Adhyaya 198

Verse 1

सूत उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु दशार्णाधिपतिस्तदा । रत्नवत्या विवाहार्थं तत्र स्थाने समागतः

Dijo Sūta: En ese mismo tiempo, el señor de Daśārṇa llegó a aquel lugar, habiendo venido con el propósito de desposar a Ratnavatī.

Verse 2

स श्रुत्वा तत्र वृत्तांतं रत्नवत्याः समुद्भवम् । विरक्तिं परमां कृत्वा प्रस्थितः स्वपुरं प्रति

Pero al oír allí el relato de la condición y el origen de Ratnavatī, se llenó de profundo desapego y partió hacia su propia ciudad.

Verse 4

अथाब्रवीच्च तं प्राप्य कस्मात्त्वं प्रस्थितो नृप । पाणिग्रहमकृत्वा तु मम कन्यासमुद्भवम्

Entonces, acercándose a él, alguien dijo: «Oh rey, ¿por qué has partido sin realizar el rito nupcial de tomar la mano con mi hija?»

Verse 5

दशार्ण उवाच । दूषितेयं तव सुता कन्यकात्वविवर्जिता । यस्याः पीतोऽधरोऽन्येन मर्दितौ च तथा स्तनौ

Dijo el rey de Daśārṇa: «Tu hija ha sido ultrajada y ya no es doncella; pues otro ha besado sus labios y también ha oprimido sus pechos».

Verse 6

पुनर्भूरिति संज्ञा सा सञ्जाता दुहिता तव । पुनर्भूर्जनयेत्पुत्रं यं कदाचित्कथंचन

«Por ello ha recibido el nombre de “punarbhū”, mujer que vuelve al matrimonio. Una punarbhū puede, en algún momento y de algún modo, engendrar un hijo varón».

Verse 7

स पातयत्यसंदिग्धं दश पूर्वान्दशापरान् । एकविंशतिमं चैव तथैवात्मानमेव च

«Tal persona, sin duda, acarrea la ruina de diez antepasados y de diez descendientes, y también de la vigésimo primera: de sí mismo».

Verse 8

न वरिष्याम्यहं तेन सुतां तेऽहं नरसिप । निर्दाक्षिण्यमिति प्रोच्य दशार्णाधिपतिस्तदा

«Por ello, oh señor de los hombres, no me casaré con tu hija». Diciendo: «Esto sería falta de rectitud y decoro», habló entonces el rey de Daśārṇa.

Verse 9

छंद्यमानोऽपि विविधैर्हस्त्यश्वरथपूर्वकैः । अवज्ञाय महीपालं प्रस्थितः स्वपुरं प्रति

Aunque intentaron aplacarlo con diversos dones—elefantes, caballos y carros—despreció al rey y partió hacia su propia ciudad.

Verse 10

अथानर्त्तो गृहं प्राप्य मृगावत्याः समाकुलः । तद्वृत्तं कथयामास यदुक्तं तेन भूभुजा । स्वभार्यायाः सुतायाश्च मन्त्रिणां दुःखसंयुतः

Entonces Ānarta, al llegar a su morada, quedó turbado por Mṛgāvatī. Afligido, refirió a su esposa, a su hija y a sus ministros todo lo sucedido: cuanto había dicho aquel rey.

Verse 11

ते प्रोचुः संति भूपालाः संख्याहीना महीतले । रूपाढ्या यौवनोपेता हस्त्यश्वरथसंयुताः

Ellos dijeron: «En la tierra hay reyes incontables: dotados de hermosura, en la flor de la juventud, y provistos de elefantes, caballos y carros.»

Verse 12

तेषामेकतमस्य त्वं देहि कन्यां निजां विभो । मा विषादे मनः कृत्वा दुःखस्य वशगो भव

Oh poderoso señor, entrega a tu propia hija a uno de entre ellos. No pongas tu mente en la desesperanza; no te dejes gobernar por el dolor.

Verse 13

आनर्तोऽपि च तच्छ्रुत्वा तेषां वाक्यं सुदुःखितम् । ततः प्राह प्रहृष्टात्मा तान्सर्वान्मन्त्रिपूर्वकान्

El rey Ānarta también, al oír aquellas palabras cargadas de pena, habló entonces—con el ánimo levantado—dirigiéndose a todos, comenzando por sus ministros.

Verse 14

तां च कन्यां स्थितां तत्र साम्ना परमवल्गुना । पुत्रि दृष्टा महीपालाः सर्वे चित्रगतास्त्वया

Y al ver a la doncella allí de pie—interpelada con palabras sumamente suaves—oh hija, todos los reyes, al contemplarte, quedaron como inmóviles, cual figuras en una pintura.

