Adhyaya 23

Verse 1

लोमश उवाच । एतस्मिन्नंतरे तत्र महेशेन प्रणोदिताः । आजग्मुः सहसा सद्य ऋषयोऽपि हिमालयम्

Dijo Lomaśa: «Entretanto, en ese mismo instante, los sabios—impulsados por Maheśa (Śiva)—llegaron de pronto y con presteza al Himālaya.»

Verse 2

तान्दृष्ट्वा सहसोत्थाय हिमाद्रिः प्रतिमानसः । पूजयामास तान्सर्वानुवाच नतकंधरः

Al verlos, Himādri (el Himālaya) se levantó de inmediato con reverencia. Inclinando la cabeza, los adoró a todos y luego les habló.

Verse 3

किमर्थमागता यूयं ब्रूतागमनकारणम् । तदोचुः सप्त ऋषयो महेशप्रेरिता वयम्

«¿Con qué propósito habéis venido? Decid la causa de vuestra llegada.» Entonces los siete sabios respondieron: «Hemos sido enviados por Maheśa (Śiva).»

Verse 4

समागतास्त्वत्सकाशं कन्यायाश्च विलोकने । तानस्मान्विद्धि भोः शैल स्वां कन्यां दर्शयाशु वै

«Hemos venido a tu presencia para contemplar a la doncella. Sábelo, oh Montaña: hemos llegado por ese motivo; muéstranos sin demora a tu hija.»

Verse 5

तथेत्युक्त्वा ऋषिगणानानीता तत्र पार्वती । स्वोत्संगे परिगृह्याशु गिरीन्द्रः पुत्रवत्सलः । हिमवान्गिरिराजोऽथ उवाच प्रहसन्निव

Diciendo: «Así sea», la condujo allí ante la asamblea de los rishis. El Señor de las montañas, tierno como un padre, la tomó al instante sobre su regazo; y entonces Himavān, rey de los montes, habló como si sonriera.

Verse 6

इयं सुता मदीया हि वाक्यं श्रुणुत मे पुनः । तपस्विनां वरिष्ठऽसौ विरक्तो मदनांतकः

«Ésta es, en verdad, mi hija; escuchad de nuevo mis palabras. Ese Madanāntaka (Śiva, el que dio muerte a Kāma) es el primero entre los ascetas y está desapegado.»

Verse 7

कथमुद्वहनार्थी च येनानंगः कृत स्मरः । अत्यासन्नेचातिदूरे आढ्ये धनविवर्जिते । वृत्तिहीने च मूर्खे च कन्यादानं न शस्यते

«¿Cómo podría alguien pretender desposarse con aquel por quien Smara (Kāma), el incorpóreo Ananga, fue reducido a tal estado? Además, no se alaba entregar a una hija en matrimonio cuando el enlace es demasiado cercano o demasiado lejano, cuando el hombre es rico o indigente, cuando carece de sustento, o cuando es necio.»

Verse 8

मूढाय च विरक्ताय आत्मसंभाविताय च । आतुराय प्रमत्ताय कन्यादानं न कारयेत्

«No debe disponerse el don de una hija en matrimonio para un necio, ni para un desapegado (de las obligaciones del mundo), ni para un engreído, ni para un afligido por enfermedad, ni para un temerario e imprudente.»

Verse 9

तस्मान्मया विचार्यैव भवद्भिरृषिसत्तमाः । प्रदातव्या महेशाय एतन्मे व्रतमुत्तमम्

«Por ello, tras reflexionar debidamente, oh los mejores de los sabios, he resuelto esto: ella debe ser entregada a Maheśa (el Señor Śiva). Éste es mi voto supremo.»

Verse 10

तच्छ्रुत्वा गिरिराजस्य वचनं ते महर्षयः । एकपद्येन ऊचुस्ते प्रहस्य च हिमालयम्

Al oír las palabras del rey de las montañas, aquellos grandes sabios respondieron con una sola frase, sonriendo a Himālaya.

Verse 11

यया कृतं तपस्तीव्रं यया चाराधितः शिवः । तपसा तेन संतुष्टः प्रसन्नोद्य सदाशिवः

Por su intensa austeridad y por su adoración a Śiva, Sadāśiva ha quedado satisfecho con ese tapas y ahora se muestra benigno y complacido.

