Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 15

Devanagari script

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्रणिपत्य ततः परम् । निर्ययौ नगरात्तस्मात्तत्क्षणादेव लक्ष्मणः

Transliteration

tasya tadvacanaṃ śrutvā praṇipatya tataḥ param | niryayau nagarāttasmāttatkṣaṇādeva lakṣmaṇaḥ

Translation

Al oír sus palabras, Lakṣmaṇa se postró en reverencia y, en ese mismo instante, partió de aquella ciudad.

Word by Word

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन; refers to Rāma

• तत्: that
• तत्: Karman (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम् (qualifies वचनम्)

• वचनम्: speech, words
• वचनम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Kriya (Gerundial action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund) √श्रु; अव्ययभावः; अर्थः: having heard

• प्रणिपत्य: having prostrated
• प्रणिपत्य: Kriya (Gerundial action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + नि + पत् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund) √पत् with उपसर्ग; अर्थः: having bowed down/prostrated

• ततः: then
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रमवाचक) = then/thereafter

• परम्: afterwards
• परम्: Kriya-vishesana (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण नपुंसक-द्वितीया-एकवचन (adverbial accusative); अर्थः: afterwards/further

• निर्ययौ: went out
• निर्ययौ: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: निर् + या (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; अर्थः: went out

• नगरात्: from the city
• नगरात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: नगर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन

• तस्मात्: from that
• तस्मात्: Apadana (Source qualifier/अपादान-विशेषण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; विशेषणम् (qualifies नगरात्)

• तत्क्षणात्: from that very moment
• तत्क्षणात्: Apadana (Temporal point/अपादान-काल)
• Type: Noun
• Root: तत्-क्षण (प्रातिपदिक); घटकौ: तत् + क्षण
• Form: पुंलिङ्ग; पञ्चमी (5th), एकवचन; तत्पुरुष: तस्मिन् क्षणे (at that very moment) used as ablative of time

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय (अवधारण/निश्चय) = indeed/just

• लक्ष्मणः: Lakṣmaṇa
• लक्ष्मणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

Speaker

Narrator (Purāṇic narration)

Visual Art Cues

Scene: Lakṣmaṇa bows fully, rises, and walks out through the city gate; the city recedes behind him; a lone figure on the road conveys duty-bound solitude.

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa
• Rāma
• City (nagara)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Prompt obedience to a dhārmic command—without delay or argument—is portrayed as a virtue.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.