Adhyaya 165

Verse 1

सूत उवाच । ततःप्रभृतिपुण्ये च सरस्वत्यास्तटेशुभे । बाह्यानां नागराणां च स्थानं जातं महत्तरम्

Dijo Sūta: Desde entonces, en la auspiciosa y meritoria ribera del Sarasvatī, el asentamiento de los Nāgaras Exteriores llegó a ser muy grande y eminente.

Verse 2

पुत्रपौत्रप्रवृद्धानां दौहित्राणां द्विजोत्तमाः । चमत्कारपुरस्याग्रे यज्ज्ञातं विद्यया धनैः

Oh los mejores entre los nacidos dos veces: al multiplicarse sus hijos y nietos, y también los hijos de sus hijas, allí—frente a (la ciudad llamada) Camatkārapura—lo alcanzado se hizo conocido por el saber y la riqueza.

Verse 3

कस्यचित्त्वथ कालस्य विश्वामित्रेण धीमता । शप्ता सरस्वती कोपात्कृता रुधिरवाहिनी

Entonces, en cierto tiempo, el sabio Viśvāmitra, encendido en ira, maldijo a Sarasvatī, y ella fue hecha para fluir como una corriente de sangre.

Verse 4

ततः संसेव्यते हृष्टै राक्षसैः सा दिवानिशम् । गीतनृत्यपरैश्चान्यैर्भूतैः प्रेतैः पिशाचकैः

Después, aquel lugar fue frecuentado día y noche por rākṣasas jubilosos, y también por otros seres entregados al canto y la danza: bhūtas, pretas y piśācas.

Verse 5

ततस्ते नागरा बाह्यास्तां त्यक्त्वा दूरतः स्थिताः । कांदिशीकास्ततो याता भक्ष्यमाणास्तु राक्षसैः । नर्मदायास्तटे पुण्ये मार्कण्डाश्रमसंनिधौ

Entonces aquellos Nāgaras de fuera abandonaron aquel lugar y se quedaron lejos. Desde allí marcharon hacia Kāṃdiśī, siendo presa de rākṣasas, hasta llegar a la santa ribera del Narmadā, cerca del āśrama de Mārkaṇḍeya.

Verse 6

ऋषय ऊचुः । कस्मात्सरस्वती शप्ता विश्वामित्रेण धीमता । महानद्या कोऽपराधस्तया तस्य विनिर्मितः

Dijeron los sabios: ¿Por qué fue maldecida Sarasvatī por el prudente Viśvāmitra? ¿Qué ofensa cometió contra él esa gran corriente?

Verse 7

सूत उवाच । आसीत्पुरा महद्वैरं विश्वामित्रवसिष्ठयोः । ब्राह्मण्यस्य कृते विप्राः प्राणान्तकरणं महत् । स सर्वैर्ब्राह्मणैः प्रोक्तो विश्वामित्रो महामुनिः

Dijo Sūta: En tiempos antiguos surgió una gran enemistad entre Viśvāmitra y Vasiṣṭha. Por alcanzar la condición de brāhmaṇa, oh brāhmaṇas, emprendió una áspera ascesis que ponía en riesgo la vida; y Viśvāmitra, el gran muni, fue reconocido como tal por todos los brāhmaṇas.

Verse 8

क्षत्रियोऽपि पुरस्कृत्य देवदेवं पितामहम् । न चैकेन वसिष्ठेन तेनैतद्वैरमाहितम्

Aunque era un kṣatriya, puso ante sí a Pitāmaha Brahmā, el Dios de los dioses; y esta enemistad no fue establecida por Vasiṣṭha solo, sino que tuvo causas más amplias.

Verse 9

ऋषय ऊचुः । क्षत्रियोऽपि कथं विप्रो विश्वा मित्रो महामते । वसिष्ठेन कथं नोक्तो यः प्रोक्तो ब्रह्मणा स्वयम्

Dijeron los sabios: Oh magnánimo, siendo kṣatriya, ¿cómo llegó Viśvāmitra a ser brāhmaṇa? ¿Y por qué Vasiṣṭha no lo reconoció, aun cuando el propio Brahmā lo había proclamado?

Verse 10

एतन्नः सर्वमाचक्ष्व परं कौतूहलं स्थितम्

Cuéntanos todo esto por completo; en nosotros ha surgido una gran curiosidad.

Verse 11

सूत उवाच । आसीत्पुरा ऋचीकाख्यो भृगुपुत्रो महामुनिः । व्रताध्ययनसंपन्नः सुतपस्वी महायशाः

Dijo Sūta: En tiempos antiguos vivió el gran sabio llamado Ṛcīka, hijo de Bhṛgu, consumado en votos y estudio sagrado, rico en austeridad y de gran renombre.