Verse 15

तेषां मध्यान्नृपं चान्यं कञ्चिद्वरय शोभने । यस्ते चित्तस्य सन्तोषं कुरुते दृक्पथं गतः

Oh hermosa, elige de entre ellos a algún otro rey—uno que, al entrar en tu mirada, colme de contento tu corazón.

Verse 16

रत्नावत्युवाच । न चाहं वरयिष्यामि पतिमन्यं कथंचन । दशार्णाधिपतिं मुक्त्वा श्रूयतामत्र कारणम्

Ratnāvatī dijo: De ningún modo elegiré a otro esposo, dejando aparte al señor de Daśārṇa. Escúchese aquí la causa de ello.

Verse 17

सकृज्जल्पंति राजानः सकृज्जल्पंति च द्विजाः । सकृत्कन्याः प्रदीयंते त्रीण्येतानि सकृत्सकृत्

Los reyes hablan una sola vez; los brahmanes también hablan una sola vez; las hijas se entregan una sola vez: estas tres cosas son, cada una, una sola vez.

Verse 18

एवं ज्ञात्वा न मां तात त्वमन्यस्मिन्महीपतौ । दातुमर्हसि धर्मोऽयं न भवेच्छाश्वतो यतः

Sabiendo esto, oh padre, no debes entregarme a otro rey. Ésta es la norma del dharma; de otro modo no permanecería perdurable.

Verse 19

आनर्त उवाच । वाङ्मात्रेण प्रदत्ता त्वं दशार्णाधिपतेर्मया । न ते हस्तग्रहं प्राप्तो विप्राग्निगुरुसन्निधौ

Ānarta dijo: Yo te entregué al señor de Daśārṇa sólo con palabras. No se realizó aún la toma de tu mano ante los brahmanes, el fuego sagrado y los ancianos maestros.

Verse 20

तत्कथं स पतिर्जातस्तवः पुत्रि वदस्व मे

Entonces, ¿cómo llegó él a ser tu esposo, oh hija? Dímelo.

Verse 21

रत्नावत्युवाच । मनसा चिंत्यते कार्यं सकृत्तातपुरा यतः । वाचया प्रोच्यते पश्चात् कर्मणा क्रियते ततः

Ratnāvatī dijo: Oh padre, primero una empresa se concibe una vez en la mente; después se expresa con la palabra; y luego se realiza mediante la acción.

Verse 22

तन्मया मनसा दत्तस्तस्यात्माऽयं पुरा किल । त्वया च वाचया चास्मै प्रदत्तास्मि तथा विभो । तत्कथं न पतिर्मे स्याद्ब्रूहि वा यदि मन्यसे

Antaño, con mi mente le entregué mi propio ser; y tú también, oh poderoso, con tu palabra me has entregado a él. ¿Cómo, pues, no habría de ser mi esposo? Dímelo si piensas de otro modo.

Verse 23

साहं तपश्चरिष्यामि कौमारव्रतधारिणी । नान्यं पतिं करिष्यामि निश्चयोऽयं मया कृतः

Por ello practicaré austeridades, guardando el voto de doncella. No tomaré otro esposo: ésta es la determinación que he hecho.

Verse 24

तच्छ्रुत्वा वचनं रौद्रं माता तस्या मृगावती । अश्रुपूर्णेक्षणा दीना वाक्यमेतदुवाच ह

Al oír aquellas palabras severas, su madre Mṛgāvatī, con los ojos colmados de lágrimas y afligida, pronunció esta respuesta.

Verse 25

मा पुत्रि साहसं कार्षीस्तपोऽर्थं त्वं कथञ्चन । बाला त्वं सुकुमारांगी सदैव सुखभागिनी

Oh hija, no cometas ningún acto temerario por causa de la austeridad. Aún eres una niña, de miembros delicados, destinada siempre a participar del consuelo y el bienestar.

Verse 26

कथं तपः समर्थासि विधातुं त्वमनिंदिते । कन्दमूलफलाहारा चीरवल्कलधारिणी

¿Cómo podrías tú, oh intachable, emprender tal austeridad—alimentándote de raíces, tubérculos y frutos, y vistiendo harapos y prendas de corteza?

Verse 27

तस्मान्मुख्यस्य भूपस्य कस्यचित्वां ददाम्यहम्

Por lo tanto, te daré en matrimonio a algún rey eminente.

Verse 28

एषा ते ब्राह्मणीनाम सखी परमसंमता । प्रतीक्षते विवाहं ते कौमारं भावमाश्रिता

Esta querida amiga tuya, llamada Brāhmaṇī, muy aprobada por todos, aguarda tu boda, permaneciendo en estado de doncella.

