Adhyaya 33

Verse 1

। सूत उवाच । अगस्त्यस्याश्रमोऽन्योस्ति तथा तत्र द्विजोत्तमाः । यत्र तिष्ठति विश्वात्मा स्वयं देवो महेश्वरः

Dijo Sūta: Oh mejores de los nacidos dos veces, existe otro eremitorio de Agastya, donde el Alma universal, el propio Señor Maheśvara, mora en persona.

Verse 2

शुक्लपक्षे चतुर्दश्यां चैत्रमासे दिवाकरः । स्वयमभ्येत्य देवेशं पूजयत्येव शंकरम्

En el decimocuarto día lunar de la quincena brillante del mes de Caitra, el Sol mismo viene y adora a Śaṅkara, Señor de los dioses.

Verse 3

तस्मादन्योऽपि यस्तस्यां भक्त्या चागत्य शंकरम् । तमेव पूजयेद्भक्त्या स याति देवमन्दिरम्

Por ello, cualquiera que llegue allí con devoción y adore con bhakti a ese mismo Śaṅkara, alcanza la morada divina.

Verse 4

यस्तत्र कुरुते श्राद्धं सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । पितरस्तस्य तृप्यंते पितृमेधे कृते यथा

Quien realice allí el Śrāddha correctamente, colmado de fe, satisface a sus antepasados, como si se hubiera celebrado el rito de Pitṛmedha.

Verse 5

ऋषय ऊचुः । अगस्त्यस्याश्रमं प्राप्य कस्माद्देवो दिवाकरः । प्रदक्षिणां प्रकुरुते वदैतन्मे सुविस्तरम्

Los sabios dijeron: «Habiendo llegado al āśrama de Agastya, ¿por qué el divino Sol, Divākara, realiza la pradakṣiṇā (circunvalación)? Explícanos esto con todo detalle».

Verse 6

सूत उवाच । कथयामि कथामेतां शृणुत द्विज सत्तमाः । अस्ति विंध्य इति ख्यातः पर्वतः पृथिवीतले

Sūta dijo: «Relataré este relato; escuchad, oh los mejores entre los nacidos dos veces. En la faz de la tierra existe un monte célebre llamado Vindhya».

Verse 7

यस्य वृक्षाग्रशाखायां संलग्नास्तरणेः कराः । पुष्पपूगा इवाधःस्थैर्लक्ष्यंते मुग्धसि द्धकैः

En aquel monte, los rayos del Sol parecen aferrarse a las ramas más altas de los árboles; para los sencillos siddhas que moran abajo, se ven como racimos de flores colgando hacia abajo.

Verse 8

अनभिज्ञास्तमिस्रस्य यस्य सानुनिवासिनः । रत्नप्रभाप्रणुन्नस्य कृष्णपक्षनिशास्वपि

Los moradores de sus laderas no conocen la oscuridad, pues es ahuyentada por el fulgor de las joyas, aun en las noches de la quincena oscura.

Verse 9

यस्य सानुषु मुंचंतो भांति पुष्पाणि पादपाः । वायुवेगवशान्नूनं नीरौघ नीरदा इव

En sus laderas, los árboles, al dejar caer flores, parecen nubes de lluvia que vierten torrentes de agua, sin duda impulsadas por la fuerza del viento.

Verse 10

यस्मिन्नानामृगा भांति धावमाना इतस्ततः । कलत्रपुत्रपुष्ट्यर्थं लोभार्थं मानवा इव

Allí se ven muchas clases de ciervos y otras bestias corriendo de un lado a otro, como los hombres que, por codicia, se apresuran buscando sustentar a esposa e hijos.

Verse 11

निर्यासच्छद्मना बाष्पं वासिताशेषदिङ्मुखम् । मुञ्चंति तरवो यत्र दन्तिदन्तक्षतत्वचः

Allí, los árboles cuya corteza fue herida por los colmillos de los elefantes exudan ‘lágrimas’ en forma de resina, perfumando todas las direcciones.

Verse 12

चीरिकाविरुतैर्दीर्घै रुदंत इव चापरे । हस्तिहस्तहता वृक्षा मन्यन्ते यस्य सानुषु

Y otros, al oír los largos clamores de las aves cīrikā, creen que los árboles de sus laderas—abatidos por las manos (trompas) de los elefantes—están como llorando.

Verse 13

इतश्चेतश्च गच्छद्भिर्निर्झरांभोभिरावृतः । शुशुभे सितवस्त्राढ्यैः पुमानिव विभूषितः

Cubierta por las aguas de cascadas que corren de un lado a otro, la montaña resplandecía—como si fuera un hombre engalanado con abundantes vestiduras blancas.