Verse 12

तीर्थयात्राप्रसंगेन स कदाचिन्मुनीश्वरः । स्थानं भोजकटं नाम प्राप्तो गाधिमहीपतेः । यत्र सा कौशिकीनाम नदी त्रैलोक्यविश्रुता

En cierta ocasión, durante una peregrinación a los tīrtha sagrados, aquel señor entre los sabios llegó al lugar llamado Bhojakaṭa, perteneciente al rey Gādhi, donde fluye el río Kauśikī, célebre en los tres mundos.

Verse 13

तस्यां स्नात्वा द्विजश्रेष्ठो यावत्तिष्ठति तीरगः । समाधिस्थो जपं कुर्वन्संतर्प्य पितृदेवताः

Tras bañarse en aquel río, el mejor de los dos veces nacidos permaneció en el vado; absorto en samādhi, realizó japa y ofreció tarpaṇa, dando satisfacción a los Pitṛs y a las deidades.

Verse 14

तावत्तत्र समायाता राजकन्या सुशोभना । सर्वलक्षणसम्पूर्णा सर्वैरेव गुणैर्युता

En ese mismo instante llegó allí una hermosa princesa, colmada de todos los signos auspiciosos y adornada con todas las virtudes.

Verse 15

स तां संवीक्षते यावत्सर्वावयवशोभनाम् । तावत्कामशरैर्व्याप्तः कर्तव्यं नाभ्यविंदत

Al contemplarla—resplandeciente en cada miembro—al instante fue traspasado por las flechas de Kāma, y ya no halló discernimiento sobre lo que debía hacer.

Verse 16

ततः पप्रच्छ लोकान्स लब्ध्वा कृच्छ्रेण चेतनाम् । कस्येयं कन्यका साध्वी किमर्थमिह चागता

Entonces, recobrando con dificultad la compostura, preguntó a la gente: «¿De quién es esta doncella virtuosa, y con qué propósito ha venido aquí?»

Verse 17

क्व यास्यति वरारोहा सर्वं मे कथ्यतां जनाः

«¿Adónde se dirige esa doncella de noble porte? Decídmelo todo, oh gentes», dijo él.

Verse 18

जना ऊचुः । एषा गाधिसुतानाम ख्याता त्रैलोक्यसुन्दरी । अन्तःपुरात्समायाता गौरीपूजनलालसा

Dijo el pueblo: «Ella es célebre como hija de Gādhi, la hermosura de los tres mundos. Ha salido del gineceo, anhelosa de rendir culto a Gaurī».

Verse 19

वांछमाना सुभर्त्तारं सर्वैः समुदितंगुणैः । प्रासादोऽयं स्थितो योऽत्र नदीतीरे बृहत्तरः

«Deseando un esposo digno, colmado de todas las virtudes, ella viene aquí; y este gran palacio se alza aquí, a la orilla del río».

Verse 20

उमा संतिष्ठते चात्र सर्वैः संपूजिता सुरैः । एतां च स्नापयित्वेयं पूजयित्वा यथा क्रमम्

Aquí mora Umā, honrada y adorada por todos los dioses. Debe uno bañar su (imagen) y luego rendirle culto en el debido orden, conforme al rito correcto.

Verse 21

नैवेद्यं विविधं दत्त्वा करिष्यति ततः परम् । वीणाविनोदमात्रं च श्रुतिमार्गसुखावहम्

Tras ofrecer naivedya de muchas clases, ella hará después un suave deleite de vīṇā: mero esparcimiento que trae la dulzura del sendero del sonido sagrado.

Verse 22

ततो यास्यति हर्म्यं स्वं मन्दीभूते च भास्करे । ऋचीकस्तु तदाकर्ण्य लोकानां वचनं च यत्

Luego, cuando el sol se ha suavizado (hacia el atardecer), ella irá a su propio palacio. Pero Ṛcīka, al oír las palabras del pueblo, reflexionó sobre ello.

Verse 23

ययौ गाधिगृहं शीघ्रं कामबाणप्रपीडितः । तं दृष्ट्वा सहसा प्राप्तमृचीकं भृगु सत्तमम् । संमुखः प्रययौ तूर्णं गाधिः पार्थिवसत्तमः

Herido por las flechas del deseo, fue con presteza a la casa de Gādhi. Al ver que Ṛcīka—el más excelso de los Bhṛgus—había llegado de improviso, el rey Gādhi, el mejor entre los soberanos, se apresuró a salir a su encuentro, cara a cara.

Verse 24

गृह्योक्तेन विधानेन कृत्वा चैवार्हणं ततः । कृतांजलिपुटो भूत्वा वाक्यमेतदुवाच ह

Tras cumplir la acogida y los honores conforme al rito doméstico, juntó las palmas con reverencia y pronunció estas palabras.

Verse 25

निःस्पृहस्यापि ते विप्र किमागमनकारणम् । तत्सर्वं मे समाचक्ष्व येन यच्छामि तेऽखिलम्

Oh brāhmaṇa, aunque eres desapegado, ¿cuál es la causa de tu venida? Dímelo todo, para que pueda concederte cuanto sea.

