Adhyaya 16

Verse 1

। लोमश उवाच । ततः शची तान्प्रोवाच वाचं धर्मार्थसंयुताम् । मा चिंता क्रियतां देवा बृहस्पतिपुरोगमः

Dijo Lomaśa: Entonces Śacī les habló con palabras unidas al dharma y al bien práctico: “No os preocupéis, oh dioses—avanzad con Bṛhaspati al frente.”

Verse 2

गच्छत त्वरिताः सर्वे शक्रं द्रष्टुं विचक्षणाः । ब्रह्महत्याभिभूतोऽसौ यत्रास्ते सुरसत्तमः

Id aprisa, oh sabios todos, a contemplar a Śakra (Indra). Él, el más excelso de los dioses, está oprimido por el pecado de brahmahatyā y permanece en aquel lugar.

Verse 3

बहूनां कारणेनैव विश्वरूपे हि मंदधीः । हतस्तेन महेंद्रेण सर्वैः सोऽपि निराकृतः

Por muchas razones, en verdad, Viśvarūpa—de juicio lento—fue muerto por aquel Mahendra (Indra), y él también fue rechazado por todos.

Verse 4

तस्मात्सर्वैर्भवद्भिश्च गंतव्यं यत्र स प्रभुः । अवज्ञा हि कृता पूर्वं महेंद्रेण तवानघ

Por eso, debéis ir todos al lugar donde mora aquel Señor. Pues antes, oh intachable, Mahendra (Indra) mostró en verdad desprecio.

Verse 5

अवज्ञामात्रक्षुबंधेन त्वया शप्तः पुरंदरः । तथैव शापितश्चासि मया त्वं हि बृहस्पते

Por un mero lazo de resentimiento nacido del desprecio, tú maldijiste a Purandara (Indra). Y del mismo modo, oh Bṛhaspati, tú también has sido maldecido por mí.

Verse 6

निरस्तोऽपि हि तस्मात्त्वमवसानपरो भव

Por tanto, aunque hayas sido expulsado, permanece firme hasta el final y lleva este asunto a su consumación.

Verse 7

यथा मदर्थमानीतौ शक्रे जीवति तावुभौ । त्वयि जीवति भो ब्रहमन्कार्यं तव करिष्यति

Así como esos dos son mantenidos a salvo por mi causa mientras Śakra (Indra) vive, así también—mientras tú vivas, oh brahmán—se cumplirá tu propósito.

Verse 8

कोऽपि सौभाग्यवांल्लोके तव क्षेत्रे जनिष्यति । पुत्रं विख्यातनामानमत्रनैवास्ति संशयः

En este mundo nacerá algún ser afortunado en tu región sagrada; y aquí mismo nacerá un hijo de nombre renombrado—de ello no hay duda alguna.

Verse 9

गच्छ शीघ्रं सुरैःसार्द्धं शक्रमानय म चिरम् । प्रयासि त्वरितो नो चेत्पुनः शापं ददामि ते

Ve pronto con los dioses y trae a Śakra (Indra) sin demora. Si no partes de inmediato, volveré a pronunciar una maldición sobre ti.

Verse 10

शच्योक्तं वचनं श्रुत्वा सुरैः सार्द्धं जगाम सः । पुरंदरं गताः सर्वे ब्रह्महत्याभिपीडितम्

Al oír las palabras pronunciadas por Śacī, él partió junto con los dioses. Todos se acercaron a Purandara (Indra), afligido por el pecado de matar a un brahmán.

Verse 11

सरसस्तीरमासाद्य ते शक्रं चाभ्यवादयन् । दृष्टाः शक्रेम ते सर्वे तदा ह्यप्सु स्थितेन वै

Al llegar a la orilla del lago, ofrecieron salutaciones a Śakra. Entonces Śakra, que en verdad permanecía en las aguas, los vio a todos.

Verse 12

उवाच देवानेदेवेशः कस्माद्यूयमिहागताः । अहं हि पातकग्रस्तो ब्रह्महत्यापरिप्सुतः । अप्सु तिष्ठामि भो देवा एकाकी तपसान्वितः

El Señor de los dioses dijo a los dioses: «¿Por qué habéis venido aquí? Estoy oprimido por el pecado, perseguido por la culpa del brahmanicidio. Oh dioses, permanezco en las aguas, solo, entregado a la austeridad (tapas)».