Verse 29

यस्य भूपस्य त्वं हर्म्ये प्रयास्यसि विवाहि ता । पुरोधास्तस्य यो राज्ञो भार्येयं तस्य भाविनी

Al palacio del rey al que vayas como esposa, el purohita, sacerdote real de ese monarca, tendrá a esta mujer por futura esposa.

Verse 30

रत्नावत्युवाच । न च भूयस्त्वया वाच्यं वाक्यमेवंविधं क्वचित् । मदर्थे यदि मे प्राणास्त्वं वांछसि सुतैषिणी

Ratnāvatī dijo: "Y nunca más debes pronunciar tales palabras en ningún lugar. Si, deseando descendencia, verdaderamente deseas mi vida por tu bien..."

Verse 31

अथवा त्वं हठार्थं च तपोविघ्नं करिष्यसि

"De lo contrario, por pura obstinación, terminarás obstruyendo mi austeridad."

Verse 32

ततस्त्यक्ष्याम्यहं देहं भक्षयित्वा महद्विषम् । खंडयिष्याम्यहं जिह्वां प्रवेक्ष्यामि च वा जलम्

"Entonces me despojaré de este cuerpo, habiendo tragado un veneno mortal; me cortaré la lengua, o entraré en el agua."

Verse 33

एवं सा निश्चयं कृत्वा प्रोच्य तां जननीं तदा

"Habiendo tomado así su resolución, habló entonces a esa madre."

Verse 34

ततः प्रोवाच तां कन्यां ब्राह्मणीं संमतां सखीम् । कृतांजलिपुटा भूत्वा समालिंग्य च सादरम्

"Luego se dirigió a esa doncella, su respetada amiga Brāhmaṇa; con las palmas unidas en reverencia y abrazándola con afecto."

Verse 35

गच्छ त्वं स्वपितुर्हर्म्यं प्रेषितासि मया शुभे । येन ते यच्छति पिता नागराय महात्मने

Ve, oh bienaventurada, al palacio de tu padre; yo te he enviado allí, para que tu padre te entregue al noble Nāgara, el de gran alma.

Verse 36

क्षमस्व यन्मया प्रोक्ता कदाचित्परुषं वचः । त्वयापि यन्मम प्रोक्तं क्षांतं चैतन्मया ध्रुवम्

Perdona las palabras ásperas que a veces pronuncié; y cuanto tú dijiste contra mí, sabe que también eso lo he perdonado sin duda.

Verse 37

ब्राह्मण्युवाच । अष्टवर्षा भवेद्गौरी नववर्षा तु रोहिणी । दशवर्षा भवेत्कन्या अत ऊर्ध्वं रजस्वला

La mujer brāhmaṇa dijo: «A los ocho años se la llama Gaurī; a los nueve, Rohiṇī; a los diez, se la denomina doncella; más allá de eso, se vuelve una joven menstruante (rajāsvalā)».

Verse 38

कौमार्यं च प्रणष्टं मे त्वत्संपर्काद्वरानने । जातं षोडशकं वर्षं स्त्रीधर्मेण समन्वितम्

Oh, de bello rostro, mi doncellez se ha perdido por el contacto contigo; he llegado al decimosexto año, dotada de las condiciones del dharma de la mujer (strī-dharma).

Verse 39

न मे पाणिग्रहं कश्चिन्नागरोऽत्र करिष्यति । बुध्यमानस्तु स्मृत्यर्थं वक्ष्य माणं वरानने

Aquí ningún Nāgara realizará el rito de tomar mi mano en matrimonio (pāṇigraha). Sin embargo, oh de bello rostro, cuando él comprenda, hablará para que el asunto quede recordado como precedente.

Verse 40

रजस्वलां च यः कन्यामुद्वाहयति निर्घृणः । तस्याः सन्तानमासाद्य पातयेत्पुरुषान्दश

Quien, sin compasión, desposa a una doncella que está en su menstruación—al obtener descendencia de ella, hace caer en ruina a diez varones de su linaje.

Verse 41

रजस्वला तु यः कन्यां पिता यच्छति निर्घृणः । स पातयेदसंदिग्धं दश पूर्वान्दशापरान्

Pero si un padre, sin compasión, entrega en matrimonio a una doncella que está menstruando, sin duda hace caer a diez antepasados y a diez descendientes.

Verse 42

तस्मादहं करिष्यामि त्वया सार्धं तपः शुभे । पित्रा नैव हि मे कार्यं न च मात्रा कथंचन

Por eso, oh bienaventurada, emprenderé contigo la austeridad sagrada (tapas). Nada tengo ya que ver con mi padre, ni de modo alguno con mi madre.

