Adhyaya 28

Verse 1

लोमश उवाच । कुमारं स्वांकमारोप्य उवाच जगदीश्वरः । देवान्प्रति तदा रुद्रः सेंद्रान्भर्गः प्रतापवान्

Dijo Lomaśa: Entonces el Señor del mundo, colocando a Kumāra sobre su propio regazo, habló a los dioses junto con Indra. Aquel poderoso Rudra, el resplandeciente Bharga, se dirigió a ellos.

Verse 2

किं कार्यं कथ्यतां देवाः कुमारेणाधुना मम । तदोचुः सहिताः सर्वे देवं पशुपतिं प्रति

«Oh dioses, decidme: ¿qué obra ha de cumplir ahora mi Kumāra?» Entonces todos juntos hablaron al Señor Paśupati.

Verse 3

तारकाद्भयमुत्पन्नं सर्वेषां जगतां विभो । त्राता त्वं जगतां स्वामी तस्मात्त्राणं विधीयताम्

«Oh Señor, por Tāraka ha surgido el temor en todos los mundos. Tú eres el protector, el soberano de los mundos; por ello, dispón nuestra salvación y amparo.»

Verse 4

कुमारेण हतोऽद्यैव तारको भविता प्रभो । तस्मादद्यैव यास्यामस्तारकं हंतुमुद्यताः

«Oh Señor, hoy mismo Tāraka será abatido por Kumāra. Por eso, hoy mismo partiremos, dispuestos a dar muerte a Tāraka.»

Verse 5

तथेति मत्वा सहसा निर्जग्मुस्ते तदा सुराः । कार्त्तिकेयं पुरस्कृत्य शंकरातमजमेव हि

Pensando: «Así sea», los dioses partieron al instante, poniendo al frente a Kārttikeya, el hijo mismo de Śaṅkara.

Verse 6

सर्वे मिलित्वा सहसा ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः । देवानामुद्यमं श्रुत्वा तारकोऽपि महाबलः

Todos se reunieron de inmediato, con Brahmā y Viṣṇu al frente; y Tāraka, de gran poder, al oír el alzamiento de los dioses…

Verse 7

सैन्येन महता चैव ययौ योद्धुं सुरान्प्रति । देवैर्दृष्टं समायातं तारकस्य महद्बलम्

Él avanzó con un inmenso ejército para combatir contra los dioses. Los dioses vieron acercarse la gran fuerza de Tāraka.

Verse 8

तदा नभोगता वाणी ह्युवाच परिसांत्व्य तान् । शांकरिं च पुरस्कृत्य सर्वे यूय प्रतिष्ठिताः

Entonces una voz celestial les habló para consolarlos: «Con Śaṅkarī (Pārvatī) al frente, todos vosotros permanecéis firmes y protegidos».

Verse 9

दैत्यान्विजित्य संग्रामे जयिनो हि भविष्यथ

«Tras vencer a los Daityas en la batalla, ciertamente seréis victoriosos».

Verse 10

वाचं तु खेचरीं श्रुत्वा देवाः सर्वे समुत्सुकाः । कुमारं च पुरस्कृत्य सर्वे ते गतसाध्वसाः

Al oír la voz celestial, todos los Devas se llenaron de ardor; poniendo a Kumāra al frente, todos quedaron libres de temor.

Verse 11

युद्धकामाः सुरा यावत्तावत्सर्वे समागताः । वरणार्थं कुमारस्य सुता मृत्योर्दुरत्यया

Apenas se reunieron los dioses ansiosos de batalla, llegó—difícil de vencer—la hija de la Muerte, con la intención de escoger a Kumāra.

Verse 12

ब्रह्मणा नोदिता पूर्वं तपः परममाश्रिता । तपसा तेन महता कुमारं प्रति वै तदा । आगता दुहिता मृत्योः सेना नामैकसुंदरी

Antaño, impulsada por Brahmā, abrazó la austeridad suprema. Por ese gran tapas, llegó entonces ante Kumāra: la hija de la Muerte, llamada Senā, la de belleza sin par.

Verse 13

तां दृष्ट्वा तेऽब्रुवन्सर्वे देवं पशुपतिं प्रति । एनं कुमारमुद्दिश्य आगता ह्यतिसुंदरी

Al verla, todos hablaron al Señor Paśupati: «Esta de belleza excelsa ha venido, teniendo por propósito a este mismo Kumāra».

