Adhyaya 169

Verse 1

ऋषय ऊचुः । कस्मात्सा तुष्टिदा प्रोक्ता नागराणां विशेषतः । धारानामेति विख्याता कस्मात्सा धरणीतले

Los sabios dijeron: ¿Por qué se la llama Tuṣṭidā, «la que otorga contento», especialmente a los Nāgaras? ¿Y por qué es conocida en la tierra con el nombre de Dhārā?

Verse 2

सूत उवाच । चमत्कारपुरे पूर्वं धारानामेति विश्रुता । आसीत्तपस्विनी साध्वी नागरी ब्राह्मणोत्तमा । तस्याः सख्यमरुन्धत्या आसीत्पूर्वं सुमेधया

Sūta dijo: Antaño, en Camatkārapura, hubo una dama brāhmaṇa nāgarī, eminente, virtuosa y entregada a la ascesis, muy conocida con el nombre de Dhārā. En tiempos anteriores había entablado amistad con Arundhatī, mujer de inteligencia excelente.

Verse 3

अरुन्धती यदा प्राप्ता चमत्कारपुरे शुभे । स्नानार्थं शंखतीर्थं तु वसिष्ठेन समागता

Cuando Arundhatī llegó a la auspiciosa ciudad de Camatkārapura, fue junto con Vasiṣṭha al Śaṅkha-tīrtha para bañarse en purificación.

Verse 4

तया दृष्टाथ सा तत्र अंगुष्ठाग्रेण संस्थिता । वायुभक्षा निराहारा दिव्येन वपुषान्विता

Entonces la vio allí: erguida sobre la punta de su pulgar, sustentándose del aire, sin alimento, y revestida de un cuerpo divino y resplandeciente.

Verse 5

तया पृष्टा च सा साध्वी का त्वं कस्य सुता शुभे । किमर्थं तु स्थिता चोग्रे तपसि ब्रूहि मे शुभे

Interrogada por ella, la mujer virtuosa respondió: “Oh bienaventurada, ¿quién eres tú, hija de quién? ¿Y por qué permaneces firme en esta áspera austeridad? Dímelo, oh señora bendita.”

Verse 6

धारोवाच । देवशर्माख्यविप्रस्य सुताहं नागरस्य च । बालत्वे वर्तमानाया वैधव्यं मे व्यवस्थितम्

Dhārā dijo: “Soy hija del brāhmaṇa Nāgara llamado Devaśarmā. Aún en la niñez, la viudez vino a ser mi destino.”

Verse 7

शंखतीर्थस्य माहात्म्यं श्रुत्वा शंखेश्वरस्य च । ततोऽहं संस्थिता ह्यत्र तस्यैवाराधने स्थिता

“Al oír la grandeza del Śaṅkha-tīrtha y de Śaṅkheśvara, me establecí aquí, permaneciendo sólo en Su adoración.”

Verse 8

अरुन्धत्युवाच । तवोपरि महान्स्नेहो दर्शनात्ते व्यवस्थितः । तस्मादागच्छ गच्छावो ममाश्रमपदं शुभम्

Dijo Arundhatī: «Al verte, ha surgido en mí un gran afecto por ti. Por eso, ven: vayamos a mi auspiciosa morada de ermitaño, mi āśrama».

Verse 9

सरस्वत्या स्तटे शुभ्रे सर्वपातकनाशने । शास्त्रगोष्ठीरता नित्यं तत्र तिष्ठ मया सह

«En la ribera luminosa del Sarasvatī, que destruye todo pecado, permanece allí conmigo, deleitándote siempre en las asambleas del saber sagrado (śāstra).»

Verse 10

ततः संप्रस्थिता सा तु तया सार्धं तपस्विनी । अनुज्ञाता स्वपित्रा तु जनन्या बांधवैस्तथा

Entonces aquella mujer asceta partió junto con ella, tras haber recibido el permiso de su propio padre, de su madre y también de sus parientes.

Verse 11

तस्याः सख्यं चिरं कालं तया सह बभूव ह । कस्यचित्त्वथ कालस्य सा शक्तिस्तत्र चागता

Su amistad con ella perduró por largo tiempo. Luego, pasado cierto tiempo, aquella Śakti llegó también a ese lugar.

Verse 12

विश्वामित्रेण संसृष्टा वसिष्ठस्य वधाय च । सा स्तंभिता वसिष्ठेन कृता देवीस्वरूपिणी । संपूज्या देवमर्त्यानां सर्वरक्षाप्रदा शुभा

Unida a Viśvāmitra para dar muerte a Vasiṣṭha, fue detenida por Vasiṣṭha y convertida en portadora de la forma de la Diosa: digna de adoración por dioses y mortales, auspiciosa, y otorgadora de toda protección.

