Adhyaya 278

Verse 1

सूत उवाच । ये चान्ये भास्करा स्तत्र संति ब्राह्मणसत्तमाः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे याज्ञवल्क्यप्रतिष्ठिताः

Dijo Sūta: Oh excelentísimos brāhmaṇas, allí también se hallan otras formas de Bhāskara (el Sol), establecidas por Yājñavalkya en el sagrado campo de Hāṭakeśvara.

Verse 2

यस्तान्पूजयते भक्त्या हृदि कृत्वाऽभिवांछितान् । सप्तम्यां चैव सप्तम्यां लभते नात्र संशयः

Quien los venere con devoción, guardando en el corazón el anhelo deseado—en el día de Saptamī (el séptimo tithi) alcanza ese mismo deseo; de ello no hay duda.

Verse 3

ऋषय उचुः । एक एव स्थितः सूर्यो दृश्यते च नभस्तले । तत्कथं द्वादशैते च तत्र क्षेत्रे प्रतिष्ठिताः । कस्मिन्काले तथा कृत्ये किमर्थं सूतनन्दन

Dijeron los sabios: El Sol se ve como uno solo, asentado en el firmamento. ¿Cómo, entonces, están establecidos allí esos doce en ese campo sagrado? ¿En qué tiempo, en qué circunstancia y con qué propósito, oh hijo de Sūta?

Verse 4

सूत उवाच । आसीत्पूर्वं कृतिर्नाम शुनःशेपसमुद्भवः

Dijo Sūta: Antaño hubo uno llamado Kṛti, nacido en el linaje de Śunaḥśepa.

Verse 5

तस्य पुत्रः शुनः पुत्रो बभूव मुनिसत्तमः । चारायणः सुतस्तस्य वभूव मुनिसत्तमः

De él nació un hijo, el hijo de Śuna, que llegó a ser un muni excelso; y su hijo Cārāyaṇa también se volvió el más eminente entre los videntes.

Verse 6

कस्यचित्त्वथ कालस्य ब्रह्मा लोक पितामहः । सावित्रीशापनिर्दग्धो ह्यवतीर्णो धरातले

Luego, en cierto tiempo, Brahmā—el abuelo de los mundos—abrasado por la maldición de Savitrī, descendió a la tierra.

Verse 7

गायत्री च यदा विप्रास्तेनोढा यज्ञकर्मणि । प्राक्स्थितां च परित्यज्य सर्वदेवसमागमे । कालात्ययो भवेन्नैव सावित्र्यागमने स्थिरे

Oh brāhmaṇas, cuando Gāyatrī fue desposada para la realización del sacrificio—dejando de lado a Savitrī, que había partido antes—en la asamblea de todos los dioses no se toleró demora alguna, aunque se aguardaba la llegada de Savitrī.

Verse 8

ततस्तस्य समादेशाद्गायत्री गोपकन्यका । शक्रेण च समानीता दिव्यलक्षणलक्षिता

Entonces, por su mandato, Gāyatrī—aparecida como doncella vaquera—fue traída por Śakra (Indra), señalada con atributos divinos.

Verse 9

गोपकन्यां च तां ज्ञात्वा गोश्च वक्त्रेण पद्मजः । प्रवेश्याकर्षयामास गुह्येन च ततः परम्

Al reconocerla como aquella doncella vaquera, Padmaja (Brahmā) la hizo entrar por la boca de una vaca y, después, la atrajo hacia sí por un medio secreto.

Verse 10

ब्राह्मणानां गवां चैव कुलमेकं द्विधा स्थितम् । एकत्र मन्त्रास्तिष्ठंति हविरेकत्र संस्थितम्

El linaje de los brāhmaṇas y el de las vacas es uno, aunque se manifiesta en dos formas: en un lugar moran los mantras, y en el otro queda establecido el havis, la ofrenda sagrada.

Verse 11

तेन तां ब्राह्मणीं कृत्वा पश्चात्तस्याः परिग्रहम् । गृह्योक्तविधिना चक्रे पुरःस्थोऽपि पितामहः

Así, al convertirla en una mujer brāhmaṇī, después el Abuelo del mundo (Brahmā), aunque sentado al frente, realizó su aceptación como esposa conforme al rito prescrito en los Gṛhya.

Verse 12

पत्नीशालोपविष्टायां ततस्तस्यां द्विजोत्तमाः । सावित्री समनुप्राप्ता देवपत्नीभिरावृता

Oh, el mejor de los nacidos dos veces: cuando ella estaba sentada en el pabellón de la esposa, llegó Savitrī, rodeada por las consortes de los dioses.

Verse 13

ततस्तां सा समालोक्य रशनासमलंकृताम् । दौर्भाग्यदुःखमापन्ना शशाप च विधिं ततः

Entonces, al verla adornada con un ceñidor, Sāvitrī—abatida por el dolor de la desventura—maldijo allí mismo a Vidhi (Brahmā).

Verse 14

सावित्र्युवाच । यस्मात्त्वया परित्यक्ता निर्दोषाहं पितामह । पितामहोऽसि मे नूनमद्यप्रभृति संगमे

Dijo Sāvitrī: «Puesto que me has abandonado, siendo yo inocente, oh Abuelo Primordial, desde hoy, en lo tocante a la unión, para mí serás sólo un “abuelo”, en verdad.»

Verse 15

मनुष्याणां भवेत्कृत्यमन्यनारीपरिग्रहः । एतत्त्वया कृतं यस्मान्मा नुषस्त्वं भविष्यसि

«Para los humanos, tomar a la mujer de otro es un acto que conduce a la ruina. Puesto que tú has hecho esto, por ello te convertirás en un hombre.»

Verse 16

कामार्तश्च विशेषेण मम वाक्यादसंशयम्

«Y además, serás atormentado, de modo especial, por el deseo; de ello no hay duda, por mis propias palabras.»

Verse 17

एवमुक्त्वा तु सावित्री त्यक्त्वा तं यज्ञमंडपम् । गिरेः शिखरमारूढा तपश्चक्रे महत्ततः

Dicho esto, Sāvitrī abandonó el pabellón del sacrificio; subió a la cumbre del monte y allí emprendió grandes austeridades.

Verse 18

पितामहोऽपि तच्छापाच्चारायणनिवेशने । अवतीर्णो धरापृष्ठे कालेन महता ततः

Aun Pitāmaha (Brahmā), a causa de aquella maldición, en el asentamiento de Cārāyaṇa, descendió a la faz de la tierra tras el transcurso de un larguísimo tiempo.