Verse 14

यस्य स्पर्द्धा समुत्पन्ना पूर्वं सह सुमेरुणा । ततः प्राह सहस्रांशुं गत्वा स क्रोधमूर्च्छितः

En el Vindhya surgió primero la rivalidad con el monte Sumeru; luego, yendo ante el Sol de mil rayos, habló, vencido por la ira.

Verse 15

कस्माद्भास्कर मेरोस्त्वं प्रकरोषि प्रदक्षिणाम् । कुलपर्वतसंज्ञेऽपि न करोषि कथं मयि

Dijo Vindhya: «Oh Bhāskara (Sol), ¿por qué haces la pradakṣiṇā, la circunvalación, del monte Meru? Aunque yo también soy celebrado como “Kulaparvata”, ¿por qué no me circunvalas igualmente?»

Verse 16

भास्कर उवाच । न वयं श्रद्धया तस्य गिरेः कुर्मः प्रदक्षिणाम् । एष मे विहितः पन्था येनेदं विहितं जगत्

Bhāskara dijo: «No circunvalamos esa montaña por devoción personal. Éste es el sendero que me ha sido prescrito: el curso mismo por el cual este mundo ha sido ordenado debidamente.»

Verse 17

तस्य तुंगानि शृंगाणि व्याप्य खं संश्रितानि च । तेन संजायते तस्य बलादेव प्रद क्षिणा

«Sus cumbres elevadas se extienden y se alzan hasta el cielo; por ello, por la misma fuerza imponente de esa montaña, se produce el curso de la circunvalación.»

Verse 18

एतच्छ्रुत्वा विशेषेण संक्रुद्धो विंध्यपर्वतः । प्रोवाच पश्य भानो त्वं तर्हि तुंगत्वमद्य मे । रुरोधाथ नभोमार्गं येन गच्छति भास्करः

Al oír esto, el monte Vindhya se enfureció sobremanera y dijo: «¡Mira, oh Bhānu! Hoy contemplarás mi altura». Entonces obstruyó la senda del cielo por donde viaja Bhāskara, el Sol.

Verse 19

अथ रुद्धं समालोक्य मार्गं वासरनायकः । चिन्तयामास चित्ते स्वे सांप्रतं किं करोम्यहम्

Al ver bloqueada su ruta, el señor del día, el Sol, reflexionó en su interior: «¿Qué he de hacer ahora?»

Verse 20

करोमि यद्यहं चास्य पर्वतस्य प्रदक्षिणाम् । तद्भविष्यति कालस्य चलनं भुवनत्रये

«Si yo circunvalara este monte en pradakṣiṇā, el curso del tiempo se desviaría en los tres mundos.»

Verse 21

मासर्तुभुवनानां च तथा भावी विपर्ययः । अग्निष्टोमादिकाः सर्वाः क्रिया यास्यंति संक्षयम् । नष्टयज्ञोत्सवे लोके देवानां स्यान्महाव्यथा

«Los meses, las estaciones y los mundos caerían en confusión. Todos los ritos —comenzando por el Agniṣṭoma— decaerían. Al desaparecer del mundo las festividades del yajña, los dioses padecerían gran aflicción.»

Verse 22

एवं संचिन्त्य चित्तेन बहुधा तीक्ष्णदीधितिः । जगाम मनसा भीतः सोऽगस्त्यं मुनिपुंगवम्

Tras meditarlo de muchas maneras, el Sol de rayos agudos, temeroso en su corazón, volvió su mente hacia Agastya, el más excelso de los sabios.

Verse 23

नान्योस्ति वारणे शक्तो विंधस्यास्य हि तं विना । अगस्त्यं ब्राह्मणश्रेष्ठं मित्रावरुणसंभवम्

Nadie más puede contener a este Vindhya sino él: Agastya, el más excelso de los brāhmaṇas, nacido de Mitra y Varuṇa.

Verse 24

ततो द्विजमयं रूपं स कृत्वा तीक्ष्णदीधितिः । चमत्कारपुरक्षेत्रे तस्याश्रमपदं ययौ

Entonces el Sol, de rayos penetrantes, tomó forma de brāhmaṇa y se dirigió a la morada-āśrama de Agastya en la región sagrada de Cāmatkārapura.

Verse 25

ततस्तु वैश्वदेवांते वेदोच्चारपरायणः । प्रोवाच सोऽतिथिः प्राप्तस्तवाहं मुनिसत्तम

Luego, al concluir el rito de Vaiśvadeva, aquel huésped—entregado a la recitación del Veda—le dijo: «Oh el mejor de los sabios, he venido a ti como tu huésped».

Verse 26

ततोऽगस्त्यः कृतानन्दः स्वागतं ते महामुने । मनोरथ इवाध्यातो योऽग्निकार्यांत आगतः

Entonces Agastya, colmado de dicha, dijo: «¡Bienvenido seas, oh gran muni! Has llegado al término de mi rito del fuego, como un deseo amado que de pronto se cumple».

Verse 27

तत्त्वं ब्रूहि मुनिश्रेष्ठ यद्ददामि तवेप्सितम् । अदेयं नास्ति मे किञ्चित्कालेऽस्मिन्प्रार्थितस्य च

«Dime tu intención verdadera, oh el mejor de los sabios, para que yo conceda lo que deseas. Pues en este momento, a quien pide, nada tengo que negar».

Verse 28

भास्कर उवाच । अहं भास्कर आयातो विप्ररूपेण सन्मुने । सर्वकार्यक्षमं मत्वा त्वामेकं भुवनत्रये

Bhāskara dijo: «Yo soy Bhāskara (el Sol). He venido, oh venerable sabio, con la forma de un brāhmaṇa, sabiendo que tú solo, en los tres mundos, eres capaz de llevar a cabo toda obra»។

Verse 29

त्वया पूर्वं सुरार्थाय प्रपीतः पयसांनिधिः । वातापिश्च तथा दैत्यो भक्षितो द्विजकण्टकः

«En otro tiempo, por el bien de los dioses, bebiste el océano; y asimismo devoraste al demonio Vātāpi, azote de los brāhmaṇas.»

Verse 30

तस्माद्गतिर्भवास्माकं सांप्रतं मुनिसत्तम । देवानामिह वर्णानां त्वमेव शरणं यतः

«Por ello, oh el mejor de los sabios, sé ahora nuestro refugio. Pues aquí, para los dioses y para los órdenes sociales, tú solo eres el amparo.»

Verse 31

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा स मुनिर्विप्रा विशेषेण प्रहर्षितः । अर्घ्यं दत्त्वा दिनेशाय ततः प्रोवाच सादरम्

Sūta dijo: Al oír esto, aquel sabio—oh brāhmaṇas—se llenó de gran júbilo. Tras ofrecer arghya a Dineśa (Señor del Día, el Sol), habló luego con reverencia.

Verse 32

धन्योऽस्म्यनुगृहीतोस्मि यन्मे त्वं गृहमागतः । तस्माद्ब्रूहि करिष्यामि तव वाक्यमखंडितम्

«Dichoso soy; verdaderamente he sido favorecido, pues has venido a mi casa. Por tanto, habla: cumpliré tu palabra sin falta.»

Verse 33

भास्कर उवाच । एष विंध्याचलोऽस्माकं मार्गमावृत्य संस्थितः । स्पर्द्धया गिरिमुख्यस्य सुमेरोर्मुनिसतम

Dijo Bhāskara: «Este monte Vindhya se ha plantado cerrando nuestro camino, por rivalidad con el más excelso de los montes, Sumeru—¡oh, el mejor de los sabios!»

Verse 34

सामाद्यैर्विविधोपायैस्तस्मादेनं निवारय । कालात्ययो यथा न स्याद्गतेर्भंगस्तथा कुरु

«Por ello, refrena a ese monte con diversos medios, comenzando por la conciliación. Obra de modo que no haya demora del tiempo y que nuestra marcha no se vea quebrantada.»

Verse 35

अगस्त्य उवाच । अहं ते वारयिष्यामि वर्धमानं कुलाचलम् । स्वस्थानं गच्छ तस्मात्त्वं सुखीभव दिवाकर

Agastya dijo: «Yo refrenaré a ese monte ancestral que sigue creciendo. Por tanto, oh Divākara (Sol), vuelve a tu propio puesto y permanece en sosiego.»

Verse 36

ततः स प्रेषितस्ते न भास्करस्तीक्ष्णदीधितिः । स्वं स्थानं प्रययौ हृष्टस्तमामंत्र्य मुनीश्वरम्

Entonces Bhāskara, de fulgor de rayos agudos, enviado por ti, regresó gozoso a su propio puesto, tras despedirse de aquel señor entre los sabios.

Verse 37

अगस्त्योऽपि द्रुतं गत्वा विंध्यं प्रोवाच सादरम् । न्यूनतां व्रज मद्वाक्याच्छीघ्रं पर्वतसत्तम

Agastya también fue con presteza y habló a Vindhya con respeto: «Por mi palabra, desciende pronto a un estado más bajo, oh el mejor de los montes.»

Verse 38

दाक्षिणात्येषु तीर्थेषु स्नाने जाताद्य मे मतिः । तवायत्ता गिरे सैव तत्कुरुष्व यथोचितम्

Hoy ha surgido en mí la resolución de bañarme en los tīrthas del sur. Ese mismo propósito depende de ti, oh montaña; por ello, obra de la manera debida.

Verse 39

स तस्य वचनं श्रुत्वा विंध्यः पर्वतसत्तमः । अभजन्निम्नतां सद्यो विनयेन समन्वितः

Al oír sus palabras, Vindhya —el más excelso de los montes— se abatió al instante, colmado de humildad.

Verse 40

अगस्त्योऽपि समासाद्य तस्यांतं दक्षिणं द्विजाः । त्वयैवं संस्थितेनाथ स्थातव्यमित्युवाच तम्

Oh brāhmaṇas, Agastya también llegó al extremo meridional de aquel monte y le dijo: «Puesto que estás establecido así, así mismo debes permanecer».

Verse 42

स तथेति प्रतिज्ञाय शापाद्भीतो नगोत्तमः । न जगाम पुनर्वृद्धिं तस्यागमनवांछया

Aquel excelso monte, prometiendo «Así sea» y temiendo la maldición, no volvió a crecer, anhelando el regreso de Agastya.

Verse 43

सोऽपि तेनैवमार्गेण निवृत्तिं न करोति च । यावदद्यापि विप्रेंद्रा दक्षिणां दिशमाश्रित तः

Y él tampoco regresa por ese mismo camino; hasta el día de hoy, oh mejores de los brāhmaṇas, permanece morando en la dirección del sur.

Verse 44

अथ तत्रैव चानीय लोपामुद्रां मुनीश्वरः । समाहूय सहस्रांशुं ततः प्रोवाच सादरम्

Entonces, allí mismo, el venerable sabio llevó a Lopāmudrā; y, tras convocar a Sahasrāṃśu (el Sol de mil rayos), habló con reverencia.

Verse 45

तव वाक्यान्मया त्यक्तः स्वाश्रमस्तीक्ष्णदी धिते । तवार्थे च न गंतव्यं भूयस्तत्र कथंचन

«Por tus palabras, oh de rayos agudos, abandoné mi propio āśrama. Y por tu causa no debo volver allí jamás, de ningún modo.»

Verse 46

तस्मान्मद्वचनाद्भानो चतुर्दश्यां मधौ सिते । यन्मया स्थापितं तत्र लिंगं पूज्यं हि तत्त्व या

«Por tanto, oh Bhānu (Sol), obedeciendo a mi palabra, en la caturdaśī luminosa del mes de Madhu (Caitra), el liṅga que yo he establecido allí debe ser adorado con comprensión verdadera y conforme al recto principio.»

Verse 47

भास्कर उवाच । एवं मुने करिष्यामि तव वाक्यादसंशयम् । पूजयिष्यामि तल्लिंगं वर्षांते स्वयमेव हि

Bhāskara (el Sol) dijo: «Así lo haré, oh sabio, sin duda alguna, conforme a tu palabra. En verdad, al final del año yo mismo adoraré ese liṅga.»

Verse 48

योऽन्यो हि तद्दिने लिंगं पूजयिष्यति मानवः । मम लोकं समासाद्य स भविष्यति मुक्तिभाक्

«Y cualquier otra persona que adore el liṅga en ese mismo día, al llegar a mi mundo, se convertirá en partícipe de la liberación (mokṣa).»

Verse 49

सूत उवाच । एतस्मात्कारणात्तत्र भगवांस्तीक्ष्णदीधितिः । चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां सांनिध्यं कुरुते सदा

Sūta dijo: «Por esta razón, el Bienaventurado de rayos penetrantes (el Sol) manifiesta siempre su presencia allí en el decimocuarto día de la quincena luminosa de Caitra».

Verse 50

एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोस्मि द्विजोत्तमाः । भूयो वदत वै कश्चित्संदेहश्चे द्धृदि स्थितः

«Os he expuesto todo cuanto se me preguntó, oh los mejores de los dos veces nacidos. Decid de nuevo, si aún queda alguna duda asentada en vuestros corazones».