Verse 14

ब्रह्मणो वचनाच्चैव कुमारेण तदा वृता । अथ सेनापतिर्जातः कुमारः शांकरिस्तदा

Conforme a la palabra de Brahmā, entonces fue escogida por Kumāra; y en ese mismo momento Kumāra, hijo de Śaṅkara, se convirtió en Senāpati, Comandante de las huestes.

Verse 15

तदा शंखाश्च भेर्यश्च पटहानकगोमुखाः । तथा दुंदुभयो नेदुर्मृदंगाश्च महास्वनाः

Entonces resonaron las caracolas sagradas y los timbales, los paṭaha, los ānaka y los gomukha; asimismo tronaron los duṃdubhi, y los mṛdaṅga dejaron oír un sonido poderoso.

Verse 16

तेन नादेन महता पूरितं च नभस्तलम् । तदा गौरी च गंगा च कृत्तिका मातरस्तथा । परस्परमथोचुस्ताः सुतो मम ममेति च

Con aquel gran estruendo se llenó la bóveda del cielo. Entonces Gaurī y Gaṅgā, y las Kṛttikā—esas Madres—se dijeron unas a otras: «Es mi hijo, sí, mío».

Verse 17

एवं विवादमापन्नाः सर्वास्ता मातृकादयः । निवारिता नारदेन मौढ्यं मा कुरुतेति च

Así, todas aquellas madres y diosas-madre cayeron en disputa. Nārada las contuvo diciendo: «No obréis con necedad».

Verse 18

पार्वत्यां शंकराज्जातो देवकार्यार्थसिद्धये । तूष्णींभूतास्तदा सर्वाः कृत्तिका मातृभिः सह

Nacido de Pārvatī y de Śaṅkara para consumar el propósito de los dioses, todas quedaron entonces en silencio: las Kṛttikā junto con las Madres.

Verse 19

गुहेनोक्तास्तदा सर्वा ऋषिपत्न्यश्च कृत्तिकाः । नक्षत्राणि समाश्रित्य भवद्भिः स्थीयतां चिरम्

Entonces Guha (Kārttikeya) se dirigió a todas—tanto a las esposas de los ṛṣi como a las Kṛttikā—diciendo: «Tomad refugio entre las constelaciones y permaneced allí por largo tiempo».

Verse 20

तथा मातृगणस्तेन स्वामिना स्थापितो दिवि । मृत्योः कन्यां च संगृह्य कार्त्तिकेयस्त्वरान्वितः

Así también, aquel Señor estableció en el cielo a la hueste de las Madres (Mātṛ-gaṇa); y, tomando consigo a la hija de la Muerte, Kārttikeya, lleno de premura, prosiguió su marcha.

Verse 21

इंद्रं प्रोवाच भगवान्कुमारः शंकरात्मजः । दिवं याहि सुरैः सार्द्धं राज्यं कुरु निरन्तरम्

El bienaventurado Kumāra, hijo de Śaṅkara, dijo a Indra: «Ve al cielo junto con los dioses y gobierna tu reino sin interrupción».

Verse 22

इंद्रेणोक्तः कुमारो हि तारकेण प्रपीडिताः । स्वर्गाद्विद्राविताः सर्वे वयं याता दिशो दश

Indra dijo al Kumāra: «En verdad, todos nosotros hemos sido duramente oprimidos por Tāraka. Expulsados del cielo, hemos huido en todas direcciones, a las diez regiones».

Verse 23

किं पृच्छसि महाभाग अस्मान्पदपरिच्युतान् । एवमुक्तस्तदा तेन वज्रिणाशंकरात्मजः । प्रहस्येंद्रं प्रति तदा मा भैषीत्यभयं ददौ

«¿Por qué nos preguntas, oh afortunado, cuando hemos caído de nuestra dignidad?» Así habló Vajrin (Indra). Entonces el hijo de Śaṅkara sonrió y dijo a Indra: «No temas», otorgándole seguridad.

Verse 24

यावत्कथयतस्तस्य शांकरेश्च महात्नः । कैलासं तु गते रुद्रे पार्वत्या प्रमथैः सह

Mientras hablaba aquel magnánimo hijo de Śaṅkara, Rudra había partido hacia Kailāsa, junto con Pārvatī y los Pramathas.