Verse 19

स यदा यौवनं भेजे मानुषं च पुरा स्थितः । तथातथा च तापेन कामोत्थेन प्रपीड्यते

Cuando alcanzó la juventud humana, aunque antes estuviera establecido de otro modo, fue atormentado una y otra vez por el ardor abrasador nacido del deseo.

Verse 20

ततोऽसौ वीक्षते नारीं कन्यां वाथ तपस्विनीम् । अविकल्पमना भेजे रूपसौभाग्यगर्वितः

Entonces contempló a una mujer—ya fuese una doncella o una asceta—y, con la mente sin freno, se rindió a ella, henchido de orgullo por su belleza y buena fortuna.

Verse 21

ततस्तं ब्यसनार्तं च दृष्ट्वा चारायणो मुनिः । स्वयं निःसारयामास प्रकोपेन निजाश्रमात्

Al verlo afligido por la desgracia, el sabio Cārāyaṇa, airado, lo expulsó él mismo de su propia ermita.

Verse 22

स च पित्रा परित्यक्तो भ्रममाणस्ततस्ततः । चमत्कारपुरं प्राप्तः शाकल्यो यत्र तिष्ठति

Abandonado por su padre, vagando de un lugar a otro, llegó a Camatkārapura, donde moraba Śākalya.

Verse 23

नाम्ना ब्राह्मणशार्दूलो नागरो वेदपारगः । वृतः शिष्य सहस्रेण वेदविद्यां प्रचारयन्

Allí había un brāhmaṇa nāgara llamado Brāhmaṇaśārdūla, consumado en los Vedas; rodeado por mil discípulos, difundía la ciencia védica.

Verse 24

अथ तं स प्रणम्योच्चैः शिष्यत्वं समुपागतः । वेदाध्ययनसंपन्नो बभूवाथ चिरादपि

Entonces, postrándose ante él con profunda reverencia, ingresó al discipulado; y con el paso del tiempo, también llegó a consumarse en el estudio de los Vedas.

Verse 25

एतस्मिन्नेव काले नु आनर्ताधिपतिः स्वयम् । आगतस्तिष्ठते यत्र जलशायी हरिः स्वयम्

En ese mismo tiempo, el soberano de Ānarta en persona llegó y permaneció en el lugar donde mora Hari, el Señor Jalaśāyī, reclinado sobre las aguas.

Verse 26

चातुर्मास्यव्रतं तेन गृहीतं तत्पुरस्तदा । प्रार्थितस्तु ततो विप्राः शाकल्यस्तैन भूभुजा

Allí, en presencia del Señor, asumió el voto de Cāturmāsya. Luego el rey solicitó a los brāhmaṇas—en especial a Śākalya—que realizaran los ritos necesarios.

Verse 27

शांतिकं पौष्टिकं नित्यं त्वया कार्यं ममालये । यावत्तिष्ठाम्यहं चात्र प्रसादः क्रियतामिति

Dijo el rey: «En mi morada debes realizar cada día los ritos śāntika, apaciguadores, y pauṣṭika, que otorgan prosperidad; mientras yo permanezca aquí, concédase este favor».

Verse 28

बाढमित्येव स प्रोक्त्वा दाक्षिण्येन द्विजोत्तमाः । एकैकं प्रेषयामास स्वशिष्यं तस्य मंदिरे

Diciendo: «Así sea», el más excelso de los brāhmaṇas, por benevolencia, envió a sus propios discípulos, uno por uno, a la morada del rey para cumplir los deberes establecidos.

Verse 29

स शांतिकं विधायाथ दत्त्वाशीः पार्थिवस्य च । संप्राप्य दक्षिणां तस्मात्पुनरेति च तं द्विजम्

Tras realizar el rito de śānti y otorgar bendiciones al rey, recibió de él la dakṣiṇā y luego regresó de nuevo ante aquel brāhmaṇa, su maestro.

Verse 30

शाकल्याय च तां दत्त्वा दक्षिणां निजमंदिरे । जगाम नित्यमेवं हि व्यवहारो व्यवस्थितः

Y tras entregar aquella dakṣiṇā a Śākalya en su propia morada, se marchó. Así, día tras día, quedó firmemente establecido este orden de servicio.

Verse 31

अन्यस्मिन्नहनि प्राप्ते शाकल्येन विसर्जितः । शांत्यर्थं याज्ञवल्क्यस्तु पार्थिवस्यनिवेशनम्

En otro día, Yājñavalkya, enviado por Śākalya para el rito de śānti, se dirigió a la residencia del rey.

Verse 32

तस्य भूपस्य रूपाढया मंथरास्ति विलासिनी । रात्रौ च कामिता तेन कामाढयेन सुकामिनी

Aquel rey tenía una mujer amante del placer llamada Mantharā, colmada de hermosura; y por la noche era deseada por él, rebosante de pasión, mientras ella también anhelaba el amor.

Verse 33

भावैर्वात्स्यायनप्रोक्तैः समालिंगनपूर्वकैः । स तया विविधैः कृत्तो मयूरपदकादिभिः । शरीरे चाधरे चैव तथा मणिप्रवालकैः

Valiéndose de las artes amorosas enseñadas por Vātsyāyana, comenzando por los abrazos, ella le dejó diversas marcas—como diseños de huella de pavo real y otras—en el cuerpo y aun en los labios, así como impresiones hechas con joyas y coral.

Verse 34

संप्राप्तोऽध्ययनार्थाय यावच्छाकल्यसन्निधौ । तावत्संप्रेषितस्तेन शांत्यर्थं भूपमंदिरे

Cuando llegó ante Śākalya con el propósito de estudiar, en ese mismo momento éste lo envió al palacio del rey para realizar un rito de śānti, a fin de traer apaciguamiento.

Verse 35

सोऽपि संप्रेषितस्तेन गत्वा तं पार्थिवालयम् । शांतिकं च ततश्चक्रे यथोक्तविधिना द्विजाः

Enviado por él, el brāhmaṇa fue a la residencia del rey; y allí, oh nacidos dos veces, realizó el rito pacificador (śānti) exactamente según el procedimiento prescrito.

Verse 36

शांतिकस्यावसाने तु प्रगृह्य कलशोदकम् । पंचांगैः कल्पितं रुद्रैः स्वयमेवाभिमंत्रितैः

Al concluir el rito de śānti, tomó el agua del jarro ritual (kalaśa), preparada con los cinco requisitos y consagrada con mantras de Rudra, invocados por él mismo y debidamente potenciados.