Verse 13

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य सर्वे देवाः शतक्रतोः । ऊचुर्विह्वलिता एनं देवराजानमद्भुतम्

Al oír sus palabras, todos los dioses de Śatakratu (Indra), turbados y estremecidos, hablaron a aquel maravilloso rey de los dioses.

Verse 14

एतादृशं न वाच्यं ते परेषामुपकारतः । कृतं त्वयैव यत्कर्म विश्वरूपवधादिकम्

«No debes hablar así, por el bien de los demás. Pues la acción realizada —como la muerte de Viśvarūpa— fue en verdad hecha por ti mismo.»

Verse 15

विश्वकर्मसुतेनैव कृतं याजनमद्भुतम् । येन देवाः क्षयं यांति ऋषयोऽपि महाप्रभाः

Un asombroso rito sacrificial (yajña) fue realizado por el hijo de Viśvakarman; por él, incluso los dioses llegan a la ruina, y aun los grandes sabios se ven afectados.

Verse 16

तस्माद्वतस्त्वया देव परेषामुपकारतः । ततः सर्वे वयं प्राप्तास्त्वां नेतुममरावतीम्

Por ello, oh Dios, fuiste escogido para el bien y el amparo de los demás. Así pues, todos nosotros hemos venido aquí para conducirte a Amarāvatī, la ciudad de los inmortales.

Verse 17

एवं विवदमानेषु देवेषु च तदाऽब्रवीत् । ब्रह्महत्या त्वरायुक्ता देवेंद्रं वरयाम्यहम्

Mientras los dioses disputaban así, Brahmahatyā, apremiada por la urgencia, habló: «Elijo a Devendra (Indra) como mi blanco».

Verse 18

तदा बृहस्पतिर्वाक्यमुवाच सहसैव तु

Entonces Bṛhaspati habló de inmediato.

Verse 19

बृहस्पतिरुवाच । वासार्थं च करिष्यामः स्थानानि तव सांप्रतम् । प्रसांत्विता तदा हत्या देवैस्तत्कार्यगौरवात्

Dijo Bṛhaspati: «Ahora dispondremos para ti moradas adecuadas a tu estancia». Entonces Brahmahatyā fue apaciguada por los dioses, considerando la gravedad de la tarea presente.

Verse 20

विमृश्य सर्वे विभजुश्चतुर्द्धा हत्यां सुरास्ते ऋषयो मनीषिणः । यक्षाः पिशाचा उरगाः पतंगास्तथा च सर्वे सुरसिद्धचारणाः

Tras deliberar, todos dividieron a Brahmahatyā en cuatro partes: aquellos dioses y sabios ṛṣis, junto con yakṣas, piśācas, serpientes, aves, y también todos los suras, siddhas y cāraṇas.

Verse 21

आदौ क्षमां प्रति तदा ऊचुः सर्वे दिवौकसः । हे क्षमेंऽशस्त्वया ग्राह्यो हत्यायाः कार्यसिद्धये

Primero, todos los moradores del cielo se dirigieron a Kṣamā: «Oh Kṣamā, debes aceptar una parte de Brahmahatyā para que se cumpla esta obra necesaria».

Verse 22

सुराणां तद्वचः श्रुत्वा धरित्री कंपिताऽवदत् । कथं ग्राह्ये मया ह्यंशो हत्यायास्तद्विमृश्यताम्

Al oír las palabras de los dioses, Dharitrī (la Tierra), temblando, respondió: «¿Cómo podría yo aceptar una parte de la Brahmahatyā? Que esto sea debidamente considerado».

Verse 23

अहं हि सर्वभूतानां धात्री विश्वं धराम्यहम् । अपवित्रा भविष्यामि एनसा संवृता भृशम्

«Pues yo soy la sustentadora de todos los seres; yo sostengo el universo entero. Si lo tomo sobre mí, quedaré impura, densamente cubierta de pecado».

Verse 24

पृथ्वयास्तद्वचनं श्रुत्वा बृहस्पतिरुवाच ताम् । मा भौषीश्चारुसर्वांगि निष्पापासि न चान्यथा

Al oír las palabras de la Tierra, Bṛhaspati le dijo: «No temas, oh de hermosos miembros. Eres sin pecado; en verdad, no es de otro modo».