Verse 25

आजगाम महादैत्यो दैत्यसेनाभिरावृतः । रणदुंदुभयो नेदुस्तता प्रलयभीषणाः

Llegó un gran demonio, rodeado por los ejércitos de los Dānavas; resonaron los tambores de guerra, terribles como los horrores de la disolución final.

Verse 26

रणकर्कशतूर्याणि डिंडिमान्यद्भुतानि च । गोमुखाः खरश्रृंगाणि काहलान्येव भूरिशः

Sonaron con aspereza los instrumentos de guerra: asombrosos ḍiṇḍimas, cuernos gomukha, cuernos de asno y muchas kāhalas además.

Verse 27

वाद्यभेदा आवाद्यंत तस्मिन्दैत्यसमागमे । गर्जमानास्तदा वीरस्तारकेण सहैव तु

En aquella reunión de demonios se tocaron diversos instrumentos; y entonces el héroe, junto con Tāraka, rugió con fuerza.

Verse 28

उवाच नारदो वाक्यं तारकं देवकण्टकम्

Nārada dirigió palabras a Tāraka, la espina clavada en el costado de los dioses.

Verse 29

नारद उवाच । पुरा देवैः कृतो यत्नो वधार्थं नात्र संशयः । तवैव चासुरश्रेष्ठ मयोक्तं नान्यथा भवेत्

Dijo Nārada: «En otro tiempo los dioses hicieron un esfuerzo por darte muerte; de ello no hay duda. Y, oh el mejor de los asuras, lo que te he dicho es verdaderamente acerca de ti; no será de otro modo».

Verse 30

कुमारोऽयं च शर्वस्य तवार्थं चोपपादितः । एवं ज्ञात्वा महाबाहो कुरु यत्नं समाहितः

Este Kumāra es hijo de Śarva (Śiva) y ha sido manifestado precisamente por tu causa. Sabiéndolo, oh de brazos poderosos, esfuérzate con la mente recogida y concentrada.

Verse 31

नारदोक्तं निशम्याथ तारकः प्रहसन्निव । उवाच वाक्यं मेधावी गच्छ त्वं च पुरंदरम्

Al oír las palabras de Nārada, Tāraka, casi riendo, habló con astucia: «Ve tú y (díselo) a Purandara (Indra)».

Verse 32

मम वाक्यं महर्षे त्वं वद शीघ्रं यथातथम् । कुमारं च पुरस्कृत्य मया योद्धुं त्वमिच्छसि

Oh gran sabio, transmite pronto mi mensaje tal cual es, sin alterarlo. Poniendo a Kumāra al frente, vosotros (los dioses) deseáis combatir conmigo.

Verse 33

मूढभावं समाश्रित्य कर्तुमिच्छसि नान्यथा । मनुष्यमेकमाश्रित्य मुचुकुन्दाख्यमेव च

Aferrándoos a la necedad, queréis proceder sólo de este modo y de ningún otro: apoyándoos en un solo hombre, el llamado Mucukunda.

Verse 34

तत्प्रभावेऽमरावत्यां स्थितोऽसि त्वं न चान्यथा । कौमारं बलमाश्रित्य तिष्ठसे त्वं ममाग्रतः

Por su influjo estás establecido en Amarāvatī; no hay otra razón. Y apoyándote en la fuerza de Kumāra, ahora te presentas ante mí.

Verse 35

त्वां हनिष्याम्यहं मन्दलोकपालैः सहैव हि । एवं कथय देवेन्द्रं देवर्षे नान्यथा वद

Te mataré, junto con esos débiles guardianes de los mundos. Dile esto a Devendra (Indra), oh sabio divino; dilo exactamente así, y no de otra manera.

Verse 36

तथेति मत्वा भगवान्स नारदो ययौ सुराञ्छक्रपुरोगमांश्च । आचष्ट सर्वं ह्यसुरेन्द्रभाषितं सहोपहासं मतिमांस्तथैव

Pensando: "Que así sea", el venerable Narada fue ante los dioses liderados por Śakra (Indra), y el sabio prudente reportó todo lo dicho por el señor de los Asuras —junto con sus burlas— tal como fue.

Verse 37

नारद उवाच । भवद्भिः श्रूयतां देवा वचनं मम नान्यथा । तारकेण यदुक्तं च सानुगे नावधार्यताम्

Narada dijo: "Oh dioses, escuchad mis palabras, exactamente como son. Que lo dicho por Taraka, junto con sus seguidores, sea debidamente tomado en serio".

Verse 38

तारक उवाच । त्वां हनिष्यामि रे मूढ नान्यथा मम भाषितम्

Taraka dijo: "Te mataré, tonto; mi declaración no será de otra manera".

Verse 39

मुचुकुन्दं समासाद्य लोकपालैश्च पूजितः । न त्वया भीरुणा योत्स्ये देवो भूत्वा नराश्रितः

"Habiéndome acercado al Rey Mucukunda —honrado incluso por los guardianes de los mundos— no lucharé contigo, cobarde, mientras yo, aunque sea un dios, me he refugiado en un estado humano".

Verse 40

तस्य वाक्यं निशम्योचुः सर्वे देवाः सवासवाः । कुमारं च पुरस्कृत्य नारदं चर्षिसत्तमम्

Al oír sus palabras, todos los dioses—junto con Indra—respondieron, poniendo a Kumāra al frente y también a Nārada, el más excelso de los sabios.

Verse 41

जानासि त्वं हि देवर्षे कुमारस्य बलाबलम् । अज्ञो भूत्वा कथं वाक्यमुक्तं तस्य ममाग्रतः

“Oh rishi divino, tú conoces sin duda la fuerza y los límites de Kumāra. ¿Cómo, fingiendo ignorancia, pronunciaste tales palabras sobre él en mi presencia?”

Verse 42

प्रहस्य नारदो वाक्यमुवाच तस्य सन्निधौ । अहमप्युपहासं च वाक्यं तारकमुक्तवान्

Sonriendo, Nārada habló en su presencia: «Yo también dirigí palabras de burla a Tāraka».

Verse 43

जानीध्वममराः सर्वे कुमारं जयिनं सुराः । भविष्यत्यत्र मे वाक्यं नात्र कार्याविचारणा

«Sabedlo, oh inmortales, oh dioses: Kumāra es el vencedor. Mi palabra se cumplirá aquí sin falta; no hay necesidad de vacilación ni de excesiva deliberación».

Verse 44

नारदस्य वचः श्रुत्वा सर्वे देवा मुदान्विताः । ऐकपद्येन चोत्तस्थुर्योद्धुकामाश्च तारकम्

Al escuchar las palabras de Nārada, todos los dioses, colmados de gozo, se levantaron al instante, deseosos de combatir a Tāraka.

Verse 45

कुमारं गजमारोप्य देवेन्द्रो ह्यग्रगोऽभवत् । सुरसैन्येन महता लोकपालैः समावृतः

Haciendo montar a Kumāra sobre un elefante, Indra marchó en la vanguardia, rodeado por el gran ejército de los dioses y por los guardianes de los mundos.

Verse 46

तदा दुन्दुभयो नेदुर्भेरीतूर्याण्यनेकशः । वीणावेणुमृदंगानि तथा गन्धर्वनि स्वनाः

Entonces resonaron los dundubhi; muchos tambores de guerra y trompetas clamaron. Sonaron vīṇās, flautas y mṛdaṅgas, junto con las melodiosas cadencias de los Gandharvas.

Verse 47

गजं दत्त्वा महेंद्राय कुमारो यानमारुहत् । अनेकरत्नसंवीतं नानाश्चर्यसमन्वितम् । विचित्रचित्रं सुमहत्तथाश्चर्यसमन्वितम्

Tras entregar el elefante al gran Indra, Kumāra subió a un espléndido vehículo: engalanado con innumerables joyas, colmado de maravillas, vasto y prodigioso, con diseños ricamente abigarrados.

Verse 48

विमानमारुह्य तदा महायशाः स शांकरिः सर्वगणैरुपेतः । श्रिया समेतः परया बभौ महान्स वीज्यमानश्चमरैर्महाप्रभैः

Entonces el ilustre hijo de Śaṅkara (Kumāra), subiendo al vimāna y acompañado por todas sus gaṇas, resplandeció con gran esplendor: colmado de gloria suprema y abaniqueado con radiantes cāmaras.

Verse 49

प्राचे तसं छत्र महामणिप्रभं रत्नैरुपेतं बहुभिर्विराजितम् । धृतं तदा तेन कुमारमूर्द्धनि चन्द्रैः किरणैः सुशोभितम्

Luego, hacia el oriente, un parasol real, fulgurante con el resplandor de grandes gemas y engalanado con muchas joyas, fue sostenido sobre la cabeza de Kumāra, el divino Comandante, como embellecido por rayos de luna.