Verse 12

अस्यास्तस्य च भोः शैल न जानासि च किंचन । महिमानं परं चैव तस्मादेनां प्रयच्छ वै

Oh montaña, no conoces en verdad su suprema grandeza; por eso, entrégala ciertamente a Śiva.

Verse 13

शिवाय गिरिजामेनां कुरुष्य वचनं हि नः । तच्छ्रुत्वा वचनं तेषामृषीणां भावितात्मनाम्

Entrega a esta Girijā a Śiva: cumple, en verdad, nuestra palabra. Al oír el dicho de aquellos rishis de espíritu disciplinado…

Verse 14

उवाच त्वरया युक्तः पर्वतान्पर्वतेश्वरः । हे मेरो हे निषधकिं गन्धमादन मन्दर । मैनाक क्रियतामद्य शंसध्वं च यथातथम्

Entonces el señor de las montañas, movido por la urgencia, se dirigió a los montes: «¡Oh Meru, oh Niṣadha, oh Gandhamādana, oh Mandara, oh Maināka: que se haga hoy mismo; proclamadlo y disponedlo todo como es debido!»

Verse 15

मेना तदा उवाचेदं वाक्यं वाक्यविशारदा । अधुना किं विमशन कृतं कार्यं तदैव हि

Entonces Menā, diestra en la palabra, dijo: «¿Qué hay ahora que deliberar? La acción necesaria ya fue cumplida en aquel mismo momento».

Verse 16

उत्पन्नेयं महाभागा देवकार्यार्थमेव च । प्रदातव्या शिवायेति शिवस्यार्थेऽवतारिता

Esta muy afortunada nació precisamente para el propósito de los dioses; ha de ser entregada a Śiva: ha descendido por el propio designio de Śiva.

Verse 17

अनयाराधितो रुद्रो रुद्रेण परिभाविता । इयं महाभागा शिवाय प्रतिदीयताम्

Por ella ha sido adorado Rudra, y por Rudra ha sido santificada. Sea, pues, esta noble señora debidamente entregada a Śiva.

Verse 18

निमित्तमात्रं च कृतं तया वै शिवपूजने । एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्यामेनायाः परिभाषितम्

En el culto a Śiva, ella no actuó sino como mero instrumento. Al oír estas palabras pronunciadas por Menā, …

Verse 19

परितुष्टो हिमाद्रिश्च वाक्यं चेदमुवाच ह । ऋषीन्प्रति निरीक्षंस्तां कन्येयं मम संप्रति

Complacido en su corazón, Himādri, Señor de las Montañas, dijo estas palabras mirando a los sabios: «Esta doncella es ahora, en verdad, mi hija».

Verse 20

ततः समानीय सुलोचनां तां श्यामां नितंबार्षितमेखलां शुभाम् । वैडूर्यमुक्तावलयान्दधानां भास्वत्प्रभां चांद्रमसीं व रेखम्

Entonces, trayendo ante sí a aquella doncella auspiciosa, de ojos de gacela—de tez oscura y caderas ceñidas por un gracioso cinturón—la presentó con brazaletes de vaidūrya (ojo de gato) y perlas, resplandeciente como una estela de luz lunar.

Verse 21

लावण्यामृतवापिकां सुवदनां गौरीं सुवासां शुभां दृष्ट्वा ते ह्यृषयोऽपि मोहमगन्भ्रांतास्तदा संभ्रमात् । नोचुः किंचना वाक्यमेव सुधियो ह्यासन्प्रमत्ता इव स्तब्धाः कान्तिमतीमतीव रुचिरां त्रैलोक्यनाथप्रियाम्

Al contemplar a Gaurī—“estanque de ambrosía” de hermosura, de rostro hermoso, bien ataviada y auspiciosa—hasta los rishis quedaron presos del asombro y, en su turbación, como extraviados. Aquellos sabios no pronunciaron palabra alguna; permanecieron inmóviles, cual hombres embriagados, mirando a la supremamente radiante y exquisita amada del Señor de los Tres Mundos.

