Adhyaya 133

Verse 1

सूत उवाच । तथाऽन्यापि च तत्रास्ति देवता द्विजसत्तमाः । अजागृहेति विख्याता सर्वरोगक्षयावहा

Sūta dijo: Y allí también, oh mejores de los nacidos dos veces, hay otra deidad, célebre como Ajāgṛhā, que trae la destrucción de todas las enfermedades.

Verse 2

अजापालो यदा राजा सर्वलोकहिते रतः । अजारूपाः प्रयांति स्म व्याधयः सकला द्विजाः । तदा रात्रौ समानीय तस्मिन्स्थाने दधाति सः

Cuando el rey Ajāpāla se entregaba al bien de todos los mundos, oh nacidos dos veces, todas las enfermedades venían en forma de cabras. Entonces, de noche, las reunía y las colocaba (las confinaba) en ese mismo lugar.

Verse 3

ततस्तदाश्रयात्स्थानमजागृहमिति स्मृतम् । सर्वैर्जनैर्धरा पृष्ठेदर्शनाद्व्याधिनाशनम्

Por ello, al convertirse en lugar de amparo, aquel sitio fue recordado como “Ajāgṛha” (Refugio de las Cabras). Para todos los seres sobre la tierra, el solo contemplarlo destruye la enfermedad.

Verse 4

तत्रैश्वर्यमभूत्पूर्वं यत्तद्ब्राह्मणसत्तमाः । अहं वः कीर्तयिष्यामि श्रोतव्यं सुसमाहितैः

Oh mejores de los brāhmaṇas, en aquel lugar, antaño, ocurrió una notable manifestación del poder divino. Yo os la relataré: escuchad con la mente firme y recogida.

Verse 5

तत्रागतो द्विजः कश्चित्क्षेत्रे तापसरूपधृक् । तीर्थयात्राप्रसंगेन रात्रौ प्राप्तः श्रमान्वितः

Allí llegó cierto brāhmaṇa a aquel campo sagrado, llevando el aspecto de un asceta. En el curso de su peregrinación a los tīrthas, arribó de noche al lugar, abatido por el cansancio.

Verse 6

अजावृंदमथालोक्य निविष्टं सुसुखान्वितम् । रोमंथ कर्मसंयुक्तं विश्वस्तमकुतोभयम्

Entonces, al ver una manada de cabras sentada allí con gran sosiego—rumiando—serena, confiada y sin temor por ningún lado,

Verse 7

स ज्ञात्वा मानुषेणात्र भवितव्यमसंशयम् । न शून्याः पशवो रात्रौ स्थास्यंति विजने वने

Comprendió, sin duda, que aquí debía de haber presencia humana; pues los animales no permanecen de noche, sin guarda, en un bosque solitario.

Verse 8

ततः फूत्कृत्य फूकृत्य दिवं यावन्न संदधे । कश्चिद्वाचं प्रसुप्तश्च तावत्तत्रैव चिंतयन्

Luego, tras lanzar repetidas veces un fuerte resoplido a modo de llamada, por un tiempo no pudo entregarse al sueño; mas, mientras meditaba allí mismo, su voz se apagó y cayó en sopor.

Verse 9

अवश्यं मानुषेणात्र पशूनां रक्षणाय च । आगंतव्यं कुतोऽप्याशु तस्मात्तिष्ठामि निर्भयः

Sin duda, para la protección de estos animales, algún hombre vendrá pronto aquí desde algún lugar; por eso, permaneceré aquí sin temor.

Verse 10

एवं तस्य प्रसुप्तस्य गता सा रजनी ततः । ततस्त्वरितवत्तस्य सुश्रांतस्य द्विजोत्तमाः

Así, mientras él dormía, transcurrió aquella noche. Luego—oh, el mejor de los brāhmaṇas—sobre aquel muy fatigado, los sucesos se precipitaron con rapidez.