Verse 50

संमीलितास्तदा सव देवा इन्द्रपुरोगमाः । बलैः स्वैः स्वैः परिक्रांता योद्धुकामा महाबलाः

Entonces todos los dioses, guiados por Indra, se congregaron—cada cual rodeado por sus propias huestes—poderosos en fuerza y deseosos de combatir.

Verse 51

यमेऽपि स्वगणैः सार्द्धं मरुद्भिश्च सदागतिः । पाथोभिर्वरुणस्तत्र कुबेरो गुह्यकैः सह । ईशोऽपि प्रमथैः सार्द्धं नैरृतो व्याधिभिः सह

Yama también llegó con sus propios acompañantes; y allí estaban asimismo los Maruts, siempre en movimiento. Varuṇa vino con las aguas, Kubera con los Guhyakas, e Īśa con los Pramathas; Nairṛta también acudió, acompañado por huestes de aflicciones.

Verse 52

एवं तेऽष्टौ लोकपा योद्धुकामाः सर्वे मिलित्वा तारकं हंतुमेव । पुरस्कृत्वा शांकरिं विश्ववंद्यं सेनापतिं चात्मविदां वरिष्ठम्

Así, los ocho guardianes de los mundos, todos deseosos de batalla, se unieron con un solo propósito: dar muerte a Tāraka. Pusieron al frente el Poder Śaiva, venerado por el universo entero, y al Comandante en jefe, el más excelso entre los conocedores del Ser, y avanzaron.

Verse 53

एवं ते योद्धुकामा हि अवतेरुश्च भूतलम् । अंतर्वेद्यां स्थिताः सर्वे गंगा यमुनमध्यगाः

Así, ansiosos de combatir, descendieron a la tierra y todos tomaron posición en Antarvedī, la franja sagrada entre el Gaṅgā y el Yamunā.

Verse 54

पातालाच्च समायातास्तारकस्योपजीविनः । चेरुरंगबलोपेता हन्तुकामाः सुरान्रणे

Y desde Pātāla llegaron aquellos que vivían bajo el amparo de Tāraka. Dotados de vigor corporal, se movían de un lado a otro, resueltos a matar a los dioses en la batalla.

Verse 55

तारको हि समायातो विमानेन विराजितः । छत्रेण च महातेजा ध्रियमाणेन मूर्द्धनि

Tāraka llegó en verdad, resplandeciente en su vimāna, el carro celeste; y aquel de gran fulgor llevaba sobre la cabeza un parasol real sostenido en alto.

Verse 56

चामरैर्विज्यमानो हि शुशुभे दैत्यराट् स्वयम्

Abanicado con chāmaras, los abanicos de cola de yak, el propio rey de los Daityas se mostró espléndido.

Verse 57

एवं देवाश्च दैत्याश्च अंतर्वेद्यां स्थितास्तदा । सैन्येन महता तत्र व्यूहान्कृत्वा पृथक्पृथक्

Así, los dioses y los Daityas, apostados entonces en Antarvedī, dispusieron allí sus grandes ejércitos, formando por separado sus alineaciones de batalla.

Verse 58

गजान्कृत्वा ह्येकतश्च हयांश्च विविधांस्तथा । स्यंदनानिविचित्राणि नानारत्नयुतानि च

Pusieron a los elefantes en un lado y, asimismo, a los diversos caballos; y dispusieron carros maravillosos, engalanados con toda clase de joyas.

Verse 59

पदाता बहवस्तत्र शक्तिशूलपरश्वधैः । खड्गतोमरनाराचैः पाशमुद्गरशोभिताः

Allí había numerosos infantes, espléndidos, armados con lanzas (śakti), tridentes y hachas; y engalanados con espadas, jabalinas, flechas de hierro, lazos y mazas.

Verse 60

ते सेने सुरदैत्यानां शुशुभाते परस्परम् । हंतुकामास्तदा ते वै स्तूयमानाश्च बन्धुभिः

Aquellos dos ejércitos de los dioses y los daityas resplandecían uno frente al otro, deseosos de aniquilarse mutuamente, mientras eran alabados por sus parientes.