Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 38

Devanagari script

मुनिरुवाच । न मे गात्रस्वभावो न व्याधिभिश्च सुलोचने । शृणुष्व कारणं कृत्स्नं येनेदृक्संस्थितं वपुः

Transliteration

muniruvāca | na me gātrasvabhāvo na vyādhibhiśca sulocane | śṛṇuṣva kāraṇaṃ kṛtsnaṃ yenedṛksaṃsthitaṃ vapuḥ

Translation

Dijo el sabio: «Oh de hermosos ojos, éste no es el estado natural de mi cuerpo, ni ha sido causado por enfermedad. Escucha la razón completa por la cual mi cuerpo ha llegado a estar así».

Word by Word

• मुनिः: the sage
• मुनिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेधार्थक निपात

• मे: my, of me
• मे: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6), एकवचन

• गात्रस्वभावः: bodily nature
• गात्रस्वभावः: Karta (Predicate nominal/विधेय)
• Type: Noun
• Root: गात्र + स्वभाव (प्रातिपदिक); गात्र-स्वभाव (समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; तत्पुरुषः (गात्रस्य स्वभावः)

• न: nor/not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेधार्थक निपात

• व्याधिभिः: by diseases
• व्याधिभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: व्याधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक निपात

• सुलोचने: O beautiful-eyed one
• सुलोचने: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सु + लोचन (प्रातिपदिक); सु-लोचन (समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; कर्मधारयः (सुन्दरं लोचनं यस्याः)

• शृणुष्व: listen
• शृणुष्व: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट् (imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद (शृणु + स्व)

• कारणम्: cause, reason
• कारणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• कृत्स्नम्: entire, complete
• कृत्स्नम्: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत्स्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; agrees with ‘कारणम्’

• येन: by which
• येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; relative pronoun

• ईदृक्: such, like this
• ईदृक्: Kriya-visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ईदृश्/ईदृक् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (अव्ययवत्), विशेषण; ‘such’

• संस्थितम्: has become situated/has come to be
• संस्थितम्: Kriya-visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; agrees with ‘वपुः’

• वपुः: body, form
• वपुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वपुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

Speaker

Muni (the sage)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Rambhā

Visual Art Cues

Scene: The sage regains composure, denies natural constitution or illness, and prepares to narrate the complete cause; Rambhā listens attentively in the sacred grove.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma begins with truthful self-assessment: distinguishing physical illness from mental disturbance and then addressing the real cause.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is contextual to a tīrtha-mahātmya chapter, but it does not name a location.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it introduces an explanation rather than a rite.