Adhyaya 54
El capítulo, enmarcado por la narración de Sūta, describe a la diosa Carmamuṇḍā que mora en el lugar sagrado, tradicionalmente establecido por el rey devoto Nala. A continuación se resume la vida de Nala: sus virtudes como soberano de Niṣadha, su matrimonio con Damayantī y el inicio de la desgracia a causa del juego bajo la influencia de Kali. Tras perder el reino y separarse de su esposa sin tacha en el ámbito del bosque, Nala vaga de selva en selva hasta llegar al Hāṭakeśvara-kṣetra. En la ocasión de Mahānavamī, momento cargado de fuerza ritual, al carecer de recursos modela una imagen de arcilla de la diosa y la adora con frutos y raíces. Nala recita un himno extenso con muchos epítetos, destacando la omnipresencia cósmica de la Diosa y su aspecto feroz y protector. La diosa se manifiesta, se muestra complacida y ofrece una gracia; Nala pide la reunión con su esposa irreprochable. Sigue una declaración de fruto: quien alabe a la diosa con este himno obtiene el resultado deseado ese mismo día. El capítulo concluye con el colofón que lo sitúa dentro del Nāgarakhaṇḍa, en el Hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmya.
Shlokas
Verse 1
। सूत उवाच । चर्ममुंडा तथा देवी तस्मिन्स्थाने व्यवस्थिता । नलेन स्थापिता पूर्वं स्वयमेव महात्मना
Dijo Sūta: En ese mismo lugar mora la Diosa Carmamuṇḍā; antaño fue entronizada allí por el magnánimo rey Nala, por su propia mano.
Verse 2
अभ्यर्चयति तां भक्त्या यो महानवमी दिने । स कामान्वांछितांल्लब्ध्वा पदं प्राप्नोति शाश्वतम्
Quien la venera con devoción en el día de Mahānavamī, tras obtener los deseos anhelados, alcanza el estado eterno.
Verse 3
वीरसेनसुतः पूर्वं नलोनाम महीपतिः । आसीत्सर्वगुणोपेतः सर्व शत्रुक्षयावहः
Antaño hubo un rey llamado Nala, hijo de Vīrasena, dotado de toda virtud y causante de la ruina de todos los enemigos.
Verse 4
भार्या तस्याभवत्साध्वी प्राणेभ्योपि गरीयसी । दमयंतीति विख्याता विदर्भाधिपतेः सुता
Su esposa fue una dama virtuosa, más querida que la propia vida: la célebre Damayantī, hija del rey de Vidarbha.
Verse 5
अथासौ कलिनाविष्टो द्यूतं चक्रे महीपतिः । पुष्करेण समं विप्रा दायादेन दिवानिशम्
Entonces aquel rey, poseído por Kali, se entregó al juego; oh brāhmanes, día y noche apostaba junto con Puṣkara, su pariente.
Verse 6
ततः स व्यसनासक्तो वार्यमाणोऽपि सज्जनैः । हारयामास सप्तांगं राज्यं मुक्त्वा च तां प्रियाम्
Después, entregado a aquel vicio funesto, aunque los virtuosos lo refrenaban, perdió su reino de siete miembros—y aun abandonó a su amada.
Verse 7
अथ तां स समादाय प्रविष्टो गहनं वनम् । निर्जलं लज्जयाविष्टो दुःखव्याकुलितेंद्रियः
Entonces, tomándola consigo, entró en un bosque espeso—sin agua—vencido por la vergüenza, con los sentidos turbados por el dolor.
Verse 8
ततः स चिंतयामास यद्येषा भीममंदिरे । याति तन्मुच्यते कष्टाद्वनवाससमुद्भवात्
Luego reflexionó: «Si ella va al palacio de Bhīma, quedará libre de las penurias nacidas de este destierro en el bosque».
Verse 9
न मया तत्र गंतव्यं कथंचिदपि मानिना । तस्मादेनां परित्यज्य रात्रौ गच्छामि दूरतः
«Yo—atado por el orgullo—no debo ir allí de ningún modo. Por eso, dejándola, partiré lejos en la noche».
Verse 10
येन त्यक्ता मया साध्वी कुण्डिनं याति तत्पुरम् । स एवं निश्चयं कृत्वा सुखसुप्तां विहाय ताम् । प्रजगाम वनं घोरं वन्यश्वापदसंकुलम्
Pensando: «Al dejarla yo, esa dama virtuosa irá a Kuṇḍina, aquella ciudad», tomó tal determinación; y dejándola mientras dormía plácidamente, se internó en un bosque terrible, atestado de fieras y depredadores.