Verse 25

यदा यदुकुले श्रीमान्वासुदेवो भविष्यति । तदा तत्पदविन्यासान्नष्पापा त्वं भविष्यसि

«Cuando el glorioso Vāsudeva nazca en el linaje de los Yadu, entonces, por la huella de sus pies sobre ti, quedarás libre de pecado».

Verse 26

कुरु वाक्यं त्वमस्माकं नात्र कार्या विचारणा

«Cumple nuestro mandato; en este asunto no debe haber deliberación».

Verse 27

इत्युक्ता पृथिवी तेषां निष्पापा साकरोद्वचः । ततो वृक्षान्समाहूय सर्वे देवाऽब्रुवन्वचः

Así interpelada por ellos, la Tierra—libre ya de pecado—asintió a sus palabras. Entonces todos los Devas convocaron a los árboles y les dirigieron su sagrada palabra.

Verse 28

हत्यांशो हि ग्रहीतव्यो भवद्भिः कार्यसिद्धये । एवमुक्ताऽब्रुवन्वबृक्षा देवान्सर्वे समागताः

«Para que el propósito se cumpla, debéis tomar una parte de la “hatyā” (el pecado de matar)». Así amonestados, todos los árboles reunidos respondieron a los Devas.

Verse 29

वयं सर्वे तथा भूतास्तापसानां फलप्रदाः । तदा हत्यान्विताः सर्वे भविष्यंति तपस्विनः

«Todos nosotros somos seres que conceden frutos a los ascetas. Si quedamos ligados a la “hatyā”, entonces todos los practicantes de austeridad quedarán manchados».

Verse 30

पापिनो हि महाभागास्तस्मात्सर्वं विमृश्यताम् । तदा पुरोधसा चोक्ताः सर्वे वृक्षाः समागताः

«Pues entonces, oh afortunados, os volveríais pecadores; por ello, consideradlo todo con detenimiento». En ese momento, por indicación del sacerdote, todos los árboles se reunieron.

Verse 31

मा चिंता क्रियतां सर्वैः प्रसादाच्च शतक्रतोः । छेदिताश्चैव सर्वे वै ह्यनेकांशत्वमागताः

«Que nadie se inquiete; por la gracia de Śatakratu (Indra) estaréis a salvo. Aunque seáis cortados, todos vosotros llegaréis a tener muchas partes, multiplicándoos en ramas».

Verse 32

ततो विटपिनो नित्यं यूयं सर्वे भविष्यथ । इत्युक्तास्ते तदा सर्वेगृह्णन्हत्यां विभागशः

«Después de esto, todos vosotros seréis por siempre árboles de muchas ramas». Dicho así, todos aceptaron entonces la “hatyā” en porciones asignadas.

Verse 33

ततो ह्यपः समाहूय ऊचुः सर्वे दिवौकसः । अद्भिश्च गृह्यतामद्य हत्यांशः कार्यसिद्धये

Entonces los celestiales convocaron a las Aguas y dijeron: «Para que se cumpla el propósito, que hoy también las aguas tomen una parte de la “hatyā”.»

Verse 34

तदा ह्यापो मिलित्वाथ ऊचुः सर्वाः पुरोधसम् । यानि कानि च पापानि तथा दुश्चरितानि च

Entonces las Aguas, reuniéndose todas, dijeron al sacerdote: «Cualesquiera que sean los pecados, y cualesquiera las malas acciones también…»

Verse 35

अस्मत्संपर्कसंबंधात्स्नानशौचाशनादिभिः । पुनंति प्राणिनः सर्वे पापेन परिवेष्टिताः

«Por el contacto y la unión con nosotras—mediante el baño, la purificación, el beber y cosas semejantes—todos los seres, aunque envueltos en pecado, quedan purificados.»

Verse 36

तासां वचनमाकर्ण्य बृहस्पतिरुवाच ह । मा भयं क्रियतामाप एनसा दुस्तरेण हि

Al oír sus palabras, Bṛhaspati dijo: «No temáis, oh Aguas; pues estáis vinculadas a un pecado verdaderamente difícil de superar.»