Verse 43

तं श्रुत्वा प्रस्थितं भूपमानर्तः स्वपुरं प्रति । पृष्ठतोऽनुययौ तस्य व्याघो टनकृते तदा

Al oírlo, el rey de Ānarta partió hacia su propia ciudad; entonces, desde atrás, un tigre lo siguió, en aquel momento, como por travesura y hostigamiento.

Verse 44

स्थितो वास्तुपदे रम्ये सर्वतीर्थमये शुभे । तस्य तपःप्रभावेन जातु कोपो न दृश्यते

Establecido en aquel lugar sagrado, deleitoso y auspicioso, colmado de la esencia de todos los tīrthas, por el poder de su austeridad jamás se ve en él la ira.

Verse 46

कस्यचित्क्वापि मर्त्यस्य तिर्यग्योनिग तस्य च । क्रीडंति नकुलाः सर्पैर्मार्जाराः सह मूषकैः

En algún lugar, para cierto mortal—y también para quienes nacen como animales—las mangostas juegan con las serpientes, y los gatos con los ratones.

Verse 47

ब्राह्मण्युवाच । अहं सख्या समं याता ह्यनया राजकन्यया । तपोऽर्थे तव पादांते तद्ब्रूहि तपसो विधिम्

Dijo la Brāhmaṇī: «He venido junto con mi amiga, esta princesa, a tus pies por causa del tapas. Por ello, dinos el método correcto de la austeridad».

Verse 48

वदस्व येन तत्कृत्स्नं प्रकरोमि महामते

«Habla, oh magnánimo, por qué medio podré realizarlo por completo».

Verse 49

भर्तृयज्ञ उवाच । अहं ते कथयिष्यामि तपश्चर्याविधिं पृथक् । येन संप्राप्यते मोक्षः कि पुनस्त्रिदशालयः

Bhartṛyajña dijo: «Te explicaré, con distinción, el método de la práctica ascética; por él se alcanza la liberación (mokṣa), y con mayor razón la morada de los dioses».

Verse 50

चांद्रायणानि कृच्छ्राणि तथा सांतपनानि च । षष्ठे काले तथा भोज्यं दिनांतरितमेव च

“(Practica) los votos de Cāndrāyaṇa, las penitencias Kṛcchra y también las penitencias Sāṁtapana; asimismo, comer en el sexto tiempo señalado y comer en días alternos.”

Verse 51

ब्रह्मकूर्चं त्रिरात्रं च एकभक्तमयाचितम् । तपोद्वाराणि सर्वाणि कृतान्येतानि वेधसा

(Además) la penitencia Brahmakūrca, la observancia de tres noches y el voto de una sola comida sin mendigar; todo ello son “puertas del tapas”, establecidas por el Creador (Vedhas).

Verse 52

स्वशक्त्या चैव कार्याणि रागद्वेषविवर्जितैः । वांछितव्यं फलं चैव सर्वेषामेव पुत्रिके । ततः सिद्धिमवाप्नोति या सदा मनसि स्थिता

Todo esto debe emprenderse según la propia capacidad, libre de apego y aversión. Y, oh hija, el fruto deseado por todos ha de buscarse; entonces se alcanza la realización que permanece siempre asentada en la mente.

Verse 53

समत्वं शत्रुमित्राभ्यां तथा पा षाणरत्नयोः । यदा संजायते चित्ते तदा मोक्षमवाप्नुयात्

Cuando en la mente surge la verdadera ecuanimidad hacia enemigo y amigo por igual, y asimismo hacia una simple piedra y una gema preciosa, entonces se alcanza la liberación (mokṣa).

Verse 54

यो लिंगग्रहणं कृत्वा ततः कोपपरो भवेत् । तस्य वृथा हि तत्सर्वं यथा भस्महुतं तथा

Si alguien toma el liṅga (la marca religiosa) y luego se entrega a la ira, todo eso le resulta vano—como una ofrenda vertida sobre cenizas.

Verse 55

सूत उवाच । सा तथेतिप्रतिज्ञाय ब्राह्मणी सहिता तया । रत्नावत्या जगामाथ किंचिच्चैव जलाशयम्

Sūta dijo: Habiendo prometido: “Así sea”, aquella mujer brāhmaṇa, acompañada por Ratnāvatī, fue entonces a un cierto estanque cercano.

Verse 56

स्वच्छोदकेन संपूर्णं पद्मिनीषंडमंडितम् । ततश्चांद्रायणं चक्रे तपसः प्रथमं व्रतम्

Aquel lugar estaba colmado de agua pura y clara, y adornado con grupos de lotos. Allí ella cumplió el Cāndrāyaṇa, su primer voto de austeridad.