Verse 11
प्रत्यूषे चापि सोत्थाय यावत्पश्यति भाभिनी । तावत्पश्यतिशून्यं स्वं पार्श्वं यत्र नलः स्थितः
Al alba, cuando la dama resplandeciente despertó y miró en derredor, vio vacío el lugar a su lado—donde Nala había estado.
Verse 12
ततो विलप्य दुःखार्ता करुणं तत्र कानने । जगाम मार्गमाश्रित्थ पितुर्हर्म्यं शनैःशनैः
Entonces, herida por el dolor, se lamentó con compasión allí en el bosque; y tomando el sendero, avanzó lentamente hacia el palacio de su padre.
Verse 13
नलोऽपि च वने तस्मिन्भ्रममाणो महीपतिः । एकाकी वृक्षकुंजानि सेवयामास सर्वदा
Nala también, el rey de la tierra, vagaba por aquel bosque; solo, se refugiaba siempre entre arboledas y espesuras de árboles.
Verse 14
ततस्तद्वनमुत्सृज्य जगामान्यन्महावनम् । नानावृक्षगणैर्युक्तं बहुश्वापदसंकुलम्
Luego, dejando atrás aquel bosque, fue a otra gran espesura, poblada de muchas clases de árboles y colmada de numerosas fieras.
Verse 15
एवं स पृथिवीपालो भ्रममाणोवनाद्वनम् । हाटकेश्वरजं क्षेत्रमाससाद ततः परम्
Así, el protector de la tierra, errando de bosque en bosque, llegó por fin a la región sagrada de Hāṭakeśvara.
Verse 16
एतस्मिन्नंतरे प्राप्तं तन्महानवमीदिनम् । विशेषाद्यत्र भूपालाः पूजयन्ति सुरेश्वरीम्
Entretanto llegó el día de Mahānavamī, célebre en especial como la ocasión en que los reyes rinden culto a la Diosa, Sureśvarī, Soberana de los dioses.
Verse 17
ततः स मृन्मयीं कृत्वा चर्ममुण्डधरां नृपः । विभवाभावतः पश्चात्फलमूलैरतर्पयत्
Luego el rey modeló una imagen de barro de la Diosa—ceñida con piel y con guirnalda de cráneos; y, por carecer de riquezas, después la complació con ofrendas de frutos y raíces.
Verse 18
ततस्तस्याः स्तुतिं कृत्वा पुरः स्थित्वा कृतांजलिः । श्रद्धया परया युक्तो निषधाधिपतिः स्वयम्
Entonces, tras ofrecerle su himno de alabanza, el señor de Niṣadha en persona permaneció ante la Diosa con las manos juntas, colmado de la fe más alta.
Verse 19
जय सर्वगते देवि चर्ममुण्डधरे वरे । जय दैत्यकुलोच्छेददक्षे दक्षात्मजे शुभे
¡Victoria a ti, oh Diosa omnipresente, excelsa portadora de piel y cráneos! ¡Victoria a ti, oh auspiciosa hija de Dakṣa, diestra en aniquilar los linajes de los asuras!
Verse 20
कालरात्रि जयाचिन्त्ये नवम्यष्टमिवल्लभे । त्रिनेत्रे त्र्यंबकाभीष्टे जय देवि सुरार्चिते
¡Victoria a ti, oh Kālarātri, inconcebible, amada de las sagradas lunaciones Novena y Octava! Oh Diosa de tres ojos, anhelo de Tryambaka (Śiva): ¡victoria a ti, venerada por los dioses!
Verse 21
भीमरूपे सुरूपे च महाविद्ये महाबले । महोदये महाकाये जयदेवि महाव्रते
¡Victoria a ti, oh Diosa—terrible en forma y, sin embargo, hermosa; oh Gran Sabiduría, oh Gran Poder; de vasto fulgor naciente y cuerpo poderoso—victoria a ti, guardiana del gran voto!
Verse 22
नित्यरूपे जगद्धात्रि सुरामांसवसाप्रिये । विकरालि महाकालि जय प्रेतजनानुगे
¡Victoria a ti, oh Madre de forma eterna que sostiene el mundo; oh tú que te complaces en ofrendas de licor, carne y grasa! Oh Vikarālī, oh Mahākālī—victoria a ti, seguida por huestes de espíritus (preta).
Verse 23
शवयानरते रम्ये भुजंगाभरणान्विते । पाशहस्ते महाहस्ते रुधिरौघकृतास्पदे
Oh hermosa, que te deleitas en un féretro como vehículo, adornada con ornamentos de serpientes; oh portadora del lazo (pāśa), oh de manos poderosas—cuya morada se asienta entre torrentes de sangre.