Verse 22

एवं तदा ते ह्यृषयोऽपि मोहिता रूपेण तस्याः किमुताथ देवताः । तथैव सर्वे च निरीक्ष्य तन्वीं सतीं गिरिन्द्रस्य सुतां शिवप्रियाम्

Así pues, si aun los rishis quedaron hechizados por su hermosura, ¿qué decir entonces de los dioses? Al ver a la esbelta Satī—hija del Señor de las Montañas y amada de Śiva—todos, por igual, quedaron cautivados.

Verse 23

ततः पुनश्चैत्य शिवं शिवप्रियाः शशंसुरस्मा ऋषयस्तदानीम्

Entonces, una vez más, aquellos devotos queridos de Śiva—los rishis—alabaron a Śiva allí mismo, en aquel instante.

Verse 24

ऋषय ऊचुः । भूषिता हि गिरीन्द्रेण स्वसुता नास्ति संशयः । उद्वोढुं गच्छ देवेश देवैश्च परिवारितः

Dijeron los rishis: «En verdad, el Señor de las Montañas ha engalanado a su propia hija; no hay duda. Oh Señor de los dioses, ve a desposarla, acompañado por los dioses».

Verse 25

गच्छ शीघ्रं महादेव पार्वतीमात्मजन्मने । तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां प्रहस्येदमुवाच ह

«Ve pronto, oh Mahādeva, hacia Pārvatī—tu compañera destinada.» Al oír sus palabras, él sonrió y habló así.

Verse 26

विवाहो हि महाभागा न दृष्टो न श्रुतोऽपि वा । मया पुरा च ऋषयः कथ्यतां च विशेषतः

«Oh sabios afortunados, una boda así no se ha visto ni siquiera se ha oído. Por ello, oh rishis, describídmela—en especial con detalle.»

Verse 27

तदोचुरृषयः सर्वे प्रहसंतः सदाशिवम् । विष्णुमाह्वय वै देव ब्रह्मणं च शतक्रतुम्

Entonces todos los sabios, sonriendo, dijeron a Sadāśiva: «Oh Deva, convoca a Viṣṇu, y también a Brahmā y a Śatakratu (Indra).»

Verse 28

तथा ऋषिगणांश्चैव यक्षगन्धर्वपन्नगान् । सिद्धविद्याधरांश्चैव किंनरांश्चाप्सरोगणान्

«Asimismo, convoca a las huestes de rishis, a los Yakṣas, Gandharvas y Nāgas; y también a los Siddhas y Vidyādharas, a los Kiṃnaras y a las compañías de Apsarās.»

Verse 29

एतांश्चान्यांश्च सुबहूनानयस्वेति सत्वरम् । तदाकर्ण्य ऋषिप्रोक्तं वाक्यं वाक्यविशारदः

«Trae a éstos y a muchos otros más, ¡sin demora!» Al oír las palabras del sabio, el elocuente, diestro en el habla, las guardó en su corazón.

Verse 30

उवाच नारदं देवो विष्णुमानय सत्वरम् । ब्रह्माणं च महेन्द्रं च अन्यांश्चैव समानय

El Señor dijo a Nārada: «Trae pronto a Viṣṇu; y trae también a Brahmā y al gran Indra—convoca asimismo a los demás».

Verse 31

शंभोर्वचनमादाय शिरसा लोकपावनः । जगाम त्वरितो भूत्वा वैकुण्ठं विष्णुवल्लभः

Recibiendo el mandato de Śambhu con la cabeza inclinada, el purificador de los mundos se apresuró hacia Vaikuṇṭha—el amado de Viṣṇu.

Verse 32

ददर्श देवं परमासने स्थितं श्रिया च देव्या परिसेव्यमानम् । चतुर्भुजं देववरं महाप्रभं नीलोत्पलश्यामतनुं वरेण्यम्

Contempló al Señor sentado en el trono supremo, servido por la Diosa Śrī; de cuatro brazos, el mejor entre los dioses, de gran esplendor—su cuerpo oscuro como el loto azul, dignísimo de adoración.

Verse 33

महार्हरत्नावृतचारुकुण्डलं महाकिरीटोत्तमरत्नभास्वतम् । सुवैजयंत्या वनमालया वृतं स नारदस्तं भुवनैकसुन्दरम्

Nārada lo vio—la belleza única de los mundos—adornado con finos pendientes engastados de gemas inestimables, coronado con una gran diadema que fulguraba con las mejores joyas, y ceñido con la espléndida guirnalda silvestre Vaijayantī.