Verse 37

आपः पुनंतु सर्वेषां चराचरनिवासिनाम् । तदा स्त्रियः समाहूय बृहस्पतिरुवाच ह

“Que las Aguas purifiquen a todos los seres, a los que se mueven y a los que no.” Entonces, habiendo convocado a las mujeres, Bṛhaspati habló.

Verse 38

अद्यैव ग्राह्ये हत्यांशः सर्वकार्यार्थसिद्धये । निशम्य तद्गुरोर्वाक्यमूचुः सर्वाश्चयोपितः

“Que la porción del pecado de matar sea aceptada hoy mismo, para que todos los objetivos previstos se cumplan.” Al oír las palabras de ese venerado maestro, todas respondieron llenas de asombro.

Verse 39

पापमाचरते योषा तेन पापेन नान्यथा । लिप्यंते बहवः पक्षा इति वेदानुशासनम्

“Una mujer que comete pecado se mancha solo con ese pecado y no de otra manera; muchos 'lados' quedan manchados.” Esta es la instrucción declarada del Veda.

Verse 40

श्रुतमस्ति न ते किंचिद्धेपुरोधो विमृश्यताम् । योषिद्भिः प्रोच्यमानोऽपि उवाचाथ बृहस्पतिः

“Seguramente has oído algo de esto, oh sacerdote; reflexiona sobre ello.” Aun siendo interpelado por las mujeres, Bṛhaspati habló entonces.

Verse 41

मा भयं क्रियतां सर्वाः पापादस्मात्सुलोचनाः । भविष्याणां तथान्येषां भविष्यति फलप्रदः । हत्यांशो यो हि सर्वासां यथाकामित्वमेव च

“No temáis, oh vosotras de hermosos ojos, a causa de este pecado. En los tiempos venideros, para vosotras y para otros también, se convertirá en dador de resultados. Pues esta porción del pecado de matar también otorgará el don del cumplimiento de los deseos.”

Verse 42

एवमंशाश्च त्यायाश्चत्वारः कल्पिताः सुरैः । निवासमकरोत्सद्यस्तेषुतेषु द्विजोत्तमाः

Así, los dioses dispusieron cuatro porciones y sus correspondientes asignaciones; y al instante, oh el mejor de los dos veces nacidos, tomaron morada en aquellas residencias respectivas.

Verse 43

निष्पापो हि तदा जातो महेंद्रो ह्यभिषेचितः । देवपुर्यां सुरगणैस्तथैव ऋषभिः सह

Entonces Mahendra (Indra) quedó libre de pecado y fue consagrado; en la ciudad de los dioses, por las huestes divinas, juntamente con los sabios ṛṣis.

Verse 44

शच्या समेतो हि तदा पुरंदरो बभूव विश्वाधिपतिर्महात्मा । देवैः समेतो हि महानुभावैर्मुनीश्वरैः सिद्धगणैस्तदानीम्

Entonces Purandara (Indra), acompañado de Śacī, se convirtió en el magnánimo señor del universo; y en aquel momento estaba rodeado por los poderosos dioses, los principales munis y las huestes de Siddhas.

Verse 45

तदाग्नयः शोभना वायवश्च सर्वे ग्रहाः सुप्रभाः शांतियुक्ताः । जाताः सद्यः पृथिवी शोभमाना तथाद्रयो मणिप्रभवा बभूवुः

Entonces los fuegos se tornaron auspiciosos y los vientos, suaves; todos los planetas resplandecieron con esplendor, colmados de paz. Al instante la tierra se volvió radiante, y también las montañas parecieron fuentes de fulgor semejante a joyas.

Verse 46

प्रसन्नानि तथा ह्यासन्मनांसि च मनस्विनाम्

Así, las mentes de los nobles y magnánimos se aquietaron y se colmaron de alegría.

Verse 47

नद्यश्चामृतवाहिन्यो वृक्षा ह्यासन्सदाफलाः । अकृष्टपच्यौषधयो बभूवुश्चमृतोपमाः

Los ríos corrían como si llevaran néctar; los árboles estaban siempre colmados de frutos. Aun las hierbas que maduraban sin cultivo se volvieron como iguales a la ambrosía.

Verse 48

ऐकपद्येन सर्वेषामिंद्रलोकनिवासिनाम् । बभूव परमोत्साहो महामोदकरस्तथा

Con aquella sola palabra, todos los moradores del mundo de Indra quedaron poseídos por el supremo ardor, y surgió un gran gozo.

