Adhyaya 39

Verse 1

। नारद उवाच । सहस्रसप्तत्युच्छ्राये पातालानि परस्परम् । अतलं वितलं चैव नितलं च रसातलम्

Dijo Nārada: «Los Pātālas se hallan uno bajo otro, cada cual a una profundidad de mil setenta (yojanas). Son Atala, Vitala, Nitala y Rasātala».

Verse 2

तलातलं च सुतलं पातालं चापि सप्तमम् । कृष्णशुक्लारुणाः पीताः शर्कराशैलकांचनाः

«Y además están Talātala y Sutala, y Pātāla como el séptimo. Se describen como oscuros, blancos, rojizos y amarillos, resplandecientes como grava, montañas y oro.»

Verse 3

भूमयो यत्र कौरव्य वरप्रासादशोभिताः । तेषु दानवदैतेयनागाश्चैव सहस्रसः

Oh vástago de los Kurus, allí hay reinos engalanados con palacios espléndidos y excelentes. En esas regiones moran por millares y millares los Dānavas, los Daityas y los Nāgas.

Verse 4

स्वर्लोकादपि रम्याणि दृष्टानि बहुशो मया । आह्लादकारिणो नानामण्यो यत्र पन्नगः

He contemplado muchas moradas, más deleitosas aún que Svarga; allí las serpientes nāga están engalanadas con múltiples gemas que despiertan gozo y asombro.

Verse 5

दैत्यदानवकन्याभिर्महारूपाभिरन्विते । पाताले कस्य न प्रीतिर्विमुक्तस्यापि जायते

En Pātāla—colmado de doncellas de los Daityas y Dānavas, de hermosura soberbia—¿quién no sentiría deleite en el corazón, aun siendo desapegado del mundo?

Verse 6

यत्र नोष्णं न वा शीतं न वर्षं दुःखमेव च । भक्ष्यभोज्यमहाभोगकालो यत्रापि जायते

Allí no hay calor ni frío, ni lluvia, ni sufrimiento alguno; y allí también surge un tiempo de grandes deleites: manjares para comer y festines para saborear.

Verse 7

पाताले सप्तमे चास्ति लिंगं श्रीहाटकेश्वरम् । ब्रह्मणा स्थापितं पार्थ सहस्रयोजनोच्छ्रितम्

Y en el séptimo Pātāla se halla el liṅga llamado Śrīhāṭakeśvara. Oh Pārtha, fue establecido por Brahmā y se eleva a una altura de mil yojanas.

Verse 8

हाटकस्य तु लिंगस्य प्रासादो योजनायुतः । सर्वरत्नमयो दिव्यो नानाश्चयविभूषितः

Para ese liṅga de Hāṭaka hay un palacio-templo que se extiende por una yojana; es divino, hecho de toda clase de gemas y adornado con abundantes tesoros.

Verse 9

तच्चार्यंति तल्लिंगं नानानागेन्द्रसत्तमाः । तदधस्ताज्जलं भूरि तस्याधो नरकाः स्मृताः

Los más excelsos señores entre los Nāgas veneran y sirven a ese liṅga. Debajo de él se extiende una inmensa masa de aguas; y más abajo, se dice, están situados los infiernos.

Verse 10

पापिनो येषु पात्यंते ताञ्छृणुष्व महामते । कोटयः पंचपंचाशद्राजानश्चैकविंशति

Escucha de mí, oh magnánimo, acerca de esos infiernos en los que son arrojados los pecadores: son cincuenta y cinco koṭis, y veintiuno como divisiones principales, cual reyes entre ellos.

Verse 11

रौरवः शूकरो रोधस्तालो विशसनस्तथा । महाज्वालस्तप्तकुम्भो लवणोथ विमोहकः

Raurava, Śūkara, Rodha, Tāla y Viśasana; Mahājvāla, Taptakumbha, Lavaṇa y luego Vimohaka: éstos son algunos de los infiernos nombrados.

Verse 12

रुधिरांधो वैतरणी कृमिशः कृमिभोजनः । असिपत्रवनं कृष्णो लालाभक्ष्यश्च दारुमः

Rudhirāndha, Vaitaraṇī, Kṛmiśa, Kṛmibhojana; Asipatravana, Kṛṣṇa, Lālābhakṣya y Dāruma: éstos también se cuentan entre los infiernos.

Verse 13

तथा पूयवहः पापो वह्निज्वालोऽप्यधःशिराः । संदंशः कृष्णसूत्रश्च तमश्चावीचिरेवच

Asimismo están los infiernos llamados Pūyavaha, Pāpa, Vahnijvāla y Adhaḥśiras; y también Saṃdaṃśa, Kṛṣṇasūtra, Tamaḥ y Avīci.

Verse 14

श्वभोजनो विसूचिश्चाप्यवीचिश्च तथाऽपरः । कूटसाक्षी रौरवं च रोधं गोविप्ररोधकः

Hay también infiernos llamados Śvabhojana, Visūci y otro Avīci. El falso testigo va a Raurava; y quien obstaculiza a las vacas y a los brāhmaṇas va a Rodha.