Verse 34

उवाच नारदोऽभ्येत्य शंभोर्वाक्यमथादरात् । ब्रह्मवीणां वाद्यवीणां वाद्यमानः सर्वज्ञ ऋषिसत्तमः

Acercándose, Nārada comunicó con reverencia el mensaje de Śambhu—mientras pulsaba la vīṇā divina, maestro de la música; omnisciente, el mejor de los sabios.

Verse 35

एह्येहि त्वं महाविष्णो महादेवं त्वरान्वितः । उद्वाहनार्थं शंभोश्च त्वमेकः कार्यसाधकः

«Ven, ven, oh Mahāviṣṇu: acude con presteza ante Mahādeva. Para el propósito de las nupcias de Śambhu, sólo tú puedes consumar esta tarea»។

Verse 36

प्रहस्य भगवान्प्राह नारदं प्रति वै तदा । कथमुद्वहने बुद्धिरुत्पन्ना तस्य शूलिनः । विज्ञातार्थोऽपि भगवान्नारदं परिपृष्टवान्

Sonriendo, el Bienaventurado Señor dijo entonces a Nārada: «¿Cómo surgió en aquel Portador del Tridente el pensamiento de contraer nupcias?» Aunque conocía el asunto, el Señor interrogó de nuevo a Nārada.

Verse 37

नारद उवाच । तपसा महता रुद्रः पार्वत्या परितोषितः । स्वयमेवागतस्तत्र यत्रास्ते गिरिजा सती

Nārada dijo: «Por una gran austeridad, Rudra quedó plenamente complacido con Pārvatī. Él mismo acudió allí, al lugar donde moraba la virtuosa Girijā»।

Verse 38

दासोऽहमवदच्छंभुः पार्वत्या परितोषितः । पार्वतीं च समभ्यर्थ्य वरयस्व च भामिनि

Complacido por Pārvatī, Śambhu dijo: «Soy tu servidor.» Y, tras suplicar respetuosamente a Pārvatī, añadió: «Elígeme en matrimonio, oh dama resplandeciente.»

Verse 39

त्वरितेनावदच्छंभुस्त्वामाह्वयति संप्रति । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा देवदेवो जनार्दनः । नारदेन समायुक्तः पार्षदैः परिवारितः

El mensajero dijo: «Śambhu te llama ahora mismo, con urgencia.» Al oír esas palabras, Janārdana, Dios de dioses, partió acompañado de Nārada y rodeado de sus asistentes.

Verse 40

सुपर्णमारुह्य तदा महात्मा योगीश्वराणां प्रभुरच्युतो महान् । ययौ तदाऽकाशपथा हरिः स्वयं सनारदो देववरैः समेतः

Entonces el magnánimo Acyuta, el poderoso Señor de los señores de los yoguis, montó a Suparṇa (Garuḍa). Hari mismo viajó por la senda del cielo, acompañado por Nārada y escoltado por los más excelsos de los dioses.

Verse 41

तं दृष्ट्वा त्वरितं देवो योगिध्येयांघ्रिपंकजः । अभ्युत्थाय मुदा युक्तः परिष्वज्य च शार्ङ्गिणम्

Al verlo llegar con presteza, el dios cuyos pies de loto son contemplados por los yoguis se levantó lleno de júbilo y abrazó a Śārṅgin (Viṣṇu, portador del arco Śārṅga).

Verse 42

तदा हरिहरौ देवावैकपद्येन तिष्ठतः । ऊचुतुः स्म तदान्योन्यं क्षेमं कुशलमेव च

Entonces los dos dioses, Hari y Hara, permanecieron juntos en perfecta concordia y se preguntaron mutuamente por el bienestar, la seguridad y la buena ventura.

Verse 43

ईश्वर उवाच । गिरिजातपसा विष्णो जितोऽहं नात्र संशयः । पाणिग्रहार्थमेवाद्य गंतुकामो हिमालयम्

Īśvara dijo: «Oh Viṣṇu, por la austeridad de Girijā he sido vencido; de ello no hay duda. Hoy deseo ir al Himālaya para tomar su mano en matrimonio».