Verse 49

लोमश उवाच । एतस्मिन्नंतरे त्वष्टा दृष्ट्वा चेंद्रमहोत्सवम् । बभूव रुषि तोऽतीव पुत्रशोकप्रपीडितः

Dijo Lomaśa: Entretanto, Tvaṣṭṛ, al ver la gran fiesta de Indra, se enfureció sobremanera, atormentado por el dolor por su hijo.

Verse 50

जगाम निर्वेदपरस्तपस्तप्तुं सुदारुणम् । तपसा तेन संतुष्टो ब्रह्मा लोकपितामहः

Vencido por el desaliento, fue a practicar una austeridad sumamente severa. Por ese tapas, Brahmā—el abuelo de los mundos—quedó complacido.

Verse 51

त्वष्टारमब्रवीत्तुष्टो वरं वरय सुव्रत । तदा वव्रे वरं त्वष्टा सर्वलोकभयावहम् । वरं पुत्रो हि दात्वोय देवानां हि भयावहः

Complacido, Brahmā dijo a Tvaṣṭṛ: «Oh tú de excelentes votos, elige un don». Entonces Tvaṣṭṛ pidió un don que infundiera temor en todos los mundos: «Concédeme un hijo que sea terror para los dioses».

Verse 52

तथेति च वरो दत्तो ब्रह्मणा परमेष्ठिना । वरदानात्सद्य एव बभूव पुरुषस्तदा

«Así sea», dijo Brahmā, el Señor Supremo, al conceder el don. Por esa gracia, al instante surgió un ser varón.

Verse 53

वृत्रनामांकितस्तत्र दैत्यो हि परमाद्भुतः । धनुषां शतमात्रं हि प्रत्यहं ववृधेऽसुरः

Allí apareció un Daitya prodigioso, señalado con el nombre de Vṛtra. Aquel asura crecía cada día en cien longitudes de arco.

Verse 54

पातालान्निर्गता दैत्या ये पुराऽमृतमंथने । घातिताः सुरसंघैश्च भृगुणा जीवितास्त्वरात्

Aquellos Daityas que antes habían salido de Pātāla durante el batido por el néctar—aunque fueron abatidos por las huestes de los dioses—fueron devueltos pronto a la vida por Bhṛgu.

Verse 55

सर्वं महीतलं व्याप्तं तेनैकेन महात्मना

Por aquel único ser magnánimo, toda la faz de la tierra quedó penetrada y avasallada.

Verse 56

तदा सर्वेऽपि ऋषयो वध्यमानास्तपस्विनः । ब्रह्माणं त्वरिताः सर्वे ऊचुर्व्यसनमागतम्

Entonces todos los rishis ascetas, acosados y muertos, acudieron presurosos a Brahmā y le comunicaron que una gran calamidad había caído sobre ellos.

Verse 57

तथा चेंद्रादयो देवा गंधर्वाः समरुद्गणाः । ब्रह्मणा कथितं सर्वं त्वष्टुश्चैतच्चिकीर्षितम्

Así también Indra y los demás dioses—junto con los Gandharvas y las huestes de los Maruts—fueron informados por Brahmā de todo, incluso de lo que Tvaṣṭṛ se proponía realizar.

Verse 58

भवद्वधार्थं जनितस्तपसा परमेण तु । वृत्त्रोनाम महातेजाः सर्वदैत्यापिधो महान्

Para vuestra destrucción, mediante la austeridad suprema, nació un ser poderoso llamado Vṛtra—de gran esplendor—que llegó a ser vasto amparo y refugio de todos los Daityas.

Verse 59

तथापि यत्नः क्रियतां यथा वध्यो भवेदसौ । निशम्य ब्रह्मणो वाक्यमूचुर्द्देवाः सवासवाः

“Aun así, que se haga un esfuerzo para que él pueda volverse matable.” Al oír las palabras de Brahmā, los dioses—junto con Indra—respondieron.

Verse 60

देवा ऊचुः । यदा इंद्रो हि हत्याया विमुक्तः स्थापितो दिवि । तदास्माभिरकार्यं वै कृतमस्ति दुरासदम्

Los dioses dijeron: «Cuando Indra fue liberado del pecado de la matanza y restituido en el cielo, entonces nosotros, en verdad, cometimos un acto indebido—difícil de deshacer».