Verse 15

सुरापः सूकरं याति तालं मिथ्याम नुष्यहा । गुरुतल्पी तप्तकुम्भं तप्तलोहं च भक्तहा

El bebedor de licor se vuelve cerdo; el matador de un ser humano cae en Tāla; quien viola el lecho del maestro va a Taptakumbha; y quien mata a un devoto va a Taptaloha.

Verse 16

गुरूणामवमंता यचो महाज्वाले निपात्यते । लवणं शास्त्रहंता च निर्मर्यादो विमोहके

Quien deshonra a los gurús es arrojado a Mahājvāla. El destructor de las escrituras (śāstra) va a Lavaṇa; y el hombre sin límites ni ley cae en Vimohaka.

Verse 17

कृमिभक्ष्ये देवद्वेष्टा कृमिशे तु दुरिष्टकृत् । पितृदेवात्पूर्वमश्रल्लांलाभक्ष्ये प्रयाति च

El que odia a los dioses va a Kṛmibhakṣya; el que realiza sacrificios perversos va a Kṛmiśa. Y quien come antes de ofrecer debidamente a los Pitṛs y a los Devas va a Lāṃlābhakṣya.

Verse 18

मिथ्याजीवविरोधी विशसने कूटशस्त्रकृत् । अधोमुखे ह्यसद्ग्राही एकाशी पूयवाहके

Quien se opone a un sustento justo va a Viśasana; el que fabrica armas engañosas va allí también. El que se aferra a la falsedad va a Adhomukha; y el que come a solas va a Pūyavāhaka.

Verse 19

मार्ज्जारकुक्कुटश्वानपक्षिपोष्टा प्रयाति च । बधिरांधगृहक्षेत्रतृणधान्यादिज्वालकः

Quien cría y engorda gatos, gallos, perros y aves va a ese destino. Y quien prende fuego a las casas o a los campos de los sordos y de los ciegos—quemando hierba, grano y cosas semejantes—encuentra consecuencias terribles.

Verse 20

नक्षत्ररंगजीवी च याति वैतरणीं नरः । धनयौवनमत्तो यो धनहा कृष्णमेति सः

El hombre que vive de espectáculos y exhibiciones astrológicas va a Vaitaraṇī. Y quien, embriagado de riqueza y juventud, destruye el patrimonio, va a “Kṛṣṇa”, el estado infernal de tinieblas.

Verse 21

असिपत्रवनं याति वृक्षच्छेदी वृथैव यत् । कुहकाजीविनः सर्वे वह्निज्वाले पतंति ते

Quien tala árboles sin causa va a Asipatravana. Todos los que viven del engaño caen en Vahnijvāla, la llama ardiente.

Verse 22

परस्त्रीं च परान्नं च गच्छन्संदंशमेति च । दिवास्वप्नपरा ये व्रतलोपपराश्च ये

Quien codicia la mujer ajena y el alimento ajeno va a Saṃdaṃśa. Los entregados al sueño diurno, y los inclinados a quebrantar los votos sagrados (vrata), incurren también en tal caída.

Verse 23

शरीरमदमत्ताश्च यांति चैते श्वभोजनम् । शिवं हरिं न मन्यंते यांत्यवीचिनमेव च

Los embriagados por el orgullo del cuerpo van al estado de “Śvabhojana”, el ‘comer como perro’. Y quienes no reconocen a Śiva y a Hari van, en verdad, a Avīci, el abismo infernal.

Verse 24

इत्येवमादिभिः पापैरशास्त्रौघस्य सेवनैः । पतंत्येव महाघोरनरकेषु सहस्रशः

Por tales pecados y otros semejantes—por entregarse a un torrente de prácticas contrarias a los śāstra—los hombres caen sin duda, por millares, en infiernos sumamente horrendos.

Verse 25

तस्माद्य इच्छेदेतेभ्यो विमोक्षं बुद्धिमान्नरः । श्रुतिमार्गेण तेनार्च्यौ देवौ हरिहरावुभौ

Por ello, el sabio que anhela liberarse de esos destinos infernales debe adorar a ambas deidades—Hari y Hara—según la senda enseñada por la Śruti.

Verse 26

नरकाणामधोभागे स्थितः कालाग्निसंज्ञकः । तदधो हट्टकश्चैव अनंतस्तदधः स्मृतः

En la región inferior, por debajo de los infiernos, se halla un ámbito llamado Kālāgni. Debajo de éste está Haṭṭaka, y más abajo aún se recuerda a Ananta.

Verse 27

यस्यैतत्सकलं विश्वं मूर्धाग्रे सर्षपायते । इत्यनंतप्रभावात्स ह्यनंत इति कीर्त्यते

Aquel para quien este universo entero parece como una semilla de mostaza en la punta de su cabeza—por tal poder sin límites, es celebrado como “Ananta”.