Verse 37

साक्षतं सुमनोयुक्तं समादाय गतस्ततः । संतिष्ठते नृपो यत्र आनर्तो त्रतसंयुतः

Entonces, tomando akṣata (granos de arroz) junto con flores, fue al lugar donde estaba de pie el rey de Ānarta, acompañado por su séquito.

Verse 38

द्यामालेखीति मंत्रं स प्रोच्चार्य विधिपूर्वकम् । छंदर्षिसहितं चैव यावत्क्षिपति मस्तके । तावन्निरीक्षितस्तेन नखलेखाविकर्तितः

Recitando conforme al rito el mantra que comienza «dyāmālekhī…», junto con su chandas y su ṛṣi, lo arrojó sobre la cabeza del rey. En ese mismo instante fue advertido: su labio estaba desfigurado, como si lo hubiera cortado el arañazo de una uña.

Verse 39

खंडितेनाधरेणैव ततोऽभूद्दुर्मना नृपः

Entonces el rey quedó hondamente abatido, pues su labio estaba en verdad partido y desfigurado.

Verse 40

विटप्रायं तु तं दृष्ट्वा मलिनांबरधारिणम् । तं प्रोवाच विहस्योच्चै देहि विप्राऽक्षताञ्जलम्

Al verlo desdichado, vestido con ropas manchadas, alguien le habló en voz alta entre risas: «¡Oh brāhmaṇa, dame un puñado de akṣata (arroz intacto)!».

Verse 41

मंदुरायां स्थितं यच्च काष्ठमेतत्प्रदृश्यते । याज्ञवल्क्यस्ततो दृष्ट्वा सकोपस्तमुपाद्रवत्

«Y ese trozo de madera que se ve tirado en el establo…»—al verlo Yājñavalkya, se encendió en ira y se abalanzó sobre él.

Verse 42

क्षिप्त्वा तत्र जलं विप्राः साक्षतं गृहमागमत् । अगृह्य दक्षिणां तस्य पार्थिवस्य यथास्थिताम्

Tras verter allí el agua, los brāhmaṇas regresaron a casa con su akṣata, sin aceptar la dakṣiṇā (ofrenda) del rey que había sido apartada.

Verse 43

एतस्मिन्नंतरे तस्य धवकाष्ठस्य सर्वतः । निष्क्रांता विविधाः शाखाः पल्लवैः समलंकृताः

Entretanto, de aquel trozo de madera de dhava brotaron por todas partes ramas de muchas clases, bellamente adornadas con tiernos brotes y hojas nuevas.

Verse 44

तद्दृष्ट्वा विस्मितः सोऽथ आनर्ताधिपतिर्नृपः । पश्चात्तापं परं चक्रे धिङ्मयैवमनुष्ठितम्

Al verlo, el rey—señor de Ānarta—quedó maravillado; y luego cayó en un hondo arrepentimiento, diciendo: «¡Vergüenza para mí por haber obrado así!»

Verse 45

स नूनं विबुधः कोऽपि विप्ररूपेण संगतः । येनेदृशः प्रभावोऽयं तस्य मंत्रस्य संस्थितः

Sin duda, algún ser divino ha venido aquí bajo la forma de un brāhmaṇa; por él, este mantra ha sido establecido con un poder tan extraordinario.

Verse 46

यद्यहं प्रतिगृह्णामि तस्य मन्त्रोदितं जलम् । जरामरणहीनस्तु तद्भवाभि न संशयः

Si yo acepto esa agua, consagrada por su mantra, quedaría libre de vejez y muerte; de ello no albergo duda alguna.

Verse 47

एवं चिंतयतस्तस्य तद्दिनं विस्मितस्य च । पार्थिवस्य द्विजश्रेष्ठा जातं वर्षशतोपमम्

Mientras así reflexionaba, aún maravillado, oh excelso brāhmaṇa, aquel único día del rey le pareció como cien años.

Verse 48

दिवसे तु समाक्रांते कथंचित्तस्य भूपतेः । विभावरी क्षयं याति कथंचिन्नैव शारदी

Cuando por fin llegó el día para aquel rey, la noche, de algún modo, tocó a su fin; mas no transcurrió como una noche otoñal ordinaria.

Verse 49

ततः प्रभातसमये समुत्थाय महीपतिः । आह्वयामास शाकल्यं पुरुषैराप्तकारिभिः

Luego, al alba, el rey se levantó y mandó llamar a Śākalya por medio de sus servidores de confianza.

Verse 50

ततः प्रोवाच विनयात्सादरं प्रांजलिः स्थितः । कल्ये शिष्यः समायातो यस्त्वदीयो ममांतिकम्

Entonces, de pie con las palmas juntas y hablando con humildad, dijo: «Esta mañana ha llegado junto a mí tu discípulo, el que te pertenece».

Verse 51

शांत्यर्थं प्रेषणीयस्तु सोऽद्यापि च द्विजोत्तम । तस्योपरि परा भक्तिर्मम जाताऽद्य केवलम्

«Aún debe ser enviado para el rito de apaciguamiento (śānti), oh el mejor de los brāhmaṇas. En verdad, hoy ha nacido en mí la devoción suprema sólo hacia él».

Verse 53

गच्छ वत्स त्वमद्यैव पार्थिवस्य निवेशनम् । शांत्यर्थं तेन भूयोऽपि त्वमेवाशुनिमंत्रितः

«Ve, hijo mío, hoy mismo a la morada del rey. Por el apaciguamiento (śānti), él te ha convocado de nuevo—apresúrate».

Verse 54

याज्ञवल्क्य उवाच । नाहं यास्यामि तद्धर्म्ये शांत्यर्थं द्विजपुंगव । अनादरेण दृष्टोऽहं नाशीर्मे च समाहृता

Dijo Yājñavalkya: «No iré allí, oh el más excelso entre los brāhmanes, para ese rito de apaciguamiento. Fui mirado con desdén y no se me ofreció honor alguno».

Verse 55

काष्ठोपरि मया दत्ता तस्य वाक्यादसंशयम् । तस्मात्प्रेषय चान्यं त्वं गुरो शिष्यं विचक्षणम् । आनर्तं रंजयेद्यस्तु विवेकेन समन्वितम्

«Sin duda, por sus palabras me hicieron sentar sobre un simple leño. Por eso, envía a otro discípulo del maestro, prudente y perspicaz, dotado de discernimiento (viveka), que pueda satisfacer y guiar debidamente a ese rey.»