Verse 44

यथार्थेन च भो विष्णो कथयामि तवाग्रतः । यदा दक्षेण भो विष्णो प्रदत्ता च पुरा सती

«Y, oh Viṣṇu, hablaré con verdad ante ti: antiguamente, oh Viṣṇu, cuando Satī fue entregada por Dakṣa (en matrimonio)…»

Verse 45

न च संकल्पविधिना मया पाणिग्रहः कृतः । अधुनैव मया कार्यं कर्मविस्तारणं बहु

Y yo no realicé el rito de tomar la mano (pāṇigraha) conforme al debido procedimiento del saṅkalpa. Ahora, en verdad, me queda mucho por hacer: muchas acciones han de ordenarse según el dharma.

Verse 46

यत्कार्यं तन्न जानामि सर्वं पाणिग्रहोचितम् । शंभोस्तद्वचनं श्रुत्वा प्रहस्य मधुसूदनः

(Dio a entender Viṣṇu:) «Aún no conozco todo lo que debe hacerse, como es debido en el rito de tomar la mano». Al oír las palabras de Śambhu, Madhusūdana (Viṣṇu) sonrió.

Verse 47

यावद्वक्तुं समारेभे तावद्ब्रह्मा समागतः । इंद्रेण सह सर्वैश्च लोकपालैस्त्वरान्वितः

Justo cuando (Viṣṇu) comenzaba a hablar, llegó Brahmā, junto con Indra y todos los guardianes de los mundos, apresurándose al lugar.

Verse 48

तथैव देवासुरयक्षदानवा नागाः पतंगाप्सरसो महर्षयः । समेत्य सर्वे परिवक्तुमीशमूचुस्तदानीं शिरसा प्रणम्य

Asimismo, devas, asuras, yakṣas, dānavas, nāgas, aves, apsaras y grandes sabios se congregaron todos. Inclinando la cabeza en reverencia, entonces se dirigieron al unísono a Īśa (Śiva).

Verse 49

गच्छगच्छ महादेव अस्माभिः सहितः प्रभो । ततो विष्णुरुवाचेदं प्रस्तावसदृशंवचः

«Adelante, adelante, oh Mahādeva, oh Señor, ven con nosotros». Entonces Viṣṇu pronunció palabras acordes con la ocasión.

Verse 50

गृह्योक्तविधिना शंभो कर्म कर्तुमिहार्हसि

Oh Śambhu, debes realizar aquí el rito conforme al procedimiento enseñado en la tradición Gṛhya (ritos domésticos).

Verse 51

नांदीमुखं मण्डपस्थापनं च तथा चैतत्कुरु धर्मेण युक्तम् । महानदीसंगमं वर्जयित्वा कुर्वंति केचिद्वेदमनीषिणश्च

Realiza el rito de Nāndīmukha y también el levantamiento del pabellón; hazlo todo unido al dharma. Algunos, aunque versados en el Veda, cumplen estos ritos evitando la confluencia de los grandes ríos.

Verse 52

मण्डपस्थापनं चैव क्रियतां ह्यधुना विभो । तथोक्तो विष्णुना शंभुश्चकारात्महिताय वै

«Oh poderoso, que se levante ahora el pabellón.» Así interpelado por Viṣṇu, Śambhu en verdad lo hizo, para su propio propósito y bienestar, cumpliendo la empresa sagrada.

Verse 53

ब्रह्मादिभिः कृतं तेन सर्वमभ्युदयोचितम् । ग्रहाणां पूजनं चक्रे कश्यपो ब्रह्मणा युतः

Hecho por Brahmā y los demás, todo quedó dispuesto como corresponde a la prosperidad y al éxito auspicioso. Entonces Kaśyapa —junto con Brahmā— realizó la adoración de los Grahas (deidades planetarias).

Verse 54

तथात्रिश्च वशिष्ठश्च गौतमोथ गुरुर्भृगुः । कण्वो बृहस्पतिः शक्तिर्जमदग्निः पराशरः

Asimismo llegaron Atri y Vasiṣṭha, Gautama y el venerable Bhṛgu; también Kaṇva, Bṛhaspati, Śakti, Jamadagni y Parāśara.