Verse 13

ततस्तु धारया तस्याः कैलासशिखरोपमः । प्रासादो निर्मितो विप्रा नानारत्नविचित्रितः

Entonces, por el poder de Dhārā, se edificó para ella un palacio—semejante a la cumbre del Kailāsa, oh brāhmanes—adornado con joyas de muchas clases.

Verse 14

चकाराथ ततः स्तोत्रं तस्याः सा च तपस्विनी

Después, aquella mujer asceta compuso un himno (stotra) de alabanza para ella.

Verse 15

नमस्ते परमे ब्राह्मि धारयोगे नमोनमः । अर्धमात्रे परे शून्ये तस्यार्धार्धे नमोस्तु ते

Salve a Ti, oh Brahmī suprema; salve, una y otra vez, a Ti como el Yoga del poder sustentador (Dhārā-yoga). Salve a Ti como la media sílaba trascendente, como el Vacío supremo, y como el sutil “medio de la mitad” más allá de toda medida.

Verse 16

नमस्ते जगदाधारे नमस्ते भूतधारिणि । नमस्ते पद्मपत्राक्षि नमस्ते कांचनद्युते

Salve a Ti, sostén del universo; salve a Ti, que sostienes a todos los seres. Salve a Ti, de ojos como hojas de loto; salve a Ti, cuyo resplandor es como el oro.

Verse 17

नमस्ते सिंहयानाढ्ये नमस्तेऽस्तुमहाभुजे । नमस्ते देवताभीष्टे नमस्ते दैत्यसूदिनि

Salve a Ti, engalanada con el león como montura; salve, oh de grandes brazos. Salve a Ti, amada de los dioses; salve a Ti, destructora de los daityas (demonios).

Verse 18

नमस्ते महिषाक्रांतशरीरच्छिन्नमस्तके । नमस्ते विंध्यनिरते सुरामांसबलिप्रिये

Salve a Ti, que aplastaste al asura en forma de búfalo y le cercenaste la cabeza. Salve a Ti, que te deleitas en la región de Vindhya y te complaces con ofrendas de licor, carne y oblaciones sacrificiales.

Verse 19

त्वं लक्ष्मीस्त्वं शची गौरी त्वं सिद्धिस्त्वं विभावरी । त्वं स्वाहा त्वं स्वधा तुष्टिस्त्वं पुष्टिस्त्वं सुरेश्वरी

Tú eres Lakṣmī; tú eres Śacī; tú eres Gaurī. Tú eres Siddhi; tú eres la Noche. Tú eres Svāhā; tú eres Svadhā; tú eres el Contento; tú eres el Sustento; tú eres la Soberana Diosa de los dioses.

Verse 20

शक्तिरूपासि देवि त्वं सृष्टिसंहारका रिणी । त्वयि दृष्टमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

Oh Diosa, Tú eres la Śakti misma, la que obra la creación y la disolución. En Ti se contempla este entero triple mundo, con todo lo móvil y lo inmóvil.

Verse 21

यथा तिलेस्थितं तैलं दधिसंस्थं यथा घृतम् । हविर्भुजश्च काष्ठस्थः सुगुप्तं लभ्यते न हि

Así como el aceite yace oculto en el sésamo, y el ghee permanece en la cuajada; y así como el Fuego, devorador de las oblaciones, mora escondido en la madera, del mismo modo lo profundamente oculto no se obtiene sin hacerlo aflorar.

Verse 22

तथा त्वमपि देवेशि सर्वगापि न लक्ष्यसे

Así también, oh Señora de los dioses: aunque lo impregnas todo, no eres fácilmente percibida.

Verse 23

सूत उवाच । एतेन स्तोत्रमुख्येन स्मृता सा परमेश्वरी । बहूनि वर्ष पूगानि पूजयंत्या दिनेदिने

Dijo Sūta: Por este himno supremo fue invocada y recordada la Diosa Suprema, aquella que era adorada día tras día durante innumerables multitudes de años.

Verse 24

कस्यचित्त्वथ कालस्य चैत्रशुक्लाष्टमी सिता । तस्मिन्नहनि देवी सा नद्यां संस्नाप्य पूजिता

Luego, en cierto tiempo, en el octavo día lunar de la quincena clara de Caitra, en ese mismo día la Diosa fue bañada en el río y adorada.

Verse 25

बलि पूजां ततो दत्त्वा स्तोत्रेणानेन च स्तुता । ततः प्रत्यक्षतां गत्वा तामुवाच तपस्विनीम्

Después de ofrecer la oblación bali y realizar el culto, la alabó con este himno. Entonces la Diosa se manifestó de modo visible y habló a aquella mujer asceta.