Verse 61

शस्त्राण्यस्त्राण्यनेकानि संक्षिप्तानि ह्यबुद्धितः । दधीच स्याश्रमे ब्रह्मन्किं कार्यं करवामहे

Muchas armas y astra fueron depositadas sin juicio en el eremitorio de Dadhīci. Oh Brahmā, ¿qué debemos hacer ahora?

Verse 62

तच्छ्रुत्वा प्रहसन्वाक्यं देवान्ब्रह्मा तदाऽब्रवीत् । चिरं स्थितानि विज्ञायागच्छध्वं तानि वै सुराः

Al oír aquellas palabras, Brahmā, sonriendo, dijo a los dioses: «Sabiendo que esas armas han permanecido allí por largo tiempo, id y recuperadlas, oh Suras»។

Verse 63

गत्वा देवास्तदा सर्वे नापश्यन्स्वं स्वमायुधम् । पप्रच्छुश्च दधीचिं ते सोऽवादीन्नैव वेद्भयहम्

Cuando todos los dioses fueron allí, no vieron sus propias armas. Preguntaron a Dadhīci, y él respondió: «No lo sé».

Verse 64

पुनर्ब्रह्माणमागात्य ऊचुः सर्वे मुनेर्वचः

Entonces regresaron de nuevo ante Brahmā y todos le comunicaron las palabras del sabio.

Verse 65

ब्रह्मोवाच तदा देवान्सर्वेषां कार्यसिद्धये । तस्यास्थीन्येव याचध्वं प्रदास्यति न संशयः

Entonces Brahmā dijo a los dioses: «Para que se cumpla el propósito de todos, pedidle sólo sus huesos; sin duda os los dará».

Verse 66

तच्छ्रुत्वा ब्राह्मणो वाक्यं शक्रो वचनमब्रवीत्

Al oír las palabras del brāhmaṇa, Śakra (Indra) habló entonces en respuesta.

Verse 67

विश्वरूपो हतो देव देवानां कार्यसिद्धये । एक एव तदा ब्रह्मन्पापिष्ठोऽहं कृतः सुरैः

Oh dios, Viśvarūpa fue muerto para que se cumpliera el propósito de los dioses; pero, oh brahmán, entonces los dioses hicieron que yo solo cargara con el pecado más grave.

Verse 68

तथा पुरोधसा चैव निःश्रीकस्तत्क्षणात्कृतः । दिष्ट्या परमया चाहं प्रविष्टो निजमंदिरम्

Del mismo modo, por mi propio sacerdote fui despojado de esplendor en aquel mismo instante; mas, por suprema buena fortuna, logré entrar en mi propio palacio.

Verse 69

दधीचं घातयित्वा वै तस्यास्थीनि बहून्यपि । अस्त्राणि तानि भगवन्कृतानि ह्यशुभानि वै

Tras hacer que Dadhīca fuese muerto y tomar muchos de sus huesos, se forjaron aquellas armas, oh Señor; y en verdad quedaron manchadas de mal agüero.

Verse 70

त्वष्ट्रा हि जनितो यो वै वृत्रो नामैष दैत्यराट् । कथं तं घातयाम्येवं सततं पापभीरुणा । शक्रेणोक्तं निशम्याथ ब्रह्मा वाक्यमुवाच ह

Este Vṛtra—rey entre los Dānavas—fue en verdad engendrado por Tvaṣṭṛ. ¿Cómo he de matarlo así, yo que siempre temo al pecado? Al oír las palabras de Śakra, Brahmā respondió entonces.

Verse 71

अर्थशास्त्रपरेणैव विधिना तमबोधयत् । आततायिनमायांतं ब्राह्मणं वा तपस्विनम् । हंतुकामं जिघांसीयान्न तेन ब्रह्महा भवेत्

Con una norma fundada en el arthaśāstra y en la ley, lo instruyó: “Aunque venga un agresor—sea brāhmaṇa o asceta—con intención de matar, debe herirse hasta darle muerte; por ese acto no se incurre en el pecado de matar a un brāhmaṇa.”