Verse 28

दिशां गजास्तत्र पद्मकुमुदांजनवामनाः । तदधोंऽडकटाहश्च एकवीरास्ति तत्र च

Allí están los elefantes de las direcciones—Padma, Kumuda, Añjana y Vāmana. Más abajo se halla el ámbito llamado Oṃḍakaṭāha, y allí también está (uno llamado) Ekavīra.

Verse 29

चतुर्लक्षसहस्राणि नवतिश्च शतानि च । एतनैव प्रमाणेन उदकं च ततः स्मृतम्

Cuatrocientos mil, y noventa centenas también; con esta misma medida se declara asimismo la extensión de las aguas allí.

Verse 30

तदधो नरकाः कोट्यो द्विकोट्योऽग्निस्ततो महान् । चत्वारिंशत्सहस्रैश्च तदधस्तम उच्यते

Debajo de ello hay crores de infiernos; más abajo, un gran fuego de dos crores. Y aún más abajo, por cuarenta mil más, se halla lo llamado ‘Tamas’ (oscuridad).

Verse 31

चत्वारिंश्च्चकोट्यस्तु चतस्रश्च ततः पराः । एकोननवतिर्लक्षाः सहस्राशीतिरेव च

Cuarenta crores en verdad, y cuatro más por encima; luego, ochenta y nueve lakhs, y también ochenta mil.

Verse 32

तदधोंऽडकटाहोथ कोटिमात्रस्तथापरः । देवी युक्ता कपालीशा दंडहस्तेन चापि सा

Debajo de ello está Oṃḍakaṭāha, de medida de un crore; y otra capa más allá. Allí mora una Diosa—Kapālīśā—que también sostiene un báculo en su mano.

Verse 33

देवीनां कोटिकोटीभिः संवृता तत्र पालिनी । संकर्षणस्य निःश्वासप्रेरितो दाहकोऽनलः

Allí, la Diosa protectora permanece rodeada por crores y crores de diosas. Y el fuego abrasador—impulsado por la exhalación de Saṅkarṣaṇa—avanza como llama devoradora.

Verse 34

कालाग्निं प्रेरयत्येव कल्पांते दह्यते जगत् । एवंविधमधःसूत्रं निर्मितं चात्र भारत

En verdad, Él pone en movimiento el Fuego del Tiempo; al término de un kalpa el mundo es consumido. Así, oh Bhārata, tal es el “cordón inferior” (estructura de sostén) que aquí ha sido formado.

Verse 35

मध्यसूत्रे कटाहे च पालकांस्ताञ्छृणुष्व मे । वसुधामा स्थितः पूर्वे शंखपालश्च दक्षिणे

Escucha de mí acerca de los guardianes apostados en el cordón central y en el caldero cósmico: Vasudhāmā está colocado en el Oriente, y Śaṅkhapāla en el Sur.

Verse 36

तक्षकेशः स्थितः पश्चादुत्तरे केतुमानिति । हरसिद्धिः सुपर्णाक्षी भास्करा योगनंदिनी

Takṣakeśa está apostado en el Occidente, y Ketumān en el Norte. Asimismo están presentes Harasiddhi, Suparṇākṣī, Bhāskarā y Yoganandinī.

Verse 37

कोटिकोटी युता देवी देवीनां पालयत्यदः । एवमेतन्महाश्चर्यं ब्रह्मांडं स्थापितं च यैः

Una Diosa, acompañada por crores y crores de diosas, protege este ámbito inferior. Así, por aquellas potencias divinas, este maravilloso huevo cósmico ha sido establecido.

Verse 38

नमामि तानहं नित्यं ब्रह्मविष्णुमहेश्वरान् । विष्णुलोको रुद्रलोको बहिश्चास्मात्प्रकीर्त्यते

Yo me inclino siempre ante ellos: Brahmā, Viṣṇu y Maheśvara. Más allá de este recinto cósmico, se mencionan los mundos llamados Viṣṇuloka y Rudraloka.

Verse 39

तं च वर्णयितुं ब्रह्मा शक्तो नैवास्मदादयः । विमुक्ता यत्र संयांति नित्यं हरिहरव्रताः

Ni siquiera Brahmā puede describir ese reino, ni tampoco seres como nosotros. Allí llegan siempre los liberados, los que perpetuamente guardan el voto sagrado a Hari y a Hara.

Verse 40

ब्रह्मांडं संवृतं ह्येतत्कटाहेन समंततः । कपित्थस्य यथा बीजं कटाहेन सुसंवृतम्

Este huevo cósmico está, en verdad, cercado por todas partes por una envoltura semejante a un caldero; como la semilla del kapittha (wood-apple), estrechamente encerrada por su dura cáscara.