Verse 57

ततः कृच्छ्रव्रतं चक्रे ततः सांतपनं च सा । षष्ठान्नकालभोज्या च सा चाभूद्वत्सरत्रयम्

Luego asumió el voto de Kṛcchra, y después el voto de Sāṃtapana. También vivió durante tres años tomando alimento sólo en el tiempo de la sexta comida, con severa restricción.

Verse 58

त्रिरात्रोपोषणं पश्चाद्यावद्वर्षत्रयं तथा । एकान्तरोपवासैश्च साऽनयद्वत्सरत्रयम्

Después observó ayunos de tres noches seguidas, y así continuó durante tres años; y también, ayunando en días alternos, atravesó otro período de tres años.

Verse 59

हेमंते जलमध्यस्था सा बभूव तपस्विनी । पंचाग्निसाधका ग्रीष्मे सा बभूव यशस्विनी

En invierno, la asceta permanecía en medio del agua, sumergida. En verano practicó la austeridad de los cinco fuegos (pañcāgni) y se volvió célebre.

Verse 60

निराश्रयाऽभवत्साध्वी वर्षाकाल उपस्थिते । ध्यायमाना दिवानक्तं देवदेवं जनार्दनम्

Cuando llegó la estación de las lluvias, la virtuosa permaneció sin refugio. Día y noche meditaba en Janārdana, el Dios de los dioses.

Verse 61

यद्यद्व्रतं पुरा चक्रे ब्राह्मणी सा च सुव्रता । अन्यं जलाशयं प्राप्य सा तच्चक्रे नृपात्मजा । प्रीत्या परमया युक्ता तदा सा द्विजस त्तमाः

Cualquier voto que antaño cumplió aquella brāhmaṇī de voto excelente, al llegar a otro estanque de aguas la hija del rey lo cumplió de nuevo; colmada de devoción suprema, oh el mejor de los nacidos dos veces.

Verse 62

ततो वर्षशतं सार्धं फलाहारा बभूव सा । शीर्णपर्णाशना पश्चात्तावन्मात्रं व्यवस्थिता

Entonces, durante ciento cincuenta años vivió sólo de frutos; después, por el mismo lapso, se sostuvo comiendo hojas caídas.

Verse 63

ततश्चैव जलाहारा यावद्वर्षशतानि षट् । वायुभक्षा बभूवाथ सहस्रं परिवत्सरान्

Después vivió sólo de agua durante seiscientos años; y luego, alimentándose únicamente de aire, continuó por mil años completos.

Verse 64

यथायथा तपश्चक्रे सा कुमारी द्विजोत्तमाः । तथातथाऽभवत्तस्यास्तेजोवृद्धिरनुत्तमा

Oh mejor de los nacidos dos veces, conforme aquella doncella practicaba austeridades una y otra vez, así también crecía cada vez más su incomparable resplandor espiritual.

Verse 65

एतस्मिन्नेव काले तु भगवाञ्छशिशेखरः

En ese mismo tiempo, el Señor Bienaventurado—Śaśiśekhara, el de la Luna por corona—

Verse 66

गौर्या सह प्रसन्नात्मा तस्या गोचरमागतः । मेघगंभीरया वाचा ततोवचनमब्रवीत्

Acompañado de Gaurī, con el corazón sereno, llegó a su vista; y entonces, con una voz profunda como los nubarrones del trueno, pronunció estas palabras.

Verse 67

वत्से तपोनिवृत्तिं त्वं कुरुष्व वचनान्मम । प्रार्थयस्व मनोऽभीष्टं येन सर्वं ददामि ते

“Hija querida, cesa tus austeridades por mi palabra. Pide lo que anhele tu corazón, pues con ese don te concederé todo.”

Verse 68

ब्राह्मण्युवाच । अभीष्टमेतदेवं मे यत्त्वं दृष्टोऽसि शंकर । स्वप्नेऽपि दर्शनं देव दुर्लभं ते नृणां यतः

Dijo la mujer brahmana: “Éste es mi único anhelo: haberte contemplado, oh Śaṅkara. Oh Señor, incluso en sueños es difícil para los hombres obtener tu visión.”

Verse 69

भगवानुवाच । न मे स्याद्दर्शनं व्यर्थं कथंचित्सुतपस्विनि । तस्माद्वरय भद्रं ते वरं येन ददाम्यहम्

El Señor dijo: “Oh noble asceta, mi manifestación ante ti no será en modo alguno en vano. Por tanto, elige un don—bien sea para ti—y yo te lo concederé.”