Verse 56

शाकल्य उवाच । राजाऽदेशः सदा कार्यः पुरुषैर्देशवासिभिः । योगक्षेमविधानाय तथा लाभाय केवलम्

Śākalya dijo: «La orden del rey debe ser cumplida siempre por los hombres que habitan su reino, pues está destinada a asegurar el yogakṣema—bienestar y protección—y, en verdad, también la prosperidad.»

Verse 57

प्रतिकूलो भवेद्यस्तु पाथिवानां स मन्दधीः । न तस्य जायते सौख्यं कथंचिद्द्विजसत्तम

«Pero quien se vuelve hostil a los reyes es de entendimiento torpe; para él, oh el mejor de los nacidos dos veces, la dicha no nace de modo alguno.»

Verse 58

ये जात्यादि महोत्सेकान्न नरेंद्रानुपासते । तेषामामरणं भिक्षा प्रायश्चित्तं विनिर्मितम्

«A quienes, henchidos por el orgullo de casta, linaje y cosas semejantes, no honran ni sirven a los reyes, para ellos se ha prescrito como expiación (prāyaścitta) mendigar limosna hasta la muerte.»

Verse 59

एवं तयोर्विवदतोस्तदा वै गुरुशिष्ययोः । भूयोऽपि तत्र संप्राप्ताः पुरुषाः पार्थिवेरिताः

Mientras el gurú y el discípulo disputaban así, llegaron de nuevo allí los hombres enviados por el rey.

Verse 60

प्रोचुश्च त्वरया युक्ताः शाकल्यं प्रांजलिस्थिताः । शिष्यं तं प्रेषय क्षिप्रं राजा मार्गं प्रतीक्षते

Apresurándose y de pie con las manos juntas, dijeron a Śākalya: «Envía pronto a ese discípulo; el rey espera en el camino».

Verse 61

असकृत्प्रोच्यमानोऽपि यदा गच्छति नैव सः । तदा संप्रेषयामास उद्दालकमथारुणिम्

Aunque se le instó repetidas veces, como él no iba, entonces Śākalya envió a Uddālaka, hijo de Aruṇi.

Verse 62

शिष्यं विनयसंपन्नं कृतांजलिपुटं स्थितम् । गच्छ वत्स समादेशात्सांप्रतं नृपमंदिरम्

Al discípulo, lleno de modestia y de pie con las manos juntas, le dijo: «Ve, hijo mío, por mi mandato, ahora al palacio del rey».

Verse 63

शांतिकर्म विधायाथ स्वाध्यायं च ततः कुरु

Tras realizar el rito de apaciguamiento (śānti-karman), emprende luego el svādhyāya, la recitación y estudio védicos.

Verse 64

स तथेति प्रतिज्ञाय गत्वा तं पार्थिवालयम् । चकार शांतिकं कर्म विधिदृष्टेन कर्मणा

Él asintió diciendo: «Así sea», y fue a la morada del rey. Allí realizó el rito apaciguador (śāntika) conforme al procedimiento prescrito por la norma.

Verse 65

ततः कलशतोयं स साक्षतं सुमनोन्वितम् । गृहीत्वोपाद्रवत्तत्र यत्र राजा व्यवस्थितः

Luego tomó agua del kalaśa (vasija ritual), con akṣata (granos de arroz intactos) y adornada con flores, y se apresuró al lugar donde estaba el rey.

Verse 66

राजोवाच । स्वकीयमन्त्रलिंगेन अभिषेकं तु यच्छ भोः । काष्ठस्यास्य यदग्रे ते प्रोत्थितं तिष्ठते द्विज

Dijo el rey: «Oh venerable, concédeme el abhiṣeka (baño consagratorio) mediante tu propio mantra y tu liṅga. Oh brāhmaṇa, hazlo para este trozo de madera, en cuyo frente ha surgido y permanece en pie esa manifestación».

Verse 67

ततस्तेन शुभं मंत्रं प्रोच्याभीष्टं जलं स्वयम् । अभिषिच्य च तत्काष्ठं ततश्च स्वगृहं ययौ

Entonces, pronunciando aquel mantra auspicioso, él mismo tomó el agua deseada; tras consagrar con abhiṣeka aquel trozo de madera, se fue luego a su propia casa.

Verse 68

तावद्रूपं च तत्काष्ठं दृष्ट्वाऽनर्तो महीपतिः । विषादसहितश्चैव पश्चात्तापसमन्वितः

Al ver aquella forma sobre el trozo de madera, el rey quedó turbado—colmado de tristeza y cargado de remordimiento.

Verse 69

भूयस्तु प्रेषयामास याज्ञवल्क्यकृते तदा । अन्यं दूतं विदग्धं च शाकल्यस्य द्विजाश्रयम्

Entonces, una vez más, envió a otro mensajero—diestro y sagaz—por causa de Yājñavalkya, a Śākalya, refugio de los brāhmaṇas.

Verse 70

वेदना कायसंस्था मे वर्तते द्विजसत्तम । शांत्यर्थं प्रेषया क्षिप्रं तं शिष्यं पूर्वसंचितम्

“Oh el mejor de los brāhmaṇas, un dolor corporal me aflige. Para apaciguarlo, envía pronto a aquel discípulo que fue preparado de antemano.”

Verse 71

अपमानं कृतं तस्य मया कल्ये द्विजोत्तम । तेन मे सहसा व्याधिराशीर्वादमनिच्छतः

“Oh excelso brāhmaṇa, ayer lo ofendí. Por ello, una enfermedad repentina ha caído sobre mí—aunque él no deseaba otorgar bendición alguna.”

Verse 72

तस्मात्प्रेषय मे शीघ्रं येन मे स्वस्थता भवेम् । असकृत्प्रोच्यमानोऽपि यदा नैव स गच्छति

“Por eso, envíamelo pronto, para que recobre yo la salud. Aunque se le ruegue una y otra vez, si aun así no va…”

Verse 73

याज्ञवल्क्यस्ततः शिष्यमन्यं प्रोवाच सादरम् । ततस्तं मधुकं पैग्यं प्रेषयामास तद्गृहे

Entonces Yājñavalkya se dirigió con respeto a otro discípulo; y luego envió a Madhuka Paigya a aquella casa.

