्णुरथोऽत्र यः

Después de que antaño lo adoraran, colmados de indignación contra Śakra (Indra), nació Garuḍa, el ave célebre aquí como montura de Viṣṇu.

Verse 3

ऋषय ऊचुः । कथं तेषां समुत्पन्नः शक्रस्योपरि सूतज । प्रकोपो वालखिल्यानां संजज्ञे गरुडः कथम्

Dijeron los sabios: «Oh hijo de Sūta, ¿cómo surgió su ira contra Śakra (Indra)? ¿Y cómo nació Garuḍa del furor de los Vālakhilyas?»

Verse 4

सूत उवाच । पुरा प्रजापतिर्दक्षस्तस्मिन्क्षेत्रे सुशोभने । चकार विधिवद्यज्ञं संपूर्णवरदक्षिणम्

Dijo Sūta: «En tiempos antiguos, Prajāpati Dakṣa, en aquella espléndida región sagrada, celebró un sacrificio conforme al rito, completo con excelentes dakṣiṇā (dones sacerdotales).»

Verse 5

ततः शक्रादयो देवाः सहायार्थं निमंत्रिताः । दक्षेण मुनयश्चैव तथा राजर्षयोऽमलाः

Luego Śakra (Indra) y los demás dioses fueron invitados por Dakṣa para prestar ayuda; y también fueron convocados los munis, así como los rājaṛṣis, puros e inmaculados.

Verse 6

तथा वेदविदो विप्रा यज्ञकर्मविचक्षणाः । गृहस्थाश्रमिणो ये च ये चारण्यनिवासिनः

Asimismo fueron invitados los brāhmaṇas versados en los Vedas y expertos en los ritos del sacrificio, tanto los que seguían la disciplina del hogar como los que moraban en el bosque.

Verse 7

अथ ते वालखिल्याख्या मुनयः संशितव्रताः । एकां समिधमादाय साहाय्यार्थं प्रजापतेः । प्रस्थिता यज्ञवाटं तं भारार्ताः क्लेशसंयुताः

Entonces los sabios llamados Vālakhilyas—firmes en sus votos—tomaron cada uno un solo samidh, un leño para el fuego sagrado, y partieron para ayudar a Prajāpati; se encaminaron hacia aquel recinto del sacrificio, agobiados por la carga y aquejados de fatiga.

Verse 8

अथ तेषां समस्तानां मार्गे गोष्पदमागतम् । जलपूर्णं समायातमकालजलदागमे

Entonces, en el camino de todos ellos apareció una hondonada como huella de pezuña de vaca, colmada de agua, formada por la llegada intempestiva de nubes de lluvia.

Verse 9

ततस्तरीतु कामास्ते क्लिश्यमाना इतस्ततः । समिद्भारश्रमोपेता देवराजेन वीक्षिताः

Deseando cruzar, se afanaban de un lado a otro; agotados por la carga de leña, fueron vistos por el rey de los dioses (Indra).

Verse 10

गच्छता तेन मार्गेण मखे दक्षप्रजापतेः । ततश्चिरं समालोक्य स्मितं कृत्वा स कौतुकात् । जगामाथ समुल्लंघ्य ऐश्वर्यमदगर्वितः

Al avanzar por aquel sendero hacia el sacrificio de Dakṣa Prajāpati, miró largo rato; luego, sonriendo por mero pasatiempo, lo cruzó de un salto, henchido por el orgullo nacido de su poder soberano.

Verse 11

ततस्ते कोपसंयुक्ताः शक्राद्दृष्ट्वा पराभवम् । निवृत्य स्वाश्रमं गत्वा चक्रुर्मंत्रं सनिश्चयम्

Entonces, llenos de ira al ver la afrenta de Śakra, se volvieron atrás; y, tras llegar a su propia ermita, con firme determinación realizaron un rito de mantra.

Verse 12

शाक्रं पदं समासाद्य यस्मादेतेन पाप्मना । अतिक्रांता वयं सर्वे तस्मात्पात्यः स सत्पदात्

«Puesto que, al llegar a la dignidad de Śakra, todos nosotros hemos sido sobrepasados por este pecador, por ello debe ser hecho caer de ese noble rango.»