Verse 70

ब्राह्मण्युवाच । एषा मे सुसखी साध्वी राजपुत्री यशस्विनी । ख्याता रत्नावतीनाम प्राणेभ्योऽपिगरीयसी

Dijo la mujer brahmana: “Ésta es mi íntima amiga, una sādvī virtuosa, hija de rey y de gran renombre. Es conocida como Ratnāvatī, y para mí es más querida incluso que mi propio aliento vital.”

Verse 71

मम तुल्यं तपश्चक्रे शूद्रयोनावपि स्थिता । निवर्तते तु यद्येषा तपसस्तु निवर्तनम् । करोम्यद्य जगन्नाथ तदहं संशयं विना

«Aunque nacida en un vientre śūdra, ella ha practicado austeridades iguales a las mías. Si ahora se aparta de su penitencia, entonces, oh Señor del mundo, hoy mismo retiraré también mis austeridades, sin duda alguna»។

Verse 72

अस्याः स्नेहेन संत्यक्तो मया भर्ता सुरेश्वर । तस्माद्देव वरं देहि त्वमस्या मनसि स्थितम्

«Por amor a ella, oh Señor de los dioses, abandoné a mi esposo. Por eso, oh Dios, concédele el don que mora en su corazón.»

Verse 73

सूत उवाच । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा भगवाञ्छशिशेखरः । अब्रवीद्राजपुत्रीं तां मेघगंभीरया गिरा । वत्से मद्वचनादद्य तपस्त्वं त्यक्तुमर्हसि

Dijo Sūta: Al oír sus palabras, el Bienaventurado Señor Śaśiśekhara habló a aquella princesa con una voz profunda como nube de trueno: «Hija, por mi mandato, hoy debes cesar tus austeridades.»

Verse 74

वरं वरय कल्याणि नित्यं मनसि संस्थितम् । अदेयमपि दास्यामि सांप्रतं तव भामिनि

«Elige un don, oh bienaventurada, aquello que siempre ha permanecido en tu corazón. Incluso lo que se considera “no concedible”, te lo daré ahora, oh dama resplandeciente.»

Verse 75

रत्नावत्युवाच । एतज्जलाशयं पुण्यं पद्मिनीषण्ड मण्डितम्

Ratnāvatī dijo: «Que este estanque de agua sea sagrado y meritorio, adornado con racimos de lotos.»

Verse 76

यत्रैषा ब्राह्मणी साध्वी नित्यं च तपसि स्थिता । अस्या नाम्ना च विख्यातिं तीर्थमेतत्प्रपद्यताम्

Puesto que en este lugar una virtuosa brāhmaṇī permanece siempre firme en la austeridad, sea este sitio un tīrtha célebre por su propio nombre.

Verse 77

अत्र यः कुरुते स्नानं श्रद्धया परया युतः । तस्य भूयात्सदा वासो देवदेव त्रिविष्टपे औ

Quienquiera que se bañe aquí con fe suprema, que habite por siempre en Triviṣṭapa (el cielo), oh Dios de dioses.

Verse 78

मदीयं मम नाम्ना तु शूद्रासंज्ञं तु जायताम् । तस्य तुल्यप्रभावं तु तीर्थस्य प्रतिपद्यताम्

Y que surja otro tīrtha con mi propio nombre, conocido como “Śūdrā”, y que posea un poder igual al de aquel tīrtha.

Verse 79

आवाभ्यां नित्यशः कार्यं कुमारत्वे महत्तपः । आराध्यस्त्वं सुरश्रेष्ठो वाङ्मनःकर्मभिस्तथा

Por nosotros dos, en la juventud, debe emprenderse sin cesar una gran austeridad; y tú, oh el mejor de los dioses, has de ser adorado con palabra, mente y obra.

Verse 80

एतस्मिन्नेव काले तु निर्भिद्य धरणीतलम् । लिंगं माहेश्वरं विप्रा निष्क्रांतं सूर्यसंनिभम्

En ese mismo instante, al hendirse la superficie de la tierra, emergió—oh brāhmaṇas—un liṅga de Māheśvara, resplandeciente como el sol.

Verse 81

ततः प्रोवाच ते देवः स्वयमेव महेश्वरः । ताभ्यां सुतपसा तुष्टः सादरं भक्तवत्सलः

Entonces aquel Dios—el propio Maheśvara—habló en persona, complacido por las austeridades excelsas de ambos, con ternura y reverencia, pues siempre es amante de sus devotos.

Verse 82

एतत्तीर्थद्वयं ख्यातं त्रैलोक्येपि भविष्यति । शूद्रीनाम त्वदीयं तु ब्राह्मणी च सखी तव

“Estos dos tīrthas llegarán a ser célebres incluso en los tres mundos. Uno llevará tu nombre como ‘Śūdrī’, y la brāhmaṇī será tu compañera (y dará su nombre al otro).”