Verse 74

तेनापि विहितं तच्च यथोद्दालकनिर्मितम् । आशीर्वादो नृपोद्देशाद्दत्तः काष्ठस्य तस्य च

Él también lo hizo del mismo modo que lo había realizado Uddālaka. Y, a petición del rey, se otorgó una bendición—también sobre aquel trozo de madera.

Verse 76

असकृत्प्रोच्यमानोऽपि याज्ञवल्क्यो व्रजेन्न हि । यदा तदा बहुगुणमन्यं शिष्यं प्रदिष्टवान्

Aunque se le rogó repetidas veces, Yājñavalkya no fue allí. Entonces, en su lugar, designó a otro discípulo—dotado de muchas virtudes.

Verse 77

प्रचूडं भागवित्तिं च सोऽपि गत्वा यथा पुरा । चकार शांतिकं कर्म यथा ताभ्यां पुरा कृतम्

Él también fue a Pracūḍa y a Bhāgavitti, como antes, y realizó el rito apaciguador (śānti-karman) exactamente como aquellos dos lo habían hecho previamente.

Verse 78

ततः शांत्युदकं तस्मिन्प्राक्षिपच्चैव दारुणि । मंत्रवच्च तथाप्येव तद्रूपं च व्यवस्थितम्

Luego arrojó sobre aquella cosa terrible el agua de paz consagrada (śānty-udaka); y, aunque se hizo con mantra, esa misma forma permaneció fija, tal como estaba.

Verse 79

तद्रूपमपि तत्काष्ठं दृष्ट्वा भूयोऽपि पार्थिवः । अन्यं संप्रेषयामास याज्ञवल्क्यकृते नरम्

Al ver que aquel trozo de madera seguía con la misma forma, el rey envió de nuevo a otro hombre—esta vez para traer a Yājñavalkya.

Verse 80

प्रणम्य स द्विजश्रेष्ठः शाकल्यं च द्विजोत्तमम् । शांत्यर्थं मम हर्म्ये त्वं कल्ये शिष्यं समादिश । येन मे जायते शांतिः शरीरस्य द्विजोत्तम

Tras postrarse, aquel brahmán eminente se dirigió a Śākalya, el mejor de los nacidos dos veces: «Para la pacificación, te ruego que mañana al alba envíes a mi palacio a un discípulo; por medio de él nazcan para mi cuerpo la paz y el alivio, oh excelso brahmán».

Verse 81

ततः प्रोवाच शाकल्यो याज्ञवल्क्यं द्विजोत्तमाः । भूयोऽपि शृण्वतस्तस्य आनर्तस्य महीपतेः

Entonces Śākalya, el excelente brahmán, habló a Yājñavalkya, mientras el rey de Ānarta escuchaba de nuevo.

Verse 82

याज्ञवल्क्य द्रुतं गच्छ ममादेशान्नृपालयम् । राज्ञोस्य रोगनाशाय शांतिकं कुरु पुत्रक

«Yājñavalkya, ve de inmediato—por mi mandato—al palacio real. Para destruir la enfermedad de este rey, realiza el rito pacificador (Śānti), hijo mío.»

Verse 83

याज्ञवल्क्य उवाच । नाहं तत्र गमिष्यामि गुरो मैवं ब्रवीहि माम् । अपमानः कृतोऽनेन गुरो मम महीभुजा

Yājñavalkya dijo: «No iré allí, Gurú; no me hables así. Ese rey me ha ultrajado, oh maestro.»

Verse 84

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स कोपं परमं गतः । अब्रवीद्भर्त्समानस्तु याज्ञवल्क्यं ततः परम्

Al oír sus palabras, se llenó de ira extrema; y entonces, reprendiéndolo, habló de nuevo a Yājñavalkya.

Verse 85

एकमप्यक्षरं यस्तु गुरुः शिष्ये निवेदयेत् । पृथिव्यां नास्ति तद्द्रव्यं यद्दत्त्वा चानृणी भवेत्

Aunque el guru enseñe al discípulo tan sólo una sílaba, no existe en la tierra riqueza alguna que, al ser ofrecida, libere de esa deuda sagrada.

Verse 86

यस्मात्त्वं शिष्यतां गत्वा मम वाक्यं करोषि न । तस्मात्त्वां योजयिष्यामि ब्रह्म शापेन सांप्रतम्

Puesto que, aun habiendo asumido la condición de discípulo, no cumples mi palabra, ahora te ataré con una maldición brahmánica.

Verse 87

याज्ञवल्क्य उवाच । अन्यायेन हि चेच्छापं गुरो मम प्रदास्यसि । अहमप्येव दास्यामि प्रतिशापं तवाधुना

Dijo Yājñavalkya: «Si, oh maestro, pretendes maldecirme injustamente, entonces yo, en este mismo instante, pronunciaré contra ti una contra-maldición».

Verse 88

गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः । उत्पथे वर्तमानस्य परित्यागो विधीयते

Aun un guru—si es soberbio, ignora lo que debe y no debe hacerse, y camina por senda torcida—puede ser abandonado con justicia; tal abandono está prescrito.

Verse 89

तस्मात्त्वं हि मया त्यक्तः सांप्रतं हि न मे गुरुः । अविशषेण शिष्यार्थं यदादेशं प्रयच्छसि

Por eso te he renunciado; ahora ya no eres mi guru. Con todo, sin hacer distinción, concédeme la enseñanza que otorgarías para el bien de un discípulo.

Verse 90

यावंतस्ते स्थिताः शिष्यास्तावद्भिर्दिवसैरहम् । तवादेशं करिष्यामि नोचेद्यास्यामि दूरतः

“Mientras tus discípulos permanezcan contigo, por tantos días obedeceré tu mandato; si no, partiré muy lejos.”

Verse 91

शाकल्य उवाच । यदि गच्छसि चान्यत्र तत्त्वं विद्यां परित्यज । यां मया पाठितः पाप व्रज पश्चात्कुशिष्य भोः

Śākalya dijo: “Si te vas a otra parte, abandona el saber sagrado y su verdadero sentido que yo te enseñé. ¡Vete—oh pecador, oh discípulo indigno—apártate y marcha atrás!”

Verse 92

मयाभिमंत्रितं तोयं क्षुरिकामुण्डसंभवम् । पिब तस्याः प्रभावेण शीघ्रमेव त्यजिष्यसि । जठरान्मामकीं विद्यां त्वयाधीता पुरा तु या

“Bebe esta agua que he consagrado con mantras, nacida del ‘Kṣurikāmuṇḍa’, rito feroz como una navaja. Por su poder, pronto expulsarás de tu vientre el saber que es mío, el que antaño aprendiste de mí.”