Verse 72

इन्द्र उवाच । दधीचस्य वधाद्ब्रह्मन्नहं भीतो न संशयः । तस्माद्ब्रह्मवधात्सत्यं महदेनो भविष्यति

Indra dijo: «Oh brahmán, estoy atemorizado por la muerte de Dadhīci; no hay duda. Por ello, de la muerte de un brāhmaṇa, en verdad, surgirá un gran pecado».

Verse 73

अतो न कार्यमस्माभिर्ब्राह्मणानां तु हेलनम् । हेलनाद्बहवो दोषा भविष्यंति न चान्यथा

«Por eso, jamás debemos menospreciar a los brāhmaṇas; del desprecio nacerán muchas faltas, sin duda, y no puede ser de otro modo».

Verse 74

अदृष्टं परमं धर्म्यं विधिना परमेण हि । कर्तव्यं मनसा चैवं पुरुषेण विजानता

«En verdad, el supremo camino del dharma—aunque sus frutos no se vean—debe emprenderse conforme a la regla más alta; así ha de resolver en su mente y obrar el hombre discerniente».

Verse 75

निःस्पृहं तस्य तद्वाक्यं श्रुत्वा ब्रह्मा ह्युवाच तम् । शक्रस्वबुद्ध्यावर्तस्व दधीचिं गच्छ सत्वरम्

Al oír sus palabras, dichas sin deseo egoísta, Brahmā le habló: «Oh Śakra, vuelve con tu propia determinación; ve sin demora a Dadhīci».

Verse 76

याचस्व तस्य चास्थीनि दधीचेः कार्यगौरवात् । गुरुणा सहितः शक्रो देवैः सह समन्वितः

«Por la gravedad de la tarea, ve y pide los huesos de Dadhīci.» Así, Śakra (Indra), acompañado de su preceptor y asistido por los devas, partió juntamente.

Verse 77

तथेति गत्वा ते सर्वे दधीचस्याश्रमं शुभम् । नानासत्त्वसमायुक्तं वैरबावविवर्जितम्

Diciendo: «Así sea», todos fueron al auspicioso āśrama de Dadhīci, colmado de seres de muchas clases, y sin embargo libre de todo espíritu de enemistad.

Verse 78

मार्जारमूषकाश्चैव परस्परमुदान्विताः । ऐकपद्येन सिंहाश्च गजिन्यः कलभैः सह

Allí incluso gatos y ratones estaban juntos en mutua amistad; los leones también se movían sin hostilidad, y las elefantas, con sus crías, vivían en sosiego.

Verse 79

तथा जात्यश्च विविधाः क्रीडायुक्ताः परस्परम् । नकुलैः सह सर्पाश्च क्रीडायुक्ताः परस्परम्

Del mismo modo, diversas especies jugaban unas con otras; incluso las serpientes, junto con las mangostas (nakula), se entregaban al juego entre sí.

Verse 80

एवंविधान्यनेकानि ह्यश्चर्याणि तदाश्रमे । पश्यंतो विबुधाः सर्वे विस्मयं परमं ययुः

En aquel āśrama se hallaban muchas maravillas de ese tipo; al contemplarlas, todos los seres celestiales quedaron sobrecogidos por el más alto asombro.

Verse 81

अथासने मुनिश्रेष्ठं ददृशुः परमास्थितम् । तेजसा परमेणैव भ्राजमानं यथा रविम्

Entonces vieron al más excelso de los sabios, sentado en su asiento, firmemente establecido en la suprema quietud; resplandecía con el más alto fulgor, como el sol.

Verse 82

विभावसुं द्वितीयं वा सुवर्चसहितं तदा । यथा ब्रह्मा हि सावित्र्या तथासौ मुनिसत्तमः

Entonces apareció como un segundo Vibhāvasu, el dios del Fuego, acompañado de un resplandor espléndido; así como Brahmā es asistido por Sāvitrī, del mismo modo estaba aquel excelso sabio.

Verse 83

तं प्रणम्य ततो देवा वचनं चेदमब्रुवन् । त्वं दाता त्रिषु लोकेषु त्वत्सकाशमिहगताः

Tras postrarse ante él, los devas dijeron estas palabras: «Tú eres célebre como dador en los tres mundos; por eso hemos venido aquí, a tu presencia».