Verse 55

मार्कंडेयः शिलावाकः शून्यपालोऽक्षतश्रमः । अगस्त्यश्च्यवनो गर्गः शिलादोऽथ महामुनिः

También estuvieron presentes los grandes sabios: Mārkaṇḍeya, Śilāvāka, Śūnyapāla y Akṣataśrama; Agastya, Cyavana, Garga y Śilāda, aquellos venerables muni.

Verse 56

एते चान्ये च बहवो ह्यागताः शिवसन्निधौ । ब्रह्मणा नोदितास्तत्र चक्रुस्ते विधिवत्क्रियाम्

Estos y muchos otros sabios acudieron a la presencia de Śiva. Allí, impulsados por Brahmā, realizaron los ritos conforme a la norma debida.

Verse 57

वेदोक्तविधिना सर्वे वेदवेदांगपारगाः । चक्रू रक्षां महेशस्य कृतकौतुकमंगलाम्

Todos ellos, consumados en los Vedas y los Vedāṅgas, siguiendo el rito prescrito por el Veda, realizaron para Maheśa una ceremonia de protección, colmada de signos propicios y bendiciones.

Verse 58

ऋग्यजुःसामसहितैः सूक्तैर्नानाविधैस्तथा । मंगलानि च भूरीणि ऋषयस्तत्त्ववेदिनः

Aquellos rishis, conocedores de la verdad, recitaron himnos de muchas clases junto con Ṛg, Yajus y Sāman, y derramaron abundantes bendiciones auspiciosas.

Verse 59

अभ्यंजनादिकं सर्वं चक्रुस्तस्य परात्मनः । ख्यातः कपर्द्दस्तस्यैव शिवस्य परमात्मनः

Realizaron para aquel Ser Supremo todos los ritos de unción y ornamento. Por ese mismo acto, el supremo Śiva llegó a ser célebre como Kapardda, el de la cabellera enmarañada y recogida.

Verse 60

अनेकैर्मौक्तिकैर्युक्ता मुण्डमालाऽभवत्तदा । ये सर्पा ह्यंगभूताश्च ते सर्वे तत्क्षणादिव । बभूवुर्मडनान्येव जातरूपमयानि च

Entonces la guirnalda de cráneos quedó engastada con innumerables perlas. Y las serpientes que eran sus propios ornamentos—en ese mismo instante—se tornaron también en joyas hechas de oro.

Verse 61

सर्वभूषणसंपन्नो देवदेवो महेश्वरः । ययौ देवैः परिवृतः शैलराजपुरं प्रति

Así, Maheśvara, Dios de los dioses, colmado de toda clase de ornamentos, partió rodeado por los devas hacia la ciudad del Señor de las Montañas.

Verse 62

चंडिका वरभगिनी तदा जाता भयावहा । प्रेतासना गता चण्डी सर्पाभरणभूषिता

Entonces se manifestó Caṇḍikā, la hermana bendecida por el don, terrible y sobrecogedora. Aquella Caṇḍī avanzó sentada sobre un cadáver, adornada con ornamentos de serpientes.

Verse 63

हैमं कलशमादाय पूर्णं मूर्ध्ना महाप्रभा । परिवारैर्महाचंडी दीप्तास्या ह्युग्रलोचना

La resplandeciente Mahācaṇḍī tomó un cántaro de oro, colmado, y lo llevó sobre la cabeza. Rodeada de su séquito, avanzó con el rostro llameante y la mirada feroz.

Verse 64

तत्र भूतान्यनेकानि विरूपाणि सहस्रशः । तैः समेताग्रतश्चंडी जगाम विकृतानना

Allí aparecieron miles y miles de espíritus deformes y monstruosos. Con ellos al frente, Caṇḍī, de semblante terrible, avanzó hacia adelante.

Verse 65

तस्याः सर्वे पृष्ठतश्च गणाः परमदारुणाः । कोट्येकादशसंख्याका रौद्रा रुद्र प्रियाश्च ये

Tras ella venían todos los gaṇas, sumamente terribles—semejantes a Rudra y amados por Rudra—en número de once koṭis.

Verse 66

तदा डमरुनिर्घोषव्याप्तमासीज्जगत्त्रयम् । भेरीभांकारशब्देन शंखानां निनदेन च

Entonces los tres mundos quedaron colmados por el bramido del ḍamaru, por el retumbar de los tambores bherī y por el resonante clamor de las caracolas (śaṅkha).