Verse 83

तीर्थद्वयेऽपि यः स्नात्वा एतस्मिञ्छ्रद्धयाऽन्वितः । त्वत्तः पद्मानि संगृह्य अस्यास्तोयं च निर्मलम् । एतच्च मामकं लिंगं स्नापयित्वाऽर्चयिष्यति

Quien se bañe con fe en este par de tīrthas, y luego recoja de ti flores de loto y el agua pura de ella, y con ello bañe y adore este liṅga Mío—ese devoto realiza en verdad el rito que Me complace.

Verse 84

पश्चात्पद्मैश्चतुर्दश्यां शुक्लायां सोमवासरे । चैत्रे मासि च संप्राप्ते चिरायुः स भविष्यति

Después, cuando en el mes de Caitra llegue el decimocuarto día de la quincena luminosa y caiga en lunes, (ofreciendo) lotos—él alcanzará larga vida.

Verse 85

सर्वपापविनिर्मुक्तो यद्यपि स्यात्सुपापकृत्

Aunque fuese un gran pecador, quedará completamente liberado de todos los pecados.

Verse 86

एवमुक्त्वा स भगवांस्ततश्चादर्शनं गतः । तत्र नित्यं च तपसि स्थिते सख्यावुभावपि

Dicho esto, aquel Señor Bienaventurado desapareció de la vista. Y allí, ambos amigos permanecieron siempre firmes en la austeridad (tapas).

Verse 87

यावत्कल्पशतं तावज्जरामरणवर्जि ते । अद्यापि गगने ते च दृश्येते तारकात्मके

Durante cien kalpas, estuvieron libres de vejez y muerte. Aún hoy se les ve en el firmamento, con forma de estrellas.

Verse 88

ततःप्रभृति तत्ख्यातं तीर्थयुग्मं धरातले । आगत्याथ नरो दूरात्ताभ्यां कृत्वा निमज्जनम्

Desde entonces, aquel par de tīrthas se hizo célebre sobre la tierra. Luego un hombre, viniendo aun desde lejos, y sumergiéndose en ambos—

Verse 89

पूजयित्वा तु तल्लिंगं ततो याति दिवालयम् । महापातकयुक्तोऽपि तत्प्रभावादसंशयम्

Y tras adorar aquel liṅga, va entonces a la morada divina. Aun quien esté cargado de grandes pecados lo alcanza por su poder, sin duda.

Verse 90

एतस्मिन्नंतरे मर्त्ये नष्टा धर्मस्य च क्रिया । यज्ञदानकृता या च देवार्चनसमुद्भवा

Entretanto, entre los mortales, se perdió la práctica del dharma. Se extinguieron también los actos nacidos del sacrificio (yajña) y de la caridad (dāna), y los que brotan de la adoración a los dioses.

Verse 91

व्याप्तस्तथाखिलः स्वर्गो मानवैः स्पर्धयान्वितैः । सार्धं देवैर्विमानस्थैरप्सरोगणसेवितैः

Así, todo el cielo quedó colmado de humanos, movidos por la rivalidad; junto con los dioses que moraban en vimānas celestes, atendidos por huestes de apsarās.

Verse 92

एतस्मिन्नेव काले तु धर्मराजः समाययौ । यत्र वेदध्वनिर्ब्रह्मा ब्रह्मलोकं समाश्रितः

En ese mismo instante llegó Dharmarāja, allí donde Brahmā, en medio de la resonancia de los Vedas, moraba en Brahmaloka.

Verse 93

अब्रवीद्दुःखितो दीनः क्षिप्त्वाग्रे पत्रकद्वयम् । एकं पापसमुद्भूतमन्यद्धर्मसमुद्भवम्

Afligido y abatido, habló arrojando ante él dos hojas escritas: «Una ha nacido del pecado, y la otra ha nacido del dharma».

Verse 94

चित्रेण लिखितं यच्च विचित्रेण तथा परम् । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे देवतीर्थयुगं स्थितम्

Y lo escrito, trazado de modo variado y maravilloso, declaraba esto: en el campo sagrado de Hāṭakeśvara existe un par de tīrthas divinos.

Verse 95

शूद्राख्यं ब्राह्मणीनाम तथान्यत्पद्ममंडितम् । तथा तत्रास्ति लिंगं च पुण्यं माहेश्वरं महत्

Un tīrtha se llama «Śūdrā», y el otro «Brāhmaṇī», adornado con formas de loto; y allí también se alza un gran y santo liṅga de Māheśvara.