Verse 11

अथ यावत्प्रभाते स प्रपश्यति निजां तनुम् । तावत्कुष्ठादिभी रोगैः समंतात्परिवारिताम्

Entonces, al amanecer, cuando contempló su propio cuerpo, lo halló cercado por todas partes por enfermedades como la lepra y otros males.

Verse 12

अशक्तश्चलितुं स्थानादपि चैकं पदं क्वचित् । तेजो हीनोऽपि रौद्रेण चिन्तयामास वै ततः

Incapaz de moverse de aquel lugar, ni siquiera de dar un solo paso, aunque su vigor se había apagado, entonces reflexionó con intensidad, consumido por una angustia áspera y ardiente.

Verse 13

किमिदं कारणं येन ममैषा संस्थिता तनुः । अकस्मादेव रोगोऽयं चलितुं नैव च क्षमः

«¿Cuál es la causa por la que mi cuerpo ha llegado a este estado? De improviso ha surgido esta enfermedad, y no puedo moverme en absoluto.»

Verse 14

एवं चिन्तयमानस्य तस्य विप्रस्य तत्क्षणात् । द्वादशार्कप्रतीकाशः पुरुषः समुपागतः

Mientras aquel brāhmaṇa pensaba así, en ese mismo instante se le acercó un hombre resplandeciente como doce soles.

Verse 15

तं यूथं कालयामास ततः संज्ञाभिराह्वयन् । पृथक्त्वेन समादाय यष्टिं सव्येन पाणिना

Entonces, llamándolos con señas, hizo que aquel rebaño se apartara; y, separándolos, tomó un bastón con la mano izquierda.

Verse 16

अथापश्यत्स तं विप्रं व्याधिभिः सर्वतो वृतम् । अशक्तं चलितुं क्वापि ततः प्रोवाच सादरम्

Entonces vio a aquel brāhmaṇa, cercado por dolencias por todas partes, incapaz de moverse a lugar alguno; y le habló con reverencia.

Verse 17

कस्त्वमेवंविधः प्राप्तः स्थाने चात्र द्विजोत्तम । नास्ति राज्ये मम व्याधिः कस्यचित्कुत्रचित्स्फुटम्

«¿Quién eres tú, que has llegado aquí en tal estado, oh el mejor de los dos veces nacidos? En mi reino no hay enfermedad manifiesta que aflija a nadie en lugar alguno.»

Verse 18

अजोनाम नरेन्द्रोऽहं यदि ते श्रोत्रमागतः । व्याधींश्च च्छागरूपेण रक्षामि जनकारणात्

«Yo soy el rey llamado Ajo, si mi nombre ha llegado a tus oídos. Por el bien del pueblo, mantengo a raya las enfermedades, tomando la forma de un macho cabrío.»

Verse 19

तस्माद्ब्रूहि शरीरस्थो यस्ते व्याधिर्व्यवस्थितः । येनाऽहं निग्रहं तस्य करोमि द्विजसत्तम

«Por tanto, dime qué enfermedad se ha asentado en tu cuerpo, para que yo la refrene, oh el más excelso de los brāhmaṇas.»

Verse 20

ब्राह्मण उवाच । तीर्थयात्रापरोऽहं च भ्रमामि क्षितिमंडले । क्रमेणाऽत्र समायातः क्षेत्रेऽस्मिन्हाटकेश्वरे

El brāhmaṇa dijo: «Estoy entregado a la peregrinación a los tīrthas, y vago por el círculo de la tierra. Con el paso del tiempo he llegado aquí, a este campo sagrado de Hāṭakeśvara.»

Verse 21

निशावक्त्रे नृपश्रेष्ठ वासः संचिंतितो मया । दृष्ट्वाऽमूंश्च पशून्भूप मानुषं भाव्यमेव हि

Al caer la noche, oh excelso rey, pensé en quedarme aquí. Al ver a estos animales, oh soberano de la tierra, supuse que sin duda estaban bajo cuidado humano.

Verse 22

ततश्चात्र प्रसुप्तोऽहं पशूनामंतिके नृप

Entonces me quedé dormido aquí, oh rey, junto a los animales.