Verse 67

तथा दुंदुभिनिर्घोषैः शब्दः कोलाहलोऽभवत् । गणानां पृष्ठतो भूत्वा सर्वे देवाः समुत्सुकाः । अन्वयुः सर्वसिद्धाश्च लोकपालैः समन्विताः

Y con el trueno de los tambores dundubhi, el sonido se volvió un gran tumulto. Colocándose detrás de los gaṇas, todos los devas, llenos de anhelo, los siguieron—junto con todos los siddhas, acompañados por los Lokapālas, guardianes de los mundos.

Verse 68

मध्ये व्रजन्महेंद्रोऽथ ऐरावतमुपास्थितः । शुभ्रेणो च्छ्रियमाणेन छत्रेण परमेण हि

En medio de la procesión avanzaba Mahendra (Indra), asistido por Airāvata y sombreado por un supremo parasol blanco, alzado en lo alto.

Verse 69

चामरैर्वीज्यमानोऽसौ सुरैर्बहुभिरावृतः । तदा तु व्रजमानास्त ऋषयो बहवो ह्यमी

Abanicado con cāmaras y rodeado por muchos devas, él siguió avanzando. En ese mismo momento, numerosos ṛṣis también marchaban en aquella procesión.

Verse 70

भरद्वाजादयो विप्राः शिवस्योद्वहनं प्रति । शाकिन्यो यातुधानाश्च वेताला ब्रह्मराक्षसाः

Sabios como Bharadvāja y otros brāhmaṇas marchaban en asistencia al solemne porte ceremonial de Śiva. Con ellos venían también las śākinīs, los yātudhānas, los vetālas y los brahma-rākṣasas.

Verse 71

भूतप्रेतपिशाचाश्च तथान्ये प्रमथादयः । पृच्छमानास्तदा चंडीं पृष्ठतोऽन्वगमंस्तदा

Los bhūtas, pretas y piśācas, junto con otros pramathas, no dejaban de interrogar a Caṇḍī; y entonces la siguieron muy de cerca por detrás.

Verse 72

क्व गता साऽधुना चंडी धावमानास्तदा भृशम् । प्राप्ता गता व्रजंतीं तां प्रणिपत्य महाप्रभाम्

«¿Adónde ha ido ahora Caṇḍī?»—así, corriendo con gran presteza, la alcanzaron mientras ella avanzaba; y al llegar, se postraron ante aquella de inmenso resplandor.

Verse 73

अथ प्रोचुस्तदा सर्वे चंडीं भैरवसंयुताम् । विनास्माभिः कुतो यासि वद चंडि यथा तथा

Entonces todos se dirigieron a Caṇḍī, acompañada por Bhairava: «Sin nosotros, ¿adónde vas? Dinos, oh Caṇḍī, tal como es en verdad».

Verse 74

प्रहस्योवाच सा चंडी भूतानां तत्र श्रृण्वताम् । शंभोरुद्वहनार्थाय प्रेतारूढा व्रजाम्यहम्

Sonriendo, Caṇḍī habló—mientras los bhūtas allí escuchaban—: «Por el porte ceremonial de Śambhu, parto montada sobre un preta».

Verse 75

हैमं कलशमादाय शिरसा बिभ्रती स्वयम् । करवालीस्वरूपेण चंडी जाता ततः स्वयम्

Tomando un kalaśa de oro y llevándolo sobre su cabeza, la propia Caṇḍī asumió entonces la forma de Karavālī.

Verse 76

भूतैः परिवृता सर्वैः सर्वेषामग्रतोऽव्रजत् । गणास्तामनुजग्मुस्ते गणानां पृष्ठतः सुराः

Rodeada por todos los bhūtas, ella avanzó al frente de todos. Los gaṇas la siguieron, y tras los gaṇas venían los devas.

Verse 77

इंद्रादयो लोकपाला ऋषयस्तेऽग्रपृष्ठतः । ऋषीणां पृष्ठतो भूत्वा पार्षदाश्च महाप्रभाः

Indra y los demás guardianes de los mundos, junto con los ṛṣis, se dispusieron al frente y a la retaguardia. Detrás de los ṛṣis venían los pāṛṣadas, de gran resplandor.