Verse 93

एवमुक्त्वा स चामंत्र्य मंत्रैराथर्वणैर्जलम् । पानाय प्रददौ तस्मै वांत्यर्थं सद्विजोत्तमः

Dicho esto, el mejor de los dos veces nacidos consagró el agua con mantras del Atharva y se la dio para beber, con el fin de provocarle el vómito.

Verse 94

याज्ञवल्क्योऽपि तत्पीत्वा जलं तेनाभिमंत्रितम् । वांतिं कृत्वा सहान्नेन तद्विद्यां तां परित्यजत्

Yājñavalkya también bebió aquella agua consagrada por él; y, tras vomitar—junto con su alimento—abandonó ese aprendizaje recibido.

Verse 95

ततो मूढत्वमापन्नो विश्वामित्रह्रदं शुभम् । गत्वा स्नातो विधानेन शुचि र्भूत्वा समाहितः

Entonces, caído en el desconcierto, fue al auspicioso lago de Viśvāmitra. Al bañarse allí conforme al rito, quedó purificado y con la mente recogida en serenidad.

Verse 96

चकार मूर्तीस्ता भक्त्या रवेर्द्वादशसंख्यया । प्रतिष्ठाप्य ततः सर्वाः पूजयामास भक्तितः

Con devoción modeló doce imágenes de Ravi (el Sol). Tras instalarlas todas, las adoró con sincera bhakti y corazón entregado.

Verse 97

धाता मित्रोऽर्यमा शक्रो वरुणः सांब एव च । भगो विवस्वान्पूषा च सविता दशमस्तथा । एकादशस्तथा त्वष्टा विष्णुर्द्वादश उच्यते

Dhātā, Mitra, Aryaman, Śakra, Varuṇa y Sāṃba; Bhaga, Vivasvān, Pūṣan y Savitṛ como el décimo; luego, el undécimo, Tvaṣṭṛ; y Viṣṇu es proclamado el duodécimo: tales son las doce formas del Sol aquí mencionadas.

Verse 98

एवं द्वादशधा सूर्यः स्थापितोऽत्र विपश्चिता । आराधितस्ततो नित्यं गन्धपुष्पानुलेपनैः

Así, el sabio estableció aquí al Sol en su forma duodécuple. Desde entonces lo adoró cada día con fragancias, flores y ungüentos sagrados.

Verse 99

ततः कालेन महता गत्वा प्रत्यक्षतां रविः । प्रोवाच सुन्दरं प्रीत्या वाक्यमेतन्मुनिं प्रति

Tras mucho tiempo, Ravi (el Sol) se manifestó de manera visible. Complacido, dirigió al sabio estas palabras hermosas, llenas de benevolencia.

Verse 100

याज्ञवल्क्य प्रतुष्टोऽहं तव ब्राह्मणसत्तम । इष्टं ददामि ते ब्रूहि यद्यत्संप्रति वांछितम्

«Yājñavalkya, el más excelso entre los brāhmaṇas, estoy complacido contigo. Te concederé el don que deseas: dime ahora qué anhelas.»

Verse 101

याज्ञवल्क्य उवाच । वरं ददासि चेन्मह्यं वेदपाठे नियोजय । मां विभो येन शिष्यत्वं तव गच्छामि सांप्रतम्

Yājñavalkya dijo: «Si vas a concederme un don, oh Señor, destíname a la recitación y al estudio de los Vedas, para que ahora alcance el discipulado bajo ti.»

Verse 102

आदित्य उवाच । मया पर्यटनं कार्यं सदैव द्विजसत्तम । मेरोः प्रदक्षिणार्थाय लोकालोककृते द्विज

Āditya dijo: «Oh el mejor de los nacidos dos veces, debo estar siempre en mi curso de viaje, circunvalando el Meru por el bien de los mundos y de sus límites, para ordenar la luz y la oscuridad, oh brāhmaṇa.»

Verse 103

तत्कथं योजयामि त्वां वेदपाठेन स द्विज

«Entonces, ¿cómo podré ocuparte en la recitación védica, oh nacido dos veces?»

Verse 104

तस्मात्त्वं लघुतां गत्वा मम मुख्यहयस्य च । श्रवणे तिष्ठ मद्वाक्यात्तेजसा चैव येन मे

«Por eso, vuélvete sutil y entra en el oído de mi corcel principal; permanece allí, sostenido por mi mandato y por mi resplandor de tejas.»

Verse 105

न दह्यसि महाभाग तत्र स्थोऽध्ययनं कुरु । स तथेति प्रतिज्ञाय प्रविश्यादित्यवाजिनः

“No serás consumido por el fuego, afortunado; permanece allí y prosigue tu estudio.” Él asintió y juró: “Así sea”, y entró en el corcel de Āditya.

Verse 106

कर्णेऽपठत्ततो वेदांश्चतुरोऽपि च तन्मुखात् । अंगोपांगसमोपेतान्परिशिष्टसमन्वितान्

Entonces, por el oído, aprendió de aquella boca los cuatro Vedas en su totalidad—con sus aṅgas y upāṅgas, y con los apéndices auxiliares (pariśiṣṭas).

Verse 107

ततः समाप्ते स प्राह प्रार्थयस्व विभो हि माम् । प्रदास्यामि न सन्देहस्तवाद्य गुरुदक्षिणाम्

Cuando concluyó el estudio, dijo: “Oh venerable señor, pídeme lo que desees. Sin duda, hoy te entregaré tu guru-dakṣiṇā, la ofrenda debida al maestro.”

Verse 108

आदित्य उवाच । यानि सूक्तानि ऋग्वेदे मदीयानि द्विजोत्तम । सावनानि यजुर्वेदे सामानि च तृतीयके

Dijo Āditya: “Oh el mejor de los nacidos dos veces, los sūktas del Ṛgveda que me pertenecen, las fórmulas Sāvana del Yajurveda y los cantos Sāman del tercer Veda, el Sāmaveda—”

Verse 110

ये द्विजास्तानि सर्वाणि कीर्तयिष्यंति मे पुरः । ते सर्वे पाप निर्मुक्ताः प्रयास्यंति दिवालयम्

Los nacidos dos veces que reciten todo ello ante mí—todos ellos, libres de pecado, alcanzarán la morada celestial.