Verse 23

अथ यावत्प्रभातेऽहं प्रपश्यामि निजां तनुम् । तावत्कुष्ठादिरोगैश्च समंतात्परिवारिताम्

Luego, al despuntar el alba, en cuanto contemplé mi propio cuerpo, lo hallé cercado por todas partes de enfermedades, comenzando por la lepra.

Verse 24

नान्यत्किंचिन्नृपश्रेष्ठ कारणं वेद्मि तत्त्वतः । किमेतेन नृपश्रेष्ठ भूयोभूयः प्रजल्पता । बहुत्वात्कुरु तस्मान्मे यथा स्यान्नीरुजा तनुः

Oh mejor de los reyes, en verdad no conozco otra causa. ¿De qué sirve hablar una y otra vez, oh rey? Por ello, con la abundancia de tu poder, obra para que mi cuerpo quede libre de enfermedad.

Verse 25

ततस्ते व्याधयः प्रोक्ता अजापालेन भूभुजा । केनाज्ञा खंडिता मेऽद्य को वध्यः सांप्रतं मम

Entonces el cabrero expuso aquellas enfermedades ante el rey, protector de su pueblo. Y el rey dijo: «¿Quién ha quebrantado hoy mi mandato? ¿A quién debo castigar ahora?»

Verse 26

व्याधय ऊचुः । मा कोपं कुरु भूपाल कृत्येऽस्मिंस्त्वं कथंचन । यस्मादेष द्विजो विष्टः सांप्रतं व्याधिभिस्त्रिभिः

Las enfermedades dijeron: «Oh rey, no te enojes en absoluto por este asunto. Pues este brahmán ha sido ahora penetrado (poseído) por las tres enfermedades».

Verse 27

राजयक्ष्मा च कुष्ठं च पामा च द्विजसत्तम । एते संसर्गजा दोषास्त्रयोऽद्यापि प्रकीर्तिताः

La tisis (rājayakṣmā), la lepra y la sarna—oh el mejor de los brahmanes—estas tres se proclaman aún hoy como males nacidos del contacto (contagio).

Verse 28

एतेषां प्रथमौ यौ द्वौ निवृत्तिरहितौ स्मृतौ । औषधैश्चैव मंत्रैश्च शेषा नाशं व्रजंति च

De ellas, las dos primeras se recuerdan como casi sin cesación (difíciles de extirpar); pero la restante puede ser destruida por medicinas y también por mantras.

Verse 29

आभ्यां च ब्रह्मशापोस्ति येन नास्ति निवर्तनम् । तस्मादत्र नृपश्रेष्ठ कुरु यत्ते क्षमं भवेत्

Y sobre esos dos pesa una maldición de un brahmán, por la cual no hay retorno. Por eso aquí, oh el mejor de los reyes, haz lo que te sea debido y posible.

Verse 30

एतेन ब्राह्मणेनैते स्पृष्टा राजंस्त्रयोपि च । तस्मात्तावत्तनुं चास्याविशतां तावसंशयम्

Oh rey, las tres han sido tocadas por este brahmán; por eso, sin duda, en esa misma medida han entrado en su cuerpo.

Verse 32

यत्र स्थानं चिरं तत्र मेदिन्यां विहितं नृप । पुरीषं च समाविद्धा तेनैषा मेदिनी द्रुतम्

Oh rey, dondequiera que se hizo una larga estancia sobre la tierra, allí el suelo quedó pronto mancillado—ensuciado también por excremento; así esta tierra fue rápidamente profanada.

Verse 33

कालांतरेपि ये मर्त्या भूम्यामस्यां समागताः । भूमेः स्पर्शं करिष्यंति ते भविष्यंति चेदृशाः

Aun en tiempos venideros, cualesquiera mortales que lleguen a este lugar y toquen la tierra aquí, también se volverán así (afligidos).

Verse 34

वयं शेषा महाराज व्याधयो ये व्यवस्थिताः । त्वया मुक्त्वा भविष्यामो मन्त्रौषधवशानुगाः

«Oh gran rey, nosotros somos las enfermedades restantes que aún moran aquí. Una vez liberadas por ti, quedaremos sujetas a los mantras y a las medicinas (y ya no actuaremos por cuenta propia)».