Verse 13

अन्यः शक्रः प्रकर्तव्यो मंत्रवीर्यसमुद्भवः । आथर्वणैर्महासूक्तैराभिचारिकसंभवैः

«Ha de crearse otro Indra—nacido del poder del mantra—por medio de los grandes himnos atharvánicos, surgidos de ritos de fuerza apremiante (abhicāra)»។

Verse 14

येन व्यापाद्यते तेन शक्रोऽयं मदगर्वितः । मखमाहात्म्यसंपन्नः स्वल्पबुद्धिपरा क्रमः

«Por ese mismo medio sea destruido este Indra, ebrio de soberbia; aunque participe de la grandeza del sacrificio, su proceder está regido por un entendimiento mezquino.»

Verse 16

गर्भोपनिषदेनैव नीलरुद्रैर्द्विजोत्तमाः । रुद्रशीर्षेण काम्येन विष्णुसूक्तयुतेन चं

Los mejores de los dos veces nacidos realizaron el rito con la Garbhopaniṣad, los himnos Nīlarudra, el deseado Rudraśīrṣa, y también junto con el Viṣṇu-sūkta.

Verse 17

निधाय कलशं मध्ये मंडलस्योदकावृतम् । होमांते तत्र संस्पर्शं चक्रुस्तस्य जलैः शुभैः

Colocando en el centro del maṇḍala una vasija ritual (kalaśa) rodeada de agua, al término del homa realizaron allí el rito de tocar/aspersión con su agua auspiciosa.

Verse 18

एतस्मिन्नंतरे शक्रः प्रपश्यति सुदारुणान् । उत्पातानात्मनाशाय जायमानान्समंततः

En ese mismo instante, Śakra (Indra) contempló portentos terribles y espantosos que surgían por todas partes, presagios que señalaban su propia ruina.

Verse 19

वामो बाहुश्च नेत्रं च मुहुः स्फुरति चास्य वै । न च पश्यति नासाग्रं जिह्वाग्रं च तथा हनुम्

Su brazo izquierdo y su ojo palpitaban una y otra vez; y no podía ver la punta de su nariz, la punta de su lengua ni su mandíbula.

Verse 20

शिरोहीनां तथा छायां गगने भास्करद्वयम् । अरुंधतीं ध्रुवं चैव न च विष्णुपदानि सः

Vio una sombra sin cabeza y dos soles en el cielo; no pudo ver a Arundhatī, ni a Dhruva, ni siquiera las huellas sagradas de Viṣṇu.

Verse 21

न च मंदं न चाकाशे संस्थितां स्वर्धुनीं हरिः । स्वपन्पश्यति कृष्णांगीं नित्यं नारीं धृतायुधाम्

No vio la Luna, ni la Gaṅgā celestial asentada en el firmamento; y en el sueño contemplaba sin cesar a una mujer de miembros oscuros, portadora de armas.

Verse 22

मुक्तकेशीं विवस्त्रां च कृष्णदंतां भयानकाम् । तान्दृष्ट्वा स महोत्पातान्देवराजो बृहस्पतिम्

Vio a una mujer aterradora: con el cabello suelto, desnuda y de dientes ennegrecidos. Al ver tan grandes presagios, Indra, rey de los dioses, se volvió hacia Bṛhaspati.

Verse 23

पप्रच्छ भयसंत्रस्तः किमेतदिति मे गुरो । जायंते सुमहोत्पाता दुर्निमित्तानि वै पृथक्

Temblando de miedo, preguntó: «¿Qué es esto, oh mi Gurú? Están surgiendo grandes presagios: malos augurios distintos, cada uno a su manera».

Verse 24

किं मे भविष्यति प्राज्ञ विनाशः सांप्रतं वद । किं वा त्रैलोक्य राज्यस्य किं वा वित्तादिकस्य च

«¿Qué me sucederá, oh sabio? Dímelo al instante: ¿habrá destrucción? ¿Y qué será de mi soberanía sobre los tres mundos, y de mis riquezas y lo demás?»