Verse 84

निशम्य वचनं तेषां देवानां भुनिरब्रवीत् । किमर्थ मागताः सर्वे वदध्वं तत्सुरोत्तमाः

Al oír las palabras de los devas, el sabio dijo: «¿Con qué propósito habéis venido todos? Decídmelo, oh los mejores entre los dioses».

Verse 85

प्रयच्छामि न संदेहो नान्यथा मम भाषितम् । तदोचुः सहिताः सर्वे दधीचिं स्वार्थकामुकाः

«Daré, sin duda; mi palabra no será de otro modo». Entonces todos juntos hablaron a Dadhīci, deseosos de alcanzar su propósito.

Verse 86

भयभीता वयं विप्र भवद्दर्शनकांक्षिणः । त्रातारं त्वां समाकर्ण्य ब्रह्मणा नोदिता वयम्

Oh brāhmaṇa, estamos sobrecogidos de temor y hemos venido anhelando tu visión. Al oír que tú eres nuestro protector, Brahmā nos ha impulsado a acercarnos a ti.

Verse 87

सम्प्राप्ता विद्धि तत्सर्वं दातुमर्होऽथ सुव्रत

Sabe que hemos llegado plenamente para ese mismo fin; por ello, oh tú de nobles votos, eres digno de concederlo todo.

Verse 88

निशम्य वचनं तेषां किं दातव्यं तदुच्यताम्

Al oír sus palabras, (dijo): «¿Qué ha de darse? Que se diga eso».

Verse 89

ततो देवाब्रुवन्विप्र दैत्यानां निधनायनः । शस्त्रनिर्माणकार्यार्थं तवास्थीनि प्रयच्छ वै

Entonces los dioses dijeron: «Oh brāhmaṇa, para la destrucción de los Dāityas, concédenos en verdad tus huesos, a fin de forjar armas».

Verse 90

प्रहस्योवाच विप्रर्षिस्तिष्ठध्वं क्षणमेव हि । स्वयमेव त्वहं देवास्त्यक्ष्याम्यद्य कलेवरम्

Sonriendo, el sabio dijo: «Quedaos aquí sólo un instante. Yo mismo, oh dioses, abandonaré hoy este cuerpo».

Verse 91

इत्युक्त्वा तानथो पत्नीं समाहूय सुवर्चसम् । प्रोवाच स महातेजाः श्रृणु देवी शुचिस्मिते

Dicho esto a ellos, llamó luego a su esposa resplandeciente. Aquel de gran fulgor dijo: «Escucha, oh Devī, oh tú de sonrisa pura».

Verse 92

अस्थ्यर्थं याचितो देवैस्त्यजाम्येतत्कलेवरम् । ब्रह्मलोकं व्रजाम्यद्य परमेण समाधिना

A petición de los dioses, por causa de mis huesos, abandono este cuerpo. Hoy iré a Brahmaloka mediante el samādhi supremo.

Verse 93

मयि याते ब्रह्मलोकं त्वं स्वधर्मेण तत्र माम् । प्राप्स्यस्येव न संदेहो वृथा चिन्तां च मा कृथाः

Cuando yo haya ido a Brahmaloka, tú también, conforme a tu propio dharma, me alcanzarás allí sin duda. No te aflijas con preocupaciones vanas.

Verse 94

इत्युक्त्वा तां स्वपत्नीं स प्रेषयामास चाश्रमम् । ततो देवाग्रतो विप्रः समाधिमगमत्तदा

Dicho esto a su esposa, la envió de vuelta al āśrama. Luego, ante los dioses, el brāhmaṇa entró en samādhi.

Verse 95

समाधिना परेणैव विसृज्य स्वं कलेवरम् । ब्रह्मलोकं गतः सद्यः पुनर्नावर्तते यतः

Sólo por ese samādhi supremo, soltando su cuerpo, fue al instante a Brahmaloka, de donde ya no se retorna.

Verse 96

दधीचिनामा मुनिवृंदवर्यः शिवप्रियः शिवदीक्षाभियुक्तः । परोपकारार्थमिदं कलेवरं शीघ्रं स विप्रोऽत्यजदात्मना तदा

Entonces el eminente sabio Dadhīci—el más excelso entre los munis, amado por Śiva y firmemente establecido en la dīkṣā de Śiva—renunció presto a este cuerpo por su propia voluntad, ofrendándolo para el bien de los demás.