Verse 35

नैतौ पुनस्तु दुर्ग्राह्यौ ब्रह्मशाप समुद्भवौ

«Pero estos dos, en verdad, son difíciles de contrarrestar, pues han surgido de la maldición de Brahmā».

Verse 36

तच्छ्रुत्वा पार्थिवः सोऽपि तस्मिन्स्थाने व्यवस्थितः । तं ब्राह्मणं पुनः प्राह न भेतव्यं त्वया द्विज

Al oír esto, el rey, permaneciendo allí mismo en aquel lugar sagrado, habló de nuevo al brāhmaṇa: «Oh dos veces nacido, no debes temer».

Verse 37

अहं त्वां रक्षयिष्यामि व्याधेरस्मात्सुदारुणात् । अत्र तस्मात्प्रतीक्षस्व कञ्चित्कालं ममाज्ञया

«Yo te protegeré de esta enfermedad sumamente terrible. Por tanto, quédate aquí y espera algún tiempo, por mi mandato»។

Verse 38

एवमुक्त्वा ततश्चक्रे तदर्थं सुमहत्तपः । आराधयन्प्रभक्त्या च सम्यक्तां क्षेत्रदेवताम्

Dicho esto, emprendió entonces una gran austeridad con ese fin, adorando debidamente, con profunda devoción, a la deidad que preside aquel campo sagrado (kṣetra-devatā).

Verse 39

मुंडेनाथर्वशीर्षेण दिवारात्रमतंद्रितः । क्षेत्रपालोत्थसूक्तेन वास्तुसूक्तेन च द्विजाः

Con el Muṇḍa y el Atharvaśīrṣa, incansable día y noche; y también con el himno que se eleva para Kṣetrapāla y con el Vāstu-sūkta—oh brāhmanes—(realizó el rito).

Verse 41

अथ नक्तावसानेन तस्य होमस्य चोत्थिता । भित्त्वा धरातलं देवी मन्त्राकृष्टा विनिर्गता

Entonces, al término de la noche, cuando concluyó aquella ofrenda al fuego, la Diosa—atraída por el mantra—se alzó, quebró la tierra y emergió.

Verse 42

देवता तस्य क्षेत्रस्य ततः प्रोवाच तं नृपम्

Entonces, la deidad de aquel lugar sagrado habló al rey.

Verse 43

एकाहं तव भूपाल होमस्यास्य प्रभावतः । विनिर्गता धरापृष्ठात्क्षेत्रस्यास्याधिपा स्मृता

Oh rey, en un solo día, por el poder de este homa, he surgido de la faz de la tierra, reconocida como la deidad soberana que preside este sagrado kṣetra.

Verse 44

तस्माद्वद महाभाग यत्ते कृत्यं करोम्यहम् । परां तुष्टिमनुप्राप्ता तस्माद्ब्रूहि यदीप्सितम्

Por ello, oh afortunado, habla: ¿qué deber tuyo he de cumplir? Estoy colmada de suprema complacencia; dime, pues, lo que deseas.

Verse 45

राजोवाच । अत्र स्थाने सदा स्थेयं त्वया देवि विशेषतः । व्याधिसंसर्गजो दोषो भूमेरस्या यथा व्रजेत्

Dijo el rey: «Oh Diosa, mora aquí en este lugar—de modo especial y siempre—para que la mancha nacida del contagio de la enfermedad se aleje de esta tierra».

Verse 46

अद्यप्रभृति देवेशि तथा नीतिर्विधीयताम् । नो चेदस्याः प्रसंगेन प्रभविष्यंति मानवाः

Desde hoy en adelante, oh Señora divina, establézcase tal ordenanza; de lo contrario, por el contacto con esta impureza, los hombres serán dañados y sometidos.