Verse 26

पुत्रि तुष्टास्मि भद्रं ते स्तोत्रेणानेन चानघे । वरं वरय भद्रं ते तव दास्यामि वांछितम्

«Hija, estoy complacida contigo—sea la dicha para ti—por este himno, oh inmaculada. Elige un don; sea la dicha para ti. Te concederé lo que anheles.»

Verse 27

धारोवाच । यदि तुष्टासि मे देवि यदि देयो वरो मम । तन्मे नाम तवाप्यस्तु प्रासादेऽत्र हि केवलम्

Dhārā dijo: «Si estás complacida conmigo, oh Diosa, y si ha de concedérseme un don, entonces que mi propio nombre quede unido al tuyo aquí, únicamente en este templo.»

Verse 28

अपरं नागरो योऽत्र त्वस्मिन्नहनि संस्थिते । प्रदक्षिणात्रयं कृत्वा तव दत्त्वा फलत्रयम्

Además: cualquier habitante de Nāgara que, en este mismo día, venga y permanezca aquí—tras realizar tres circunvalaciones y ofrecerte tres frutos—

Verse 29

स्तोत्रेणानेन भवतीं स्तुत्वा च कुरुते नतिम् । तस्य संवत्सरं यावद्रोगो रक्ष्यस्त्वयाऽखिलः

—y te alaba con este himno y se inclina con reverencia: para esa persona, durante un año, toda enfermedad debe ser apartada por ti en su totalidad.

Verse 30

या च वंध्या भवेन्नारी सा भूयात्पुत्रसंयुता । दुर्भगा च ससौभाग्या कुरूपा रूपसंभवा । रोगिणी रोगनिर्मुक्ता सर्वसौख्यसमन्विता

La mujer estéril se verá bendecida con un hijo. La desdichada se tornará afortunada; la de feo semblante alcanzará hermosura; la enferma quedará libre de dolencia—y obtendrá toda clase de dicha.

Verse 31

देव्युवाच । अहं धारेति विख्याता प्रासादेऽत्र त्वया कृते । भविष्यामि न सन्देहस्तव कीर्तिकृते सदा

La Diosa dijo: «En este templo que tú has edificado aquí, ciertamente seré célebre como “Dhārā”—sin duda alguna—por siempre, para gloria de tu fama».

Verse 32

अत्र यो नागरो भक्त्या समागत्य तपस्विनि । प्रदक्षिणात्रयं कुर्याद्दत्त्वा मम फलत्रयम्

Aquí, oh mujer asceta: cualquier habitante de Nāgara que venga con devoción y haga tres circunvalaciones, ofreciéndome tres frutos—

Verse 33

सोऽपि संवत्सरं यावद्भविता रोगवर्जितः । एवमुक्ता तु सा देवीततश्चादर्शनं गता

«Esa persona también permanecerá libre de enfermedad durante un año.» Dicho esto, la Diosa desapareció de la vista.

Verse 34

धारापि संस्थिता तत्र अरुन्धत्या समन्विता । अद्यापि दृश्यते व्योम्नि तस्याश्चापि समीपगा

Dhārā también permaneció establecida allí, acompañada por Arundhatī. Aún hoy se la ve en el cielo, y Arundhatī se ve también cerca de ella.

Verse 35

एतद्धारोद्भवं योऽत्र वृत्तांतं कीर्तयिष्यति । शृणुयाद्वा द्विजश्रेष्ठा मुच्येत्पापाद्दिनोद्भवात्

Oh el mejor de los nacidos dos veces: quien aquí recite este relato del origen de Dhārā —o incluso quien lo escuche— queda liberado de los pecados que surgen día tras día.

Verse 36

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पठनीयं विशेषतः । श्रोतव्यं च प्रभक्त्येदं नागरैश्च विशेषतः

Por ello, con todo empeño debe leerse especialmente este (māhātmya); y también debe escucharse con fe devocional, muy en particular por la gente de Nāgara (esta región).

Verse 169

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये धारानामोत्पत्तिवृत्तांत धारादेवीमाहात्म्यवर्णनं नामैकोनसप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः

Así, en el sagrado Skanda Mahāpurāṇa, en la Ekāśīti-sāhasrī Saṃhitā, en el sexto libro —Nāgara Khaṇḍa—, dentro del Māhātmya del campo sagrado de Hāṭakeśvara, concluye el capítulo ciento sesenta y nueve, titulado «Relato del origen de Dhārā y descripción de la grandeza de Dhārādevī».