Verse 25

बृहस्पतिरुवाच । ये त्वया मदमत्तेन वालखिल्या महर्षयः । उल्लंघिताः स्थिता मार्गे गोष्पदं तर्त्तुमिच्छवः

Dijo Bṛhaspati: «Aquellos grandes sabios Vālakhilya, a quienes tú—embriagado de orgullo—ofendiste al saltar por encima de ellos cuando estaban en el camino, deseando cruzar siquiera un charco del tamaño de una huella de pezuña de vaca…»

Verse 26

तैरेवाथर्वणैर्मंत्रैस्त्वकृतेऽस्ति शचीपते । कृतो होमः सुसंपूर्णः कलशश्चाभिमंत्रितः

«Oh Indra, señor de Śacī, con esos mismos mantras atharvan se ha emprendido un rito contra ti: el sacrificio de fuego (homa) ha sido completado plenamente, y el kalasha, la vasija ritual de agua, también ha sido consagrada con mantra.»

Verse 27

युष्माकं सुविनाशाय सर्वदेवाधिनायकः । भविष्यति न संदेहो मंत्रैराथर्वणैर्हरिः

«Para vuestra total destrucción, Hari—señor de los jefes de todos los dioses—se manifestará ciertamente por medio de los mantras atharvan; de ello no hay duda.»

Verse 28

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सहस्राक्षो भयान्वितः । दक्षं गत्वा च दीनास्यः प्रोवाच तदनंतरम्

Al oír esas palabras, Indra, el de los mil ojos, quedó sobrecogido de temor. Fue entonces a Dakṣa y, con el rostro abatido, le habló de inmediato después.

Verse 29

अस्मन्नाशाय मुनिभिर्वालखिल्यैः प्रजापते । प्रोद्यमो विहितः सम्यक्छक्रस्यान्यस्य वै कृते

¡Oh Prajāpati (Dakṣa)! Los sabios Vālakhilya han puesto en marcha, con toda corrección, una empresa para nuestra ruina—en verdad, se hace en favor de otro Indra.

Verse 30

तान्वारय स्वयं गत्वा यावन्नो जायते परः । शक्रोऽस्मद्ध्वंसनार्थाय नास्ति तेषामसाध्यता

Ve tú mismo y deténlos antes de que nazca otro Indra. Pues, para nuestra destrucción, nada hay que les sea imposible de realizar.

Verse 31

अथ दक्षो द्रुतं गत्वा शक्राद्यैरमरैर्वृतः । प्रहसंस्तानुवाचेदं विनयेन समन्वितः

Entonces Dakṣa fue con presteza, rodeado por los inmortales encabezados por Indra; sonriendo, y colmado de cortesía, les habló así.

Verse 32

किमेतत्क्रियते विप्राः कर्म रौद्रतमं महत् । त्रैलोक्यं व्याकुलं येन सर्वमेतद्व्यवस्थितम्

Oh sabios brāhmaṇas, ¿qué es esto que se está haciendo—esta gran acción, la más feroz en sus efectos—por la cual los tres mundos quedan turbados y ha surgido toda esta conmoción?

Verse 33

अथ ते दक्षमालोक्य समायातं स्वमाश्रयम् । संमुखाश्चाभ्ययुस्तूर्णं प्रगृहीतार्घ्यपाणयः

Entonces ellos, al ver a Dakṣa llegar a su ermita, salieron presto a su encuentro, llevando en las manos el arghya, la ofrenda de bienvenida.

Verse 34

अर्घ्यं दत्त्वा यथान्यायं पूजां कृत्वाथ भक्तितः । प्रोचुश्च प्रणता भूत्वा स्वागतं ते प्रजापते

Habiendo ofrecido el arghya conforme al rito y realizado la adoración con devoción, postrados dijeron: «Bienvenido seas, oh Prajāpati».