Verse 26

ऋचीक उवाच । तव कन्याऽस्ति विप्रेंद्र वरार्हा वरवर्णिनी । ब्राह्मोक्तेन विवाहेन तां मे देहि महीपते

Dijo Ṛcīka: Tú tienes una hija, oh el más excelso de los reyes, digna de un esposo noble y de hermosura eminente. Concédemela, señor de la tierra, en matrimonio conforme al rito Brāhma, tal como está prescrito.

Verse 27

एतदर्थमहं प्राप्तो गृहे तव स्मरार्दितः । सा मया वीक्षिता राजन्गौरीपूजार्थमागता

Por este mismo motivo he llegado a tu casa, afligido por el dios del Amor. Oh rey, la vi cuando vino para rendir culto a Gaurī.

Verse 28

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा भयसंत्रस्तो गाधिः पार्थिवसत्तमः । असवर्णं च तं मत्वा दरिद्रं वृद्धमेवच । अदाने शापभीतस्तु ततो व्याजमुवाच सः

Dijo Sūta: Al oír aquello, el rey Gādhi, el mejor de los soberanos, quedó estremecido de temor. Juzgándolo de condición desigual, pobre y anciano, y temiendo una maldición si rehusaba dar, habló entonces con un pretexto.

Verse 29

अस्माकं कन्यकादाने शुल्कमस्ति द्विजोत्तम । तच्चेद्यच्छसि कन्यां तां तुभ्यं दास्याम्यसंशयम्

«Oh el mejor de los nacidos dos veces, al entregar a nuestra hija hay un precio nupcial. Si lo aportas, te daré a la doncella sin duda alguna.»

Verse 30

ऋचीक उवाच । ब्रूहि पार्थिवशार्दूल कन्याशुल्कं मम द्रुतम् । येन यच्छामि ते सर्वं यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

Ṛcīka dijo: «Oh tigre entre los reyes, dime pronto el precio nupcial de tu hija, para que yo te lo entregue todo, aunque sea sumamente difícil de obtener.»

Verse 31

गाधिरुवाच । एकतः श्यामकर्णानामश्वानां वातरंहसाम् । शतानि सप्त विप्रेंद्र श्वेतानां चैव सर्वतः

Gādhi dijo: «Por un lado, setecientos caballos veloces como el viento, de orejas oscuras; y, oh mejor de los brahmanes, en todo lo demás han de ser completamente blancos.»

Verse 32

य आनीय प्रदद्यान्मे तस्मै कन्यां ददाम्यहम्

«A quien los traiga y me los entregue, a ése le daré a mi hija.»

Verse 33

सूत उवाच । स तथेति प्रतिज्ञाय ऋचीको मुनिसत्तमः । कान्यकुब्जं समासाद्य गंगातीरे विवेश ह

Sūta dijo: «Así sea». Tras prometerlo, Ṛcīka, el más excelso de los sabios, partió. Al llegar a Kānyakubja, entró en la ribera del sagrado Gaṅgā.

Verse 34

अश्वो वोढेति यत्सूक्तं चतुःषष्टिसमुद्भवम् । छंदऋषिदेवतायुक्तं जपं चक्रे ततः परम्

Luego realizó japa del himno que comienza «aśvo voḍhā…», surgido del conjunto de sesenta y cuatro, provisto debidamente de su metro, su ṛṣi vidente y su deidad regente.

Verse 35

विनियोगं वाजिकृतं गाधिना यत्प्रकीर्तितम् । ततस्ते वाजिनस्तस्मान्निष्क्रांताः सलिलाद्द्विजाः

Conforme al viniyoga productor de caballos proclamado por Gādhi, oh dos veces nacido, aquellos caballos salieron entonces de esas aguas.

Verse 36

सर्वश्वेताः सुवेगाश्च श्यामैकश्रवणास्तथा । शतानि सप्तसंख्यानि तावत्संख्यै र्नरैयुताः

Eran todos blancos, velocísimos, y con una sola oreja oscura. Sumaban setecientos, y los acompañaban hombres en igual número.

Verse 37

ततः प्रभृति विख्यातमश्वतीर्थं धरातले । गंगातीरे शुभे पुण्ये कान्यकुब्जसमीपगम् । यस्मिन्स्नाने कृते मर्त्यो वाजिमेधफलं लभेत्

Desde entonces, Aśvatīrtha se hizo célebre sobre la tierra: en la auspiciosa y santa ribera del Gaṅgā, cerca de Kānyakubja. Quien se bañe allí obtiene el fruto del sacrificio Aśvamedha.

Verse 165

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां सहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्येऽश्वतीर्थोत्पत्तिवर्णनंनाम पंचषष्ट्यधिकशततमोऽध्यायः

Así concluye, en el venerable Skanda Mahāpurāṇa—en la compilación de ochenta y un mil versos—el capítulo ciento sesenta y cinco del sexto, Nāgara Khaṇḍa, en el Māhātmya del sagrado territorio de Hāṭakeśvara, titulado «Descripción del origen de Aśvatīrtha».