Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 5

Devanagari script

हाटकेश्वर संज्ञं तु पूर्वमासीद्द्विजोत्तमाः । तत्क्षेत्रं प्रथितं लोके सर्वपातकनाशनम्

Transliteration

hāṭakeśvara saṃjñaṃ tu pūrvamāsīddvijottamāḥ | tatkṣetraṃ prathitaṃ loke sarvapātakanāśanam

Translation

Oh, los mejores de los dos veces nacidos: antaño llevaba el nombre de Hāṭakeśvara; y ese campo sagrado es célebre en el mundo como destructor de todo pecado.

Word by Word

• हाटकेश्वर: Hāṭakeśvara (Lord of Hāṭaka)
• हाटकेश्वर: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हाटक (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः तत्पुरुष (हाटकस्य ईश्वरः)

• संज्ञम्: named/called
• संज्ञम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: संज्ञा (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/प्रथमा or 2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण—‘named/called’

• तु: but/indeed
• तु: None
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/अन्वय-अव्यय (particle: but/indeed)

• पूर्वम्: formerly/previously
• पूर्वम्: None
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक/अव्ययीभावार्थे)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• आसीत्: was
• आसीत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• द्विजोत्तमाः: O best of Brahmins
• द्विजोत्तमाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), बहुवचन; समासः तत्पुरुष (द्विजानाम् उत्तमाः)

• तत्क्षेत्रम्: that sacred field/region
• तत्क्षेत्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/प्रथमा or 2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः कर्मधारय/तत्पुरुष (तत् क्षेत्रम्)

• प्रथितम्: renowned
• प्रथितम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √प्रथ् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)

• लोके: in the world
• लोके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण

• सर्वपातकनाशनम्: destroyer of all sins
• सर्वपातकनाशनम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + पातक (प्रातिपदिक) + नाशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः तत्पुरुष (सर्वेषां पातकानां नाशनम्)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Brāhmaṇas/ṛṣis

Visual Art Cues

Scene: A venerable Śiva-kṣetra with an ancient liṅga; an inscription or oral proclamation that the place was once called Hāṭakeśvara; pilgrims receiving the promise of sin-destruction.

Characters & Entities

• Hāṭakeśvara
• kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A kṣetra sanctified by divine presence becomes a universal remedy for pāpa; fame here signals enduring spiritual efficacy.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The kṣetra formerly known as Hāṭakeśvara, praised as sarva-pātaka-nāśana.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; the implied practice is tīrtha-yātrā (pilgrimage) to the kṣetra for purification.