Verse 35

आदेशो दीयतां शीघ्रं यदर्थमिह चागतः । अपि प्राणप्रदानेन करिष्यामः प्रियं तव

«Da pronto tu mandato y dinos con qué propósito has venido aquí. Aun al precio de nuestras vidas, haremos lo que te sea grato.»

Verse 36

दक्ष उवाच । एतद्रौद्रतमं कर्म सर्वदेवभयावहम् । त्याज्यं युष्माभिरव्यग्रैरेतदर्थमिहागतः

Dijo Dakṣa: «Éste es un acto sumamente feroz, que infunde temor incluso a todos los dioses. Vosotros, firmes y sin distracción, debéis abandonarlo. Por este mismo motivo he venido aquí.»

Verse 37

मुनय ऊचुः । वयं शक्रेण ते यज्ञे समायाताः सुभक्तितः । उल्लंघिता मदोद्रेकात्कृत्वा हास्यं मुहुर्मुहुः

Los sabios dijeron: «A petición de Indra acudimos a tu sacrificio con sincera devoción. Pero, vencidos por un arrebato de orgullo, una y otra vez transgredimos y lo tomamos a burla repetidamente.»

Verse 38

शक्रोच्छेदाय चास्माभिः शकोऽन्यो वीर्यमंत्रतः । प्रारब्धः कर्तुमत्युग्रैर्होमांतश्च व्यवस्थितः

«Y para la destrucción de Śakra (Indra), mediante mantras de gran poder comenzamos a hacer surgir a otro “Śakra”; y con intención sumamente feroz proseguimos, dispuestos a llevar el rito hasta las oblaciones finales del homa.»

Verse 39

तत्कथं मंत्रवीर्यं तत्क्रियते मोघमित्यहो । वेदोक्तं च विशेषेण तस्मादत्र वद प्रभो

Entonces, ¡ay!, ¿cómo podría volverse estéril el poder del mantra? Puesto que el Veda lo afirma de modo especial, por eso, oh Señor, explícanoslo aquí.

Verse 40

त्वमेव यदि शक्तः स्यादन्यथा कर्तुमेव हि । कुरुष्व वा स्वयं नाथ नास्माकं शक्तिरीदृशी

Si sólo tú eres capaz de obrar de otro modo, entonces hazlo en verdad. O bien, oh Protector, cúmplelo tú mismo: tal poder no es nuestro.

Verse 41

दक्ष उवाच । सत्यमेतन्महाभागा यद्युष्माभिः प्रकीर्तितम् । नान्यथा शक्यते कर्तुं वेदमन्त्रोद्भवं बलम्

Dijo Dakṣa: Oh nobles, es verdad lo que habéis declarado. La fuerza nacida de los mantras védicos no puede hacerse de otro modo.

Verse 42

तद्य एष कृतो होमो युष्माभिर्वेदमंत्रतः । देवराजार्थमव्यग्रैः कलशश्चाभिमंत्रितः

Por tanto, este homa que habéis realizado con mantras védicos, y el kalaśa (vasija de agua) que habéis consagrado con mente serena por el bien del Rey de los dioses, no será en vano.

Verse 43

सोऽयं मद्वचनाद्राजा भविष्यति पतत्रिणाम् । तेजोवीर्यसमोपेतः शक्रादपि सुवीर्यवान्

Por mi palabra, éste llegará a ser el rey de las aves, dotado de esplendor y valor, más poderoso aún que Śakra (Indra).

Verse 44

एतस्य देवराजस्य क्षंतव्यं मम वाक्यतः । तत्कृतं मूढभावेन यदनेन विचेष्टितम्

Por mi ruego, perdonad a este rey de los dioses. Cualquier falta que cometió fue por necedad y engaño de la mente.

Verse 45

एवमुक्त्वाथ तेषां तं सहस्राक्षं भयातुरम् । दर्शयामास दक्षस्तु विनयावनतं स्थितम्

Dicho esto, Dakṣa les mostró al de los Mil Ojos (Indra), afligido por el temor, allí de pie, inclinado con humilde reverencia.