Verse 111

व्याख्यास्यंति पुनर्ये च मम भक्तिपरायणाः । ते यास्यंति द्विजा मुक्तिं सत्यमेतन्मयोदितम्

Y aquellos dos veces nacidos que, entregados a Mi bhakti, vuelvan a exponer estas enseñanzas—alcanzarán la liberación. Esto es, en verdad, lo que Yo mismo he declarado.

Verse 112

सूत उवाच । एवं वेदान्पठित्वा स प्रदत्त्वा गुरुदक्षिणाम् । सूर्यायाभ्यागतो भूयश्चमत्कारपुरं प्रति

Dijo Sūta: «Así, tras estudiar los Vedas y ofrecer la guru-dakṣiṇā (la dádiva de honor al maestro), volvió de nuevo ante Sūrya y luego se encaminó hacia Camatkārapura».

Verse 113

ततः शाकल्यमभ्येत्य गुरुस्त्वं प्राङ् मम स्थितः । प्रार्थयस्व महाभाग दास्यामि गुरुदक्षिणाम्

Luego, acercándose a Śākalya, dijo: «Tú eres mi maestro, de pie ante mí. Oh afortunado, pide: yo te daré la guru-dakṣiṇā».

Verse 114

ज्येष्ठो भ्राता पिता चैव माता चैव गुरुस्तथा । वैरुद्ध्येनापि वर्तंते यद्येते द्विजसतम । तथापि पूजनीयाश्च पुरुषेण न संशयः

El hermano mayor, el padre, la madre y asimismo el guru—oh el mejor de los dos veces nacidos—aunque se conduzcan con oposición, deben ser honrados por el hombre; de ello no hay duda.

Verse 115

सांगोपांगा मयाधीता वेदाश्चत्वार एव च । अधीताश्चैव सर्वेषां तेषामर्थोऽवधारितः

He estudiado los cuatro Vedas junto con sus aṅga y upāṅga, sus disciplinas auxiliares y subsidiarias; y, habiéndolos estudiado todos, he comprendido sus significados.

Verse 116

तत्त्वं वद महाभाग कां ते यच्छामि दक्षिणाम्

Di la verdad, oh ilustre; ¿qué dakṣiṇā (ofrenda sagrada) he de darte?

Verse 117

शाकल्य उवाच । यानि वेदरहस्यानि सूर्येण कथितानि ते

Śākalya dijo: “Esas enseñanzas secretas del Veda que Sūrya te comunicó—”

Verse 118

यैः स्यात्पापप्रणाशश्च व्याख्यातैः पठितैस्तथा । तानि मे कीर्तय क्षिप्रमेषा मे गुरुदक्षिणा

“Dímelas pronto: aquellas enseñanzas que, al ser estudiadas y explicadas, destruyen el pecado. Ésa será mi guru-dakṣiṇā, mi ofrenda al maestro.”

Verse 119

याज्ञवल्क्य उवाच । तदागच्छ मया सार्धं यत्र सूर्याः प्रतिष्ठिताः । मया द्वादश तेषां च कीर्तयिष्यामि चात्रतः

Yājñavalkya dijo: “Entonces ven conmigo al lugar donde están स्थापितadas las imágenes de Sūrya. Allí, ahora mismo, describiré las doce.”

Verse 120

तच्छ्रुत्वा शिष्यसंयुक्तः शाकल्यस्तैश्च सद्द्विजैः । शिष्यैस्तिष्ठन्ति ये तत्र स्थापितास्तेन भास्कराः

Al oír esto, Śākalya—acompañado por sus discípulos y por aquellos dignos brāhmaṇas—fue allí, donde permanecen en pie los Bhāskaras (formas de Sūrya) que él había instalado, con los discípulos presentes.

Verse 121

ततस्तु कीर्तयामास व्याख्यानं तत्पुरः स्थितः । वेदान्तानां च सर्वेषां यथोक्तं रविणा पुरा

Entonces, de pie ante ellos, expuso la enseñanza de todos los Vedānta, tal como en tiempos antiguos la había transmitido el Sol (Ravi).

Verse 122

अवसाने च तेषां तु चतुश्चरणसंभवैः । ब्राह्मणैर्याज्ञवल्क्यस्तु वेदान्तज्ञैः प्रतोषितः

Y al concluir aquella enseñanza, Yājñavalkya quedó sumamente complacido por los brāhmaṇas—conocedores de Vedānta—“nacidos de los cuatro pies”, es decir, firmes en la cuádruple tradición védica.

Verse 123

प्रोक्तस्तव प्रसादेन वेदांतज्ञा वयं स्थिताः । श्रुताध्ययनसंपन्ना याचस्व गुरुदक्षिणाम्

Dijeron: «Por tu gracia hemos sido instruidos y ahora permanecemos establecidos como conocedores de Vedānta, consumados en la escucha y el estudio. Pide, pues, la guru-dakṣiṇā, la ofrenda debida al maestro».

Verse 124

याज्ञवल्क्य उवाच । एतेषां भास्कराणां च मदीयानां पुरो द्विजाः । कीर्तयिष्यंति ये विप्रास्तेषां युष्मत्प्रसादतः । भूया स्वर्गगतिर्विप्रा एषा मे गुरु दक्षिणा

Dijo Yājñavalkya: «Oh, dos veces nacidos, por vuestro favor, que aquellos brāhmaṇas que, en vuestra presencia, reciten la gloria de estos Bhāskaras establecidos por mí, alcancen una senda al cielo cada vez más excelsa. Ésta es la guru-dakṣiṇā que pido».

Verse 125

ये पुनर्भक्तिसंयुक्ताः करिष्यंति विचारणम् । तेषां तुर्यपदं यच्च जरामरणवर्जितम्

Pero quienes, dotados de bhakti, emprenden la indagación reflexiva, para ellos existe el «cuarto estado» (turya), libre de vejez y de muerte.

Verse 126

ब्राह्मणा ऊचुः । भविष्यति कलौ विप्रा दौस्थ्यभावसमन्विताः । पठने नैव शक्ताश्च व्याख्यानस्य च का कथा

Los brāhmaṇas dijeron: «En la era de Kali, los brāhmaṇas estarán cargados de pobreza y aflicción—ni siquiera podrán estudiar; ¿qué decir entonces de dar explicaciones?»