Verse 78

विष्णोरमितभावज्ञा मुकुंदाच्च मनोरमाः । सर्वे पयोदसंकाशाः स्रग्विणो वनमालिनः । श्रीवत्सांकधराः सर्वे पीतवासोन्विताश्च ते

Conocían la naturaleza inconmensurable de Viṣṇu y eran deleitosos como el propio Mukunda: de tono de nube, enguirnaldados y adornados con la Vanamālā; todos llevaban la marca de Śrīvatsa y vestían ropajes amarillos.

Verse 79

चतुर्भुजाः कुंडलिनः किरीटकटकांगदैः । हारनूपुरसूत्रैश्च कटिसूत्राङ्गुलीयकैः । शोभिताः सर्व एवैते महापुरुषलक्षणाः

Todos ellos, de cuatro brazos y con pendientes, resplandecían con coronas, brazaletes, ajorcas, collares, tobilleras, cordones sagrados, ceñidores y anillos; cada uno portaba los signos auspiciosos del Mahāpuruṣa, la Persona divina.

Verse 80

तेषां मध्ये गतो विष्णुः श्रियोपेतः सुरारिहा

En medio de ellos avanzaba Viṣṇu—acompañado por Śrī (Lakṣmī), el que aniquila a los enemigos de los dioses.

Verse 81

बभौ त्रिलोकीकृतविश्वमंगलो महानुभावैर्हृदि कृत्य धिष्ठितः । शिवेन साकं परमार्थदस्तदा हरिः परात्मा जगदेकबंधुः

Hari resplandeció, haciendo propicios los tres mundos—entronizado en el corazón de los magnánimos. Junto con Śiva, entonces otorgó la verdad suprema: el Paramātman, el Ser Supremo, el único pariente verdadero del mundo.

Verse 82

स तार्क्ष्यपुत्रोपरि संस्थितो महांल्लक्ष्म्या समेतो भुवनैकभर्ता । स चामरैर्वीज्यमानो मुनींद्रैः सर्वैः समेतो हरिरीश्वरो महान्

Sentado sobre el hijo de Tārkṣya (Garuḍa), el gran Señor—junto a Lakṣmī, único sustentador de los mundos—era abaniqueado con cāmaras y rodeado por todos los sabios señores: Hari, el poderoso Īśvara.

Verse 83

तथा विरिंचिर्निजवाहनस्थो वेदैः समेतः सह षड्भिरंगैः । तथागमैः सेतिहासैः पुराणैः स संवृतो हेमगर्भो बभूव

Asimismo Viriñci (Brahmā), sentado en su propio vehículo, apareció rodeado por los Vedas con sus seis auxiliares; y también por los Āgamas, los Itihāsas y los Purāṇas. Él, el Hema-garbha, el de ‘vientre de oro’, permanecía envuelto en la revelación sagrada.

Verse 84

वेधोहरिभ्यां च तदा सुरेद्रैः समावृतश्चर्षिभिः संपरीतः । वृषारूढो वृषकेतुर्दुरापोयोगीश्वरैरपि सर्वैरगम्यः

Entonces, rodeado por Brahmā y Hari, por los señores de los dioses y circundado por los ṛṣis, apareció el Montado en el Toro, cuyo estandarte lleva al toro. Difícil de alcanzar, inasequible incluso para todos los grandes señores del yoga.

Verse 85

शुद्धस्फटिकसंकाशं वृषभं धर्मवत्सलम् । समेतो मातृभिश्चैव गोभिश्च कृतलक्षणम्

El toro—resplandeciente como cristal puro y amante del dharma—se hallaba marcado con signos auspiciosos, acompañado por las Diosas Madres y por las vacas sagradas.

Verse 86

एभिस्समेतोऽसुरदानवैः सह ययौ महेशो विबुदैरलंकृतः । हिमालयं गिरिवर्यं तदानीं पाणिग्रहार्थं प्रमदोत्तमायाः

Acompañado por ellos—y aun por asuras y dānavas—Maheśa, engalanado por los dioses, marchó entonces al Himalaya, el más excelso de los montes, para tomar en matrimonio la mano de la doncella suprema.