Verse 24
फेत्कारा रवशोभिष्ठे गीतवाद्यविराजिते । जयानाद्ये जय ध्येये भर्गदेहार्धसंश्रये
Oh tú cuyo esplendor se realza con el grito “pheṭ”, resplandeciente de canto e instrumentos; victoria a ti, la sin comienzo; victoria a ti, digna de meditación—que moras como la mitad del cuerpo de Bharga (Śiva).
Verse 25
त्वं रतिस्त्वं धृतिस्तुष्टिस्त्वं गौरी त्वं सुरेश्वरी । त्वं लक्ष्मीस्त्वं च सावित्री गायत्री त्वमसंशयम्
Tú eres Rati; tú eres la firmeza y la satisfacción. Tú eres Gaurī; tú eres la Señora de los dioses. Tú eres Lakṣmī, y tú eres Sāvitrī—en verdad, tú eres Gāyatrī, sin duda alguna.
Verse 26
यत्किंचित्त्रिषु लोकेषु स्त्रीरूपं देवि दृश्यते । तत्सर्वं त्वन्मयं नात्र विकल्पोऽस्ति मम क्वचित्
Oh Diosa, cualquier forma femenina que se vea en los tres mundos, todo ello es sólo de Ti. En esto no tengo duda alguna, en ninguna parte.
Verse 27
येन सत्येन तेन त्वमत्रावासं द्रुतं कुरु । सान्निध्यं भक्तितस्तुष्टा सुरासुरनमस्कृते
Por esa verdad, ven y establece pronto tu morada aquí. Satisfecha por la devoción, concédenos tu presencia viva, oh Tú a quien saludan por igual dioses y asuras.
Verse 28
सूत उवाच । एवं स्तुता च सा देवी नलेन पृथिवीभुजा । प्रोवाच दर्शनं गत्वा तं नृपं भक्तवत्सला
Dijo Sūta: Así alabada por el rey Nala, soberano de la tierra, la Diosa—amante de sus devotos—se presentó, le concedió su visión divina y habló a aquel monarca.
Verse 29
श्रीदेव्युवाच । परितुष्टाऽस्मि ते वत्स स्तोत्रेणानेन सांप्रतम् । तस्माद्गृहाण मत्तस्त्वं वरं मनसि संस्थितम्
La Augusta Diosa dijo: Hijo querido, ahora estoy plenamente complacida contigo por este himno. Por ello, recibe de mí el don que tu corazón ha concebido.
Verse 30
नल उवाच । दमयन्तीति मे भार्या प्राणेभ्योऽपि गरीयसी । सा मया निर्जने मुक्ता । वने व्यालगणान्विते
Nala dijo: Damayantī es mi esposa, más querida para mí que mi propia vida. Y, sin embargo, la abandoné sola en un bosque desierto, poblado de manadas de fieras.
Verse 31
अखण्डशीलां निर्दोषां यथाहं त्वत्प्रसादतः । लभे भूयोऽपि तां देवि तथात्र कुरु सत्वरम्
Oh Diosa, por tu gracia, concédeme recobrarla de nuevo—ella, de virtud inquebrantable e intachable. Cumple esto aquí, oh Devi, sin demora.
Verse 32
स्तोत्रेणानेन यो देवि स्तुतिं कुर्यात्पुरस्तव । तत्रैव दिवसे तस्मै त्वया देयं मनोगतम्
Oh Diosa, quien te rinda alabanza ante ti con este himno—en ese mismo día debes concederle lo que su corazón anhela.
Verse 33
सूत उवाच । सा तथेति प्रतिज्ञाय जगामादर्शनं ततः । सोऽपि पार्थिवशार्दूलो लेभे सर्वं तयोदितम्
Dijo Sūta: Ella, diciendo “Así sea”, hizo tal promesa y luego desapareció de la vista. Y aquel tigre entre los reyes obtuvo también todo cuanto ella había declarado.
Verse 54
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये नलनिर्मितचर्ममुण्डामाहात्म्यवर्णनंनाम चतुष्पञ्चाशत्तमोऽध्यायः
Así concluye el capítulo quincuagésimo cuarto, llamado “Descripción de la grandeza de Carmamuṇḍā, establecida por Nala”, en el Māhātmya del kṣetra de Hāṭakeśvara del sexto Nāgara Khaṇḍa, dentro del Śrī Skanda Mahāpurāṇa (la Saṃhitā de ochenta y un mil versos).