Verse 96

त्रयाणामथ तेषां च प्रभावात्सर्वमानवाः । अपि पापसमायुक्ताः प्रयांति त्रिदशालयम्

Por el poder de esos tres, todos los seres humanos—hasta los cargados de pecado—llegan a la morada de los treinta dioses (el cielo).

Verse 97

शून्या मे नरका जाताः सर्वे ते रौरवादयः

“Mis infiernos han quedado vacíos—todos ellos, comenzando por Raurava.”

Verse 98

न कश्चिद्यजनं चक्रे न दानं न च तर्पणम् । देवतानां पितॄणां च मनुष्याणां विशेषतः

“Nadie realizó yajña (culto), ni dio dāna (caridad), ni hizo tarpaṇa (ofrenda de satisfacción): ni a los dioses, ni a los antepasados, y menos aún a los seres humanos.”

Verse 99

तस्मान्मुक्तो मया सर्वो योऽधिकारस्तवोद्भवः । नियोजयस्व तत्रान्यं कञ्चिच्छक्ततमं ततः

“Por eso he quedado libre de todo deber nacido de ti; nombra allí a otro, al más capaz, en mi lugar.”

Verse 100

अप्रमाणं स्थितं सर्वमेतत्पत्रद्वयं मम । तच्छ्रुत्वा पद्मजः प्राह समानीय शतक्रतुम्

“Este par de registros míos ha quedado por completo inválido.” Al oírlo, el Nacido del Loto (Brahmā) habló, tras hacer venir a Śatakratu (Indra).

Verse 101

गत्वा शीघ्रतमं मर्त्ये त्वं शक्र वचनान्मम । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे तीर्थद्वयमनुत्तमम्

“Ve sin demora al mundo de los mortales, oh Śakra, por mi mandato—ve a la región de Hāṭakeśvara, al par de tīrthas insuperables.”

Verse 102

शूद्र्याख्यं ब्राह्मणीत्येव यच्च लिंगमनुत्तमम् । तत्रस्थं नाशय क्षिप्रं कृत्वा पांसुप्रवर्षणम्

“El tīrtha llamado Śūdrā y el llamado Brāhmaṇī, y también ese liṅga insuperable—destruye pronto lo que allí se halla, provocando una lluvia de polvo.”

Verse 103

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा सत्वरं शक्रो गत्वा भूमितलं ततः । पांसुभिः पूरयामास ते तीर्थे लिंगमेव च

Dijo Sūta: “Al oírlo, Śakra (Indra) descendió presuroso a la faz de la tierra; y en ese mismo tīrtha lo colmó de tierra y polvo, cubriendo también el liṅga.”

Verse 104

अद्यापि कलिकालेऽस्मिन्द्वाभ्यां गृह्य सुमृत्तिकाम् । स्नात्वा च तिलकं कार्यं सर्वपापविशुद्धये

Aun hoy, en esta era de Kali, tomando con ambas manos la excelente tierra sagrada, uno debe bañarse y luego aplicarla como tilaka—para la purificación completa de todos los pecados.

Verse 105

चतुर्दशीदिने प्राप्ते सोमवारे च संस्थिते । द्वाभ्यां यः कुरुते श्राद्धं श्रद्धया परया युतः । गयाश्राद्धेन किं तस्य मनुः स्वायंभुवोऽब्रवीत्

Cuando llega el decimocuarto día lunar (caturdaśī) y cae en lunes, quien allí realiza el śrāddha con ambas manos (con esa tierra sagrada) y con fe suprema—¿qué necesidad tiene del Gayā-śrāddha? Así lo declaró Svāyambhuva Manu.

Verse 106

एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजोत्तमाः । यथा सा ब्राह्मणी जाता शूद्री चापि तथापरा

Oh, los mejores entre los dos veces nacidos, os he relatado todo cuanto se me preguntó: cómo aquella mujer llegó a ser brāhmaṇī, y cómo otra llegó también a ser śūdrī.

Verse 107

यश्चैतच्छृणुयाद्भक्त्या पठेद्वा द्विजसत्तमाः । सोऽपि तद्दिनजात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः

Y quienquiera que lo escuche con devoción—o lo recite, oh mejores de los dos veces nacidos—queda también liberado de los pecados acumulados hasta ese mismo día; de ello no hay duda.

Verse 108

एवं नरो न कः सिद्धस्तस्य लिंगस्य पूजनात् । चिरायुश्च तथा जातो यथान्यो नात्र विद्यते

Así pues, ¿qué hombre no alcanzaría la realización mediante la adoración de aquel liṅga? Y llega a ser longevo de tal modo que nadie aquí puede comparársele.