Verse 127

तस्मात्सारस्वतं ब्रूहि वेदानां द्विजसत्तम । अपि दौस्थ्यसमायुक्ता येन ते कीर्तयंति च

«Por ello, oh el mejor de los nacidos dos veces, enseña el Sārasvata de los Vedas—para que aun los afligidos por la adversidad puedan recitarlos y proclamarlos.»

Verse 129

चित्रं देवानामिति च तथान्यत्तस्य वल्लभम् । हंसः शुचिषदित्युक्तं ततश्चापि प्रहर्षदम्

«‘Citraṃ devānām’—y también otro himno amado por Él; ‘Haṃsaḥ śuciṣad’, tal como se proclama; y después, aquel que otorga júbilo—(estas alabanzas védicas han de recitarse aquí).»

Verse 130

पावमानं तथा सूक्तं ये पठिष्यंति बह्वृचः । इत्येषामाद्यमेवं तु ते यास्यंति परां गतिम्

«Y los recitadores del Ṛg-veda (Bahvṛcas) que reciten el Pāvamāna Sūkta—comenzando así—alcanzarán el estado supremo.»

Verse 131

एकविंशतिसामानि आदित्येष्टानि यानि च । सामगाः कीर्तयिष्यंति येऽत्रस्थाः शुचयः स्थिताः

«Y los cantores del Sāma-veda que están aquí—puros y firmes—entonarán los veintiún Sāmans prescritos para el culto de Āditya (Sūrya).»

Verse 132

निश्चयं तु परं धृत्वा येऽपि स्तोष्यंति भास्करम् । ततस्तेऽपि प्रयास्यंति निर्भिद्य रविमंडलम्

Aun aquellos que, sosteniendo una resolución firme y suprema, alaben a Bhāskara (el Sol), también partirán más allá, atravesando el orbe solar.

Verse 133

क्षुरिकासंपुटं चैव सूर्यकल्पं तथैव च । शांतिकल्पसमायुक्तं कीर्तयिष्यंति ये द्विजाः

Y los dos veces nacidos que reciten el Kṣurikā-saṃpuṭa, el Sūrya-kalpa y aquello unido al Śānti-kalpa, ellos también obtendrán el mérito declarado.

Verse 134

अथर्वपाठकास्तेऽपि प्रयास्यंति परां गतिम् । मूर्खा अपि समागत्य संप्राप्ते सूर्यवासरे

También los recitadores del Atharva-veda alcanzarán el estado supremo. Aun los ignorantes, con solo acudir cuando llega el día del Sol (domingo)…

Verse 135

प्रणामं ये करिष्यंति श्रद्धया परया युताः । सप्तरात्रकृतात्पापान्मुक्तिं प्राप्संति ते द्विजाः

Los dos veces nacidos que se postren con la fe más alta obtendrán liberación de los pecados cometidos durante siete noches (los últimos siete días).

Verse 136

सूत उवाच । तथेति तैः प्रतिज्ञाते चतुश्चरणसंभवैः । ब्राह्मणैर्याज्ञवल्क्यस्तु विज्ञातो येन केन तु

Dijo Sūta: «Cuando aquellos brahmanes—nacidos de los cuatro “pies” del Veda—hubieron asentido, diciendo “Así sea”, Yājñavalkya llegó a ser conocido por el rey, de algún modo u otro.»

Verse 137

विदेहेन ततः प्राप्तः श्रवणार्थं नराधिपः । वेदांतानां च सर्वेषां रत्नाख्येन महीभुजा

Entonces el señor de los hombres, el soberano de Videha llamado Ratna, llegó con el propósito de escuchar la enseñanza de todos los Vedānta.

Verse 138

तेनापि च परिज्ञाय माहात्म्यं सूर्यसं भवम् । ततः संस्थापितः सूर्यस्तस्मिन्स्थाने द्विजोत्तमाः

Y él también, tras comprender la grandeza nacida de Sūrya, estableció a Sūrya en aquel mismo lugar, oh el mejor de los nacidos dos veces.

Verse 139

तं चापि सूर्यवारेण यः प्रपश्यति मानवः । सप्तरात्रकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः

Quien contemple esa sagrada presencia en domingo, oh hombre, queda libre de los pecados cometidos durante siete noches; de ello no hay duda.

Verse 140

एतद्वः कथितं सर्वं माहात्म्यं सूर्यसंभवम् । यः शृणोति नरो भक्त्या अश्वमेधफलं लभेत्

Así os he relatado por completo esta grandeza nacida del poder de Sūrya. El hombre que la escucha con devoción obtiene el fruto del sacrificio Aśvamedha.

Verse 191

संक्रांतौ यत्प्रदानेन सूर्ये वा श्रवणेन तु । तत्फलं समवाप्नोति श्रुत्वा माहात्म्यमुतमम्

Por cualquier dádiva ofrecida en Saṅkrānti, o por escuchar en domingo, se alcanza ese mismo fruto con solo oír este supremo Māhātmya.

Verse 278

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये द्वादशार्कोत्पत्तिरत्नादित्योत्पत्तिमाहात्म्ये याज्ञवल्क्यवृत्तांतवर्णनं नामाष्टसप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

Así concluye el capítulo doscientos setenta y ocho, llamado “Descripción del relato de Yājñavalkya”, en el Śrī Skanda Mahāpurāṇa, en la Ekāśītisāhasrī Saṃhitā, en la sexta sección conocida como Nāgara-khaṇḍa, dentro del Māhātmya del kṣetra de Śrīhāṭakeśvara—en particular, el Māhātmya de la manifestación de los Doce Soles y de Ratnāditya.

Verse 582

स तथेति प्रतिज्ञाय गत्वाऽथ निजमन्दिरम् । प्रोवाच याज्ञवल्क्यं च शांत्यर्थं श्लक्ष्णया गिरा

Él asintió diciendo: «Así sea», y luego fue a su propia morada; y, para restablecer la concordia, se dirigió a Yājñavalkya con palabras suaves.

Verse 1293

याज्ञवल्क्य उवाच । रथं युञ्जंति सूक्तं यत्प्रथमं वित्तलक्षणम् । त्रिष्टुभेति च यत्सूक्तं तथाद्यं ब्राह्मणोत्तमाः

Yājñavalkya dijo: «El himno que comienza con “Uncen el carro” es el primero, señalado como relativo a la riqueza; y el himno que comienza con “En Triṣṭubh” es asimismo el primero, oh excelentísimos brāhmaṇas».