Verse 46

तेऽपि दृष्ट्वा सहस्राक्षं वेपमानं कृतांजलिम् । प्रोचुर्माऽतिक्रमं शक्र ब्राह्मणानां करिष्यसि

Al ver a Sahasrākṣa (Indra) temblando con las manos juntas, dijeron: «Oh Śakra, no cometas transgresión alguna contra los brāhmaṇas».

Verse 47

भूयो यदि दिवेशानामाधिपत्यं प्रवांछसि । अपि मन्दोऽपि मूर्खोऽपि क्रियाहीनोऽपि वा द्विजः । नावज्ञेयो बुधैः क्वापि लोकद्वय मभीप्सुभिः

«Si deseas de nuevo el señorío sobre los dioses, sabe esto: aunque un brāhmaṇa sea torpe, ignorante o incluso falto de ritos, los sabios—que buscan el bien en ambos mundos—no deben despreciarlo en lugar alguno».

Verse 48

इन्द्र उवाच । अज्ञानाद्यदि वा ज्ञानाद्यन्मया कुकृतं कृतम् । तत्क्षंतव्यं द्विजैः सर्वैर्विशेषाद्दक्ष वाक्यतः

Indra dijo: «Ya sea por ignorancia o a sabiendas, cualquier mal que haya hecho, que todos los brāhmaṇas lo perdonen, especialmente conforme a la palabra de Dakṣa».

Verse 49

प्रगृह्यतां वरोऽस्माकं यः सदा वर्तते हृदि । प्रदास्यामि न संदेहो नादेयं विद्यते मम

Aceptad la gracia que siempre mora en mi corazón para vosotros. La concederé—sin duda alguna; nada hay que yo rehúse.

Verse 50

मुनय ऊचुः । अस्मिन्कुण्डे नरो होमं यः कुर्याच्छ्रद्धयाऽन्वितः । एतल्लिंगं समभ्यर्च्य तस्याऽस्तु हृदि वांछितम्

Dijeron los sabios: «Cualquier persona que, colmada de fe, realice el homa en este kuṇḍa sagrado y venere debidamente este liṅga—que se cumpla el anhelo guardado en su corazón».

Verse 51

इन्द्र उवाच । एतल्लिंगं समभ्यर्च्य योऽत्र होमं करिष्यति । कुंडेऽत्र वांछितं सद्यः सफलं स हि लप्स्यते

Dijo Indra: «Quien adore este liṅga y realice aquí el homa—en este kuṇḍa—obtendrá en el acto su fin deseado, coronado de éxito».

Verse 52

निष्कामो वाऽथ संपूज्य लिंगमेतच्छुभावहम् । प्रयास्यति परां सिद्धिं त्रिदशैरपि दुर्लभाम्

O bien, si alguien está libre de deseos, entonces, al adorar plenamente este liṅga portador de auspicio, alcanzará la perfección suprema, rara incluso entre los dioses.

Verse 53

सूत उवाच । एवमुक्त्वा सहस्राक्षो वालखिल्यान्मुनीश्वरान् । ऐरावतं समारुह्य दक्षयज्ञे ततो गतः

Dijo Sūta: Habiendo hablado así a los sabios Vālakhilya, Indra, el de mil ojos, montó a Airāvata y partió luego hacia el sacrificio de Dakṣa.

Verse 54

दक्षोऽपि विधिवद्यज्ञं चकार द्विजसत्तमाः । संहृष्टैर्वालखिल्यैस्तैरुपविष्टैः समीपतः

Oh el mejor de los nacidos dos veces, Dakṣa también celebró el yajña conforme a la regla debida, mientras los gozosos Vālakhilyas estaban sentados cerca.

Verse 158

ततस्ते शुचयो भूत्वा स्कंदसूक्तेन पावकम् । जुहुवुश्च दिवारात्रौ क्षुरिकोक्तेन सोद्यमाः

Luego, purificados, ofrecieron oblaciones al fuego sagrado con el Skanda-sūkta; y, esforzándose con diligencia, realizaron las ofrendas día y noche según el método enseñado por Kṣurika.