Verse 47

व्याधिग्रस्ता यथा विप्रो योऽयं संदृश्यते पुरः । मयात्र व्याधयः कालं चिरं संस्थापिता यतः । भविष्यति च मे दोषो नो चेद्देवि न संशयः

Así como este brāhmaṇa, afligido por la enfermedad, se ve aquí ante nosotros—del mismo modo, pues por mí han sido alojadas aquí las dolencias desde hace largo tiempo; si no se remedia, oh Diosa, una culpa recaerá sobre mí, sin duda alguna.

Verse 48

तथायं ब्राह्मणो रोगात्त्वत्प्रसादात्सुरेश्वरि । मुक्तो भवतु मेदिन्यामत्र स्थेयं सदा त्वया

Así también, oh Soberana Diosa, por tu gracia sea este brāhmaṇa liberado de la enfermedad; y en esta tierra, permanece tú aquí por siempre.

Verse 49

क्षेत्रदेवतोवाच । एतत्स्थानं मया सर्वं व्याधिदोषविवर्जितम् । विहितं सर्वदैवात्र स्थास्येऽहमिह सर्वदा

La deidad del Kṣetra dijo: “Todo este lugar ha sido dispuesto por mí, libre del defecto de la enfermedad; y aquí, en verdad, en todo tiempo, habitaré para siempre.”

Verse 50

सांप्रतं योऽत्र मे स्थाने व्याधिग्रस्तः समेष्यति । पूजयिष्यति मां भक्त्या नीरोगः स भविष्यति

Desde ahora, quienquiera que venga aquí, a mi morada, afligido por la enfermedad, y me adore con devoción, quedará libre de dolencia.

Verse 51

तस्मादद्य द्विजेंद्रोऽयं मां पूजयतु सादरम् । भक्त्या परमया युक्तः शुचिर्भूत्वा समाहितः

Por ello, que hoy este brāhmaṇa excelso me adore con reverencia, unido a la devoción suprema, purificado y con la mente recogida.

Verse 52

अत्र क्षेत्रे पराऽन्यास्ति विख्याता चंद्रकूपिका तस्यां स्नातु यथान्यायं नित्यमेव महीपते

En esta región sagrada hay aún otro lugar célebre: la Candra-kūpikā (Pozo de la Luna). Oh Rey, debe uno bañarse allí cada día conforme al rito debido.

Verse 53

दक्षशापप्रशप्तेन या चंद्रेण पुरा कृता । स्वस्नानार्थं क्षयव्याधिप्रग्रस्तेन महात्मना

Antaño lo hizo Candra (la Luna), maldecido por Dakṣa, para su propio baño, cuando aquel gran ser estaba afligido por la enfermedad consumidora.

Verse 54

तथा खण्डशिलानाम देवता चात्र तिष्ठति । सौभाग्यकूपिकास्नानं कृत्वा तां च प्रपश्यतु

Asimismo, aquí mora una deidad llamada Khaṇḍa-śilā. Tras bañarse en la Saubhāgya-kūpikā (Pozo de la Buena Fortuna), debe también contemplarse (visitarse) a esa deidad.

Verse 55

या कृता कामदेवेन कुष्ठग्रस्तेन वै पुरा । स्नपनार्थं च कुष्ठस्य विनाशाय च सादरम्

Este pozo sagrado fue hecho antaño por Kāmadeva, cuando estaba afligido por la lepra; con reverencia, para bañarse y para la total destrucción de aquella lepra.

Verse 57

सूत उवाच । ततः स ब्राह्मणः प्राप्य सुपुण्यां चन्द्रकूपिकाम् । स्नानं कृत्वा च तां देवीं पूजयामास भक्तितः । यावन्मासं ततो मुक्तः सत्वरं राजयक्ष्मणा

Dijo Sūta: Entonces aquel brāhmaṇa llegó a la sumamente meritoria Candrakūpikā. Tras bañarse allí y adorar a esa Diosa con devoción, en el plazo de un mes quedó pronto libre del rājayakṣmā (tisis, consunción).

Verse 58

ततः सौभाग्यकूपीं तां दृष्ट्वा कामविनिर्मिताम् । तथा स्नानं विधायाथ पश्यन्खंडशिलां च ताम्

Luego, al ver aquella Saubhāgyakūpī, construida por Kāma, realizó allí también el baño ritual y contempló asimismo a la cercana Khaṇḍa-śilā.

Verse 59

तद्वन्मासेन निर्मुक्तः कुष्ठेन द्विजसत्तमाः । तस्या देव्याः प्रभावेन कूपिकायां विशेषतः

Del mismo modo, en el plazo de un mes quedó libre de la lepra, oh el mejor de los dos veces nacidos; y ello, de manera especial, por el poder de aquella Diosa en ese mismo pozo.

Verse 60

ततश्चाप्सरसां कुंडे स्नात्वैकं रविवासरम् । पामया संपरित्यक्तो बुद्ध्येव विषयात्मकः

Luego, tras bañarse en el Kuṇḍa de las Apsarās en un solo domingo, la pāma (enfermedad de la piel) lo abandonó por completo, como la mente, por recta comprensión, desecha los objetos de los sentidos.

Verse 61

ततः स ब्राह्मणो जातो द्वादशार्कसमप्रभः । तोषेण महता युक्तो दत्ताशीस्तस्य भूपतेः

Entonces aquel brāhmaṇa resplandeció como doce soles. Colmado de gran contento, otorgó bendiciones a ese rey.

Verse 62

प्रययौ वांछितं देशमनुज्ञातश्च भूभुजा । देवतायां प्रणामं च ताभ्यां कृत्वा पुनःपुनः

Con el permiso del rey, partió hacia la tierra que deseaba; y, una y otra vez, rindió reverencia a la deidad de aquel lugar.

Verse 63

सोपि राजा सदोषांस्तानजारूपान्विलोक्य च । स्वस्यैव ब्राह्मणं दृष्ट्वा तं तथा संप्रहर्षितः

Aquel rey también, al ver a esos machos cabríos con sus defectos y luego ver a su propio brāhmaṇa restaurado de ese modo, se llenó de inmensa alegría.

Verse 64

स्वयं च प्रययौ तत्र यत्रस्थो हाटकेश्वरः । तेनैव च शरीरेण निजकांतासमन्वितः

Y él mismo partió hacia aquel lugar donde mora Hāṭakeśvara—con el mismo cuerpo de antes, y acompañado por su amada reina.

Verse 65

अजागृहे स्थिता यस्मात्सा देवी क्षेत्रदेवता । अजागृहा ततः ख्याता सर्वत्रैव द्विजोत्तमाः

Porque esa Diosa—deidad tutelar del recinto sagrado—mora en la “Casa de la Cabra” (Ajāgṛha), el lugar llegó a ser célebre por doquier como Ajāgṛhā, oh el mejor de los brāhmaṇas.

Verse 66

अद्यापि यक्ष्मणा ग्रस्तो यस्तां पूजयते नरः । तैनैव विधिना सम्यक्स नीरोगो द्रुतं भवेत्

Aun hoy, el hombre afligido por yakṣmā (consunción) que la venera conforme al rito prescrito y con rectitud, pronto queda libre de enfermedad.

Verse 96

तथा चाप्सरसां कुण्डमत्रास्ति नृपसत्तम । तत्र स्नात्वा रवेरह्नि ततः पामा प्रशाम्यति

Y aquí también, oh el mejor de los reyes, está el Estanque de las Apsarās. Quien se baña allí en un día del Sol, ve apaciguarse después la enfermedad de la piel (pāmā).

Verse 133

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्येऽजागृहोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रयस्त्रिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः

Así, en el venerable Skanda Mahāpurāṇa, en la Ekāśīti-sāhasrī Saṃhitā, en el sexto libro—el Nāgara-khaṇḍa—dentro del Māhātmya del sagrado territorio de Hāṭakeśvara, concluye el capítulo ciento treinta y tres, titulado «Descripción de la grandeza del origen de Ajāgṛha».