Verse 41

दशोत्तरेण पयसा वृतं तच्चापि तेजसा । तेजश्च वायुना वायुर्नभ साहंतया च तत्

Aquel recinto está cubierto por agua diez veces más allá de él, y esa agua, a su vez, por el fuego (tejas). El fuego es envuelto por el viento, y el viento por el espacio—cada uno excediendo al anterior en medida diez veces.

Verse 42

अहंकारश्च महता तं चापि प्रकृतिः परा । दशोत्तराणि सर्वाणि षडाहुः सप्तमं च तत्

El ego (ahaṃkāra) es envuelto por el Gran Principio (mahat), y éste, a su vez, por la suprema Prakṛti. Todos ellos son de medida décuple; se dice que hay seis envolturas, y que esa (Prakṛti) es la séptima.

Verse 43

प्राकृतं चरणं पार्थ तदनंतं प्रकीर्तितम् । अंडानां तु सहस्राणां सहस्राण्ययुतानि च

Oh Pārtha, ese “ámbito natural” es proclamado como infinito, compuesto de miles sobre miles, y de decenas de miles, de huevos cósmicos (universos).

Verse 44

ईदृशानां तथा चात्र कोटिकोटिशतानि च । सर्वाण्येवंविधान्येव यादृशं कीर्तितंत्विदम्

Y aquí hay cientos de crores sobre cientos de crores de mundos semejantes; todos son de esta misma índole, tal como éste ha sido descrito.

Verse 45

यस्यैवं वैभवं पार्थ तं नमामी सदाशिवम् । अहो मंदः स पापात्मा को वा तस्मादचेतनः

Oh Pārtha, me postro ante Sadāśiva, cuya majestad es tal. ¡Ay! Torpe y pecaminoso es quien no despierta hacia Él; ¿quién podría ser más insensible que ése?

Verse 46

य एवंविधसंमोहतारकं न शिवं भजेत् । अथ ते कीर्थयिष्यामि कालमानं निबोध तत्

¿Quién no adoraría a Śiva, libertador de una ilusión como ésta? Ahora te declararé la medida del tiempo; compréndelo bien.

Verse 47

काष्ठा निमेषा दश पंच चाहुस्त्रिंशच्च काष्ठा गणयेत्कला हि । त्रिंशत्कलाश्चापि भवेन्मुहुर्त्तं तत्त्रिंशता रात्र्यहनी उभे च

Dicen que quince nimeṣas hacen una kāṣṭhā; y que treinta kāṣṭhās se cuentan como una kalā. Treinta kalās forman un muhūrta; y con treinta muhūrtas se constituyen el día y la noche.

Verse 48

दिवसे पंच कालाः स्युस्त्रिमुहूर्ताः श्रृणुष्व तान् । प्रातस्ततः संगवश्च मध्याह्नश्चापराह्णकः

En un día hay cinco períodos, cada uno de tres muhūrtas; escúchalos: la mañana, luego saṃgava (antes del mediodía), el mediodía y aparāhṇa (la tarde).

Verse 49

सायाह्नः पंचमश्चापि मुहूर्ता दश पंच च । अहोरात्राः पंचदश पक्ष इत्यभिधीयते

El quinto período es el sāyāhna (el atardecer); y el día consta de quince muhūrtas. Quince días y noches reciben el nombre de pakṣa (quincena).

Verse 50

मासः पक्षद्वयेनोक्तो द्वौ मासौ चार्कजावृतुः । ऋतुत्रयं चाप्ययनं द्वेयने वर्षमुच्यते

Se dice que un mes consta de dos pakṣas; dos meses forman una estación (ṛtu). Tres estaciones constituyen un ayana (medio año); y dos ayanas se llaman un año.

Verse 51

चतुर्भेदं मासमाहुः पंचभेदं च वत्सरम् । संवत्सरस्तु प्रथमो द्वितीयः परिवत्सरः

Dicen que el mes tiene cuatro divisiones y el año cinco. El primero se llama Saṃvatsara; el segundo, Parivatsara.

Verse 52

इद्वत्सरस्तृतीयोऽसौ चतुर्थश्चानुवत्सरः । पंचमश्च युगोनाम गणनानिश्चयो हि सः

El tercero es Idvatsara; el cuarto, Anuvatsara. El quinto se llama Yuga: ésta es la determinación establecida para el cómputo.

Verse 53

मासेन च मनुष्याणामहोरात्रं च पैतृकम् । कृष्णपक्षस्त्वहः प्रोक्तः शुक्लपक्षश्च शर्वरी

Para los humanos, un mes constituye un solo día y noche (ahorātra) para los Pitṛs, los seres ancestrales. El kṛṣṇa-pakṣa (quincena oscura) es su día, y el śukla-pakṣa (quincena luminosa) su noche.

Verse 54

मानुषेण च वर्षेण दैविको दिवसः स्मृतः । अहस्तत्रो दगयनं रात्रिः स्याद्दक्षिणायनम्

Un año humano se recuerda como un solo día de los dioses. En ese día divino, el uttarāyaṇa (curso hacia el norte) es su día, y el dakṣiṇāyana (curso hacia el sur) es su noche.

Verse 55

वर्षेण चैव देवानां मतः सप्तर्षिवासरः । सप्तर्षीणां च वर्षेण ध्रौवश्च दिवसः स्मृतः

Por la medida de un año, el ‘día’ de los dioses se entiende como el día de los Siete Sabios (Saptarṣis). Y por la medida de un año de los Saptarṣis, se recuerda el día de Dhruva.

Verse 56

मनुष्याणां च वर्षाणि लक्षासप्तदशैव तु । अष्टाविंशतिसहस्राणि कृतं त्रेतायुगं ततः

En años humanos, diecisiete lakhs y veintiocho mil constituyen la era Kṛta (Satya); después de ella viene el Tretā-yuga.

Verse 57

लक्षद्वादशसाहस्रषण्नवत्यधिकाः पराः । अष्टौ लक्षाश्चतुःषष्टिसहस्राणि च द्वापरः

Se dice que el Tretā-yuga es de doce lakhs, noventa y seis mil, y además mil años más; y el Dvāpara-yuga es de ocho lakhs y sesenta y cuatro mil años (en medida humana).

Verse 58

चतुर्लक्षं तु द्वात्रिंशत्सहस्राणि कलिः स्मृतः । चतुर्भिरेतैर्देवानां युगामित्यभिधीयते

El Kali-yuga se recuerda como de cuatro lakhs y treinta y dos mil años (en cómputo humano). Por estas cuatro eras en conjunto, así se denomina el ‘yuga’ de los dioses.

Verse 59

आयुर्मनोर्युगानां च साधिका ह्येकसप्ततिः । चतुर्दशमनूनां च कालेन ब्रह्मणो दिनम्

La duración de los yugas del Manu es de setenta y uno (con una porción adicional). Y por el lapso de catorce Manus se mide el “día de Brahmā”.

Verse 60

युगानां च सहस्रेण स च कल्पः श्रृणुष्व तान् । भवोद्भवस्तपभव्य ऋतुर्वह्निर्वराहकः

Mil conjuntos de yugas constituyen un kalpa—escucha sus nombres: Bhavodbhava, Tapobhavya, Ṛtu, Vahni y Varāhaka.

Verse 61

सावित्र आसिकश्चापि गांधारः कुशिकस्तथा । ऋषभश्च तथा खड्गो गांधारीयश्च मध्यमः

Asimismo (se llaman): Sāvitra, Āsika, Gāndhāra, Kuśika; y también Ṛṣabha, Khaḍga, Gāndhārīya y Madhyama.

Verse 62

वैराजश्च निषादश्च मेघवाहनपंचमौ । चित्रको ज्ञान आकूतिर्मोनो दंशश्च बृंहकः

Vairāja y Niṣāda son también nombres, con Meghavāhana como el quinto; luego Citraka, Jñāna, Ākūti, Mono, Daṃśa y Bṛṃhaka.

Verse 63

श्वेतो लोहितरक्तौ च पीतवासाः शिवः प्रभुः । सर्वरूपश्च मासोऽयमेवं वर्षशतावधिः

El Señor Śiva, soberano y supremo, se manifiesta como blanco, como rojo encendido y como aquel que viste ropajes amarillos. Este mes es de toda forma; así se extiende hasta cien años (según la medida divina).

Verse 64

पूर्वार्धमपरार्धं च ब्रह्ममानमिदं स्मृतम् । विष्णोश्च शंकरस्यापि नाहं शक्तश्च वर्णने

La mitad primera y la mitad postrera: esto se recuerda como la medida de Brahmā (brahma-māna). Aun de Viṣṇu y de Śaṅkara, no soy capaz de describir plenamente su medida y su gloria.

Verse 65

क्वाहमल्पमतिः पार्थ क्वापरौ हरित्र्यंबकौ । देविकेनैव मानेन पातालेष्वपि गण्यते

¿Dónde estoy yo, de escaso entendimiento, oh Pārtha, y dónde están aquellos dos, Hari y Tryambaka? Sólo por la propia medida de la Devī se llega a contar, aun en los Pātālas (inframundos).

Verse 66

इति ते सूचितं बुद्ध्या श्रृणु तत्प्राकृतं पुनः

Así te lo he indicado con discernimiento; ahora escucha de nuevo lo que es común (el relato más corriente).

Verse 67

इति वैधात्रव्यवस्थितिः । श्रीनारद उवाच । ऋषभोनाम यन्नाम्ना नानापाषंड कल्पनाः । कलौ पार्थ भविष्यंति लोकानां मोहनात्मिकाः

Así queda la ordenanza establecida por el Creador (Vaidhātṛ). Dijo Śrī Nārada: «Oh Pārtha, en el Kali-yuga surgirán—bajo el nombre de “Ṛṣabha”—muchos sistemas heréticos inventados, de naturaleza engañosa, que extraviarán a las gentes».

Verse 68

तस्य पुत्रस्तु भरतः शतश्रृंगस्तु तत्सुतः । तस्य पुत्राष्टकं जातं तथैकाच कुमारिका

Su hijo fue Bharata, y el hijo de Bharata fue Śataśṛṅga. A éste le nacieron ocho hijos varones, y asimismo una hija.

Verse 69

इंद्रद्वीपः कसेरुश्च ताम्रद्वीपो गभस्तिमान् । नागः सौम्यश्च गांधर्वो वरुणश्च कुमारिका

Eran Indradvīpa, Kaseru, Tāmradvīpa, Gabhastimān, Nāga, Saumya, Gāndharva y Varuṇa; y también la doncella (su hermana).

Verse 70

वदनं चापि कन्यायाः पार्थ बर्करिकाकृति । श्रृणु तत्कारणं सर्वं महाश्चर्यसमन्वितम्

Y también el rostro de la doncella, oh Pārtha, tenía la forma de una “barkarī”. Escucha la causa entera de ello, colmada de gran maravilla.

Verse 71

महीसागरपर्यंतं वृक्षराजिविराजिते । जालीगुल्मलताकीर्णे स्तंभतीर्थस्य संनिधौ

Extendida desde la tierra hasta el mar, resplandeciente con hileras de árboles, espesa de plantas jālī, matorrales y enredaderas—cerca del vado sagrado llamado Staṃbha-tīrtha.

Verse 72

अजासमजतो मध्यात्काचिदेका च बर्करी । भ्रांता सती समायाता प्रदेशे तत्र दुश्चरे

De en medio de un rebaño de cabras salió una sola barkarī; extraviada y errante, llegó a aquella región de difícil acceso.

Verse 73

इतस्ततो भ्रमंति सा जालिमध्ये समंततः । निर्गंतुं नैव शक्नोति क्षुत्पिपासार्दिता शुभा

Vagaba de aquí para allá, por todas partes, en medio del jālī como en una red; aquella mujer auspiciosa no podía hallar salida, afligida por el hambre y la sed.

Verse 74

विलग्ना जालिमध्ये तु ततः पंचत्वमागता । कालेन कियता तस्य त्रुटित्वा शिरसो ह्यधः

Atrapada en la red, encontró su fin. Pasado un tiempo, su cabeza se desprendió y cayó hacia abajo.

Verse 75

पपात शनिदर्शे च महीसागरसंगमे । सर्वतीर्थमये तत्र सर्वपापप्रमोचने

Cayó en Śanidarśa, en la confluencia del río Mahī y el océano, lugar que encarna todos los tirthas y libera de todo pecado.

Verse 76

शिरस्तु तदवस्थं हि समग्रं तत्र संस्थितम् । जालिगुल्मावलग्नं च तस्या नैवापतज्जले

Pero su cabeza permaneció allí intacta. Atrapada en la maraña de redes y arbustos, no cayó al agua.

Verse 77

शेषकायप्रपातेन महीसागरसंगमे । तत्तीर्थस्य प्रभावेन बर्करीसा कुरूद्वह

Como el resto de su cuerpo cayó en la confluencia Mahī-océano, por el poder de ese tirtha, oh mejor de los Kurus, se convirtió en Barkarī.

Verse 78

शकश्रृंगस्य वै राज्ञः सिंहलेष्वभवत्सुता । मुखं बर्करिकातुल्यं व्यक्तं तस्या व्यजायत

En Siṃhala, le nació una hija al rey Śakaśṛṅga; su rostro apareció claramente como el de una cabra (Barkarī).

Verse 79

दिव्यनारी शुभाकारा शेषकाये बभौ शुभा । पूर्वं तस्याप्यपुत्रस्य राज्ञः पुत्रशतोपमा

El resto de su cuerpo se volvió una mujer celestial, radiante y auspiciosa. Antes, para aquel rey que no tenía hijo, ella valía como cien hijos en mérito y sostén.

Verse 80

पुत्री जाता प्रमोदेन स्वजनानंदवर्धिनी । ततस्तस्या विलोक्याथ मुखं वर्करिकाकृति

Nació una hija con gran júbilo, acrecentando la dicha de los suyos y del pueblo. Pero al mirarla, vieron que su rostro tenía la forma de una cabra hembra.

Verse 81

विस्मयं समनुप्राप्ताः सर्वे ते राजपूरुषाः । विषादं परमापन्नो राजा सांतःपुरस्तदा

Todos los hombres del rey quedaron sobrecogidos de asombro. El rey, junto con su casa interior, cayó entonces en una tristeza profunda.

Verse 82

खिन्नाः प्रकृतयः सर्वास्तादृग्रूपविलोकनात् । तत्किमित्येतदाश्चर्यमूचुः पौराः सुविस्मिताः

Todos los súbditos quedaron abatidos al ver tal apariencia. Los habitantes de la ciudad, muy asombrados, dijeron: «¿Qué prodigio es éste, y por qué ha sucedido?»

Verse 83

ततः सा यौवनं प्राप्ता साक्षाद्देवसुतोपमा । स्वमुखं दर्पणे वीक्ष्यस्मृतः पूर्वो भवस्तया

Luego alcanzó la juventud, semejante a una doncella hija de los dioses. Al contemplar su propio rostro en un espejo, recordó su existencia anterior.

Verse 84

तत्तीर्थस्य प्रभावेण मातृपित्रोर्निवेदितम् । विषादो नैव कर्तव्यो मदर्थे तात निश्चितम्

Por el poder de aquel vado sagrado, ella informó a su madre y a su padre: «Padre, por mí no debe darse cabida al dolor, eso es seguro»។

Verse 85

मा शोकं कुरु मे मातः पूर्वजन्मार्जितं फलम् । ततः पूर्वं स्ववृत्तांतमुक्त्वा सा च कुमारिका

«Madre, no te aflijas; éste es el fruto ganado en una vida anterior.» Luego la doncella relató el antiguo relato de su propia historia.

Verse 86

पूर्वजन्मोद्भवः कायस्यस्या यत्रापतत्तथा । गमनाय तमुद्देशं विज्ञप्तौ पितरौ तया

Ella informó a sus padres del lugar mismo donde su cuerpo, surgido de su vida anterior, había caído, y les pidió ir a esa región.

Verse 87

अहं तात गमिष्यामि महीसागरसंगमम् । भवामि तत्र संप्राप्ता यथा कुरु तथा नृप

«Padre, iré a la confluencia de la tierra y el océano. Cuando llegue allí, oh rey, haz lo que consideres conveniente.»

Verse 88

ततः पित्रा प्रतिज्ञातं शतश्रृंगेण तत्तथा । तस्याः संवाहनं चक्रे राजा पोतैः सरत्नकैः

Entonces su padre prometió hacerlo así, conforme a lo prometido por Śataśṛṅga. El rey dispuso su traslado en barcas adornadas con joyas y tesoros.

Verse 89

स्तंभतीर्थं ततः साऽपि प्राप्य पोतार्यसंयुता । भूरिदानं ततश्चक्रे दानं सर्वस्वलक्षणम्

Luego ella también llegó a Staṃbha-tīrtha, acompañada por los barqueros. Entonces realizó abundante caridad, dando todo lo que poseía como ofrenda.

Verse 90

जालिगुल्मांतरेऽन्विष्य ततो दृष्टं निजं शिरः । अस्थिचर्मावशेषं च तदादाय प्रयत्नतः

Buscando entre matorrales y arbustos, vio entonces su propia cabeza y los restos de huesos y piel; recogiéndolos cuidadosamente con esfuerzo,

Verse 91

दग्ध्वा संगमसांनिध्ये क्षिप्तान्यस्थीनि संगमे । ततस्तीर्थप्रभावेण मुखं जातं शशिप्रभम्

Habiéndolos incinerado cerca de la confluencia y arrojado los huesos al saṅgama, entonces, por el poder de ese tīrtha, su rostro se volvió radiante como la luna.

Verse 92

न तादृग्देवकन्यानां न तादृङनागयोषिताम् । न तादृङमर्त्यनारीणां तस्या यादृङमुखं मुखम्

Tal rostro no se encontraba entre las doncellas celestiales, ni entre las mujeres nāga, ni entre las mujeres mortales; así era su rostro.

Verse 93

सुरासुरनराः सर्वे तस्या रूपेण मोहिताः । बहुधा प्रार्थयंत्येनां न सा वरमभीप्सति

Dioses, demonios y hombres por igual quedaron hechizados por su belleza. Muchas veces le suplicaron, pero ella no deseaba ningún favor de ellos.

Verse 94

कष्टं तया मुदा तत्र प्रारब्धं दुश्चरं तपः । ततः संवत्सरे पूर्णे देवदेवो महेश्वरः

Allí, con gozo, emprendió una austeridad severa y difícil. Luego, al cumplirse un año entero, Maheśvara, el Dios de los dioses, se manifestó.

Verse 95

प्रत्यक्षतां गतस्तस्यै वरदोऽस्मीति चाब्रवीत् । ततस्तं पूजयित्वा च कुमारी वाक्यमब्रवीत्

Se hizo visible ante ella y dijo: «Soy el dador de dones». Entonces Kumārī, tras rendirle culto, pronunció estas palabras.

Verse 96

यदि तुष्टोऽसि देवेश यदि देयो वरो मम । सांनिध्यं क्रियतामत्र सर्वकालं हि शंकर

«Si estás complacido, oh Señor de los dioses, y si has de concederme un don, entonces, oh Śaṅkara, establece aquí tu presencia permanente por todos los tiempos».

Verse 97

एवमस्त्विति शर्वेण प्रोक्ते हृष्टा कुमारिका । यत्र दग्धं शिरस्तस्या बर्कर्याः कुरुसत्तम

Cuando Śarva dijo: «Así sea», Kumārī se regocijó. Oh el mejor de los Kurus, esto ocurrió en el lugar donde fue quemada la cabeza de aquella Barkarī.

Verse 98

बर्करेशः शिवस्तत्र तया संस्थापितस्तदा । मन्मुखान्महादाश्चर्यं श्रुत्वेदं च तलातलात्

Allí, en aquel momento, ella estableció a Śiva como Barkareśa. Y al oír de mi boca esta gran maravilla, aun desde Talātala, las regiones inferiores, se difundió su fama.

Verse 99

स्वस्तिकोनाम नागेंद्रः कुमारीं द्रष्टुमागतः । शिरसा गच्छता तेन यत्रोत्क्षिप्ता च भूरभूत्

Un rey de las serpientes llamado Svastika vino a contemplar a Kumārī. Al avanzar moviendo la cabeza, la tierra se alzó en el lugar donde fue levantada.

Verse 100

ईशाने बर्करेशस्य कूपोऽभूत्स्वस्तिकाभिधः । पूरितो गंगया पार्थसर्वतीर्थफलप्रदः

Al noreste de Barkareśa surgió un pozo llamado Svastikā. Lleno con las aguas del Gaṅgā, oh Pārtha, otorga los frutos de todos los lugares sagrados de baño.

Verse 101

दृष्ट्वा च स्थापितं लिंगं शिवस्तुष्टो वरं ददौ । येषां मृतशरीराणामत्र दाहः प्रजायते

Al ver el liṅga establecido, Śiva, complacido, concedió una gracia: para aquellos cuyos cuerpos sean cremados aquí, se produce un fruto espiritual especial.

Verse 102

क्षिप्यंतेब्धौ तथा स्थीनि तेषां स्यादक्षया गतिः । ते स्वर्गे सुचिरं कालं वसित्वात्र समागताः

Y cuando sus huesos son arrojados al mar, su destino se vuelve imperecedero. Tras morar largamente en el cielo, regresan de nuevo y llegan a estados auspiciosos.

Verse 103

राजानः सर्वसंपूर्णाः सप्रतापा भवंति ते । बर्करेशं च यो भक्त्या संपूजयति मानवः

Esos reyes llegan a ser plenamente prósperos y resplandecientes de poder. Del mismo modo, cualquier persona que adore con devoción a Barkareśa alcanza tal plenitud y esplendor.

Verse 104

स्नात्वार्णवमहीतोये तस्य स्यान्मनसेप्सितम् । कार्तिके च चतुर्द्देश्यां कृष्णायां श्रद्धयान्वितः

Tras bañarse en las aguas del océano y en las aguas sagradas de la tierra, se cumple el anhelo del corazón—especialmente en el mes de Kārttika, en el decimocuarto día de la quincena oscura, cuando se obra con fe devota.

Verse 105

कूपे स्नानं नरः कृत्वा संतर्प्य च पितॄन्निजान् । पूजयेद्बर्करेशं यः सर्पपापैः स मुच्यते

Quien se baña en el pozo y sacia a sus propios Pitṛs, los antepasados, con ofrendas; y quien venera a Barkareśa queda liberado de los pecados vinculados a las serpientes.

Verse 106

एवं लब्ध्वा वरान्सर्वान्सा पुनः सिंहलं ययौ । शतश्रृङ्गाय पित्रे च वृत्तांतं स्वं न्यवेदयत्

Así, habiendo obtenido todas las dádivas, ella regresó de nuevo a Siṃhala y comunicó íntegramente su relato a su padre, Śataśṛṅga.

Verse 107

तच्छ्रुत्वा विस्मितो राजा लोकाः सर्वे च फाल्गुन । प्रशशंसुर्महीतीर्थमाजग्मुश्च कृतादराः

Al oírlo, el rey quedó maravillado, y también todos los habitantes, oh Phālguna; alabaron el Mahītīrtha y, con reverencia, acudieron allí.

Verse 108

स्नात्वा दत्त्वा च दानानि विविधानि च ते ततः । सिंहलं च ययुर्भूयस्तीर्थमाहात्म्यहर्षिताः

Después de bañarse y de otorgar diversas dádivas, regresaron de nuevo a Siṃhala, gozosos por la grandeza del tīrtha.

Verse 109

अनिच्छंत्यां कुमार्यां च वरं द्रव्यं च पार्थिवः । तथान्यदपि प्रीत्यासौ यद्ददौ नृपतिः श्रृणु

Aunque la doncella no lo deseaba, el rey le concedió una gracia y riquezas; y, movido por el afecto, le otorgó también otras dádivas—escucha lo que aquel soberano entregó.

Verse 110

इदं भारतखंडं च नवधैव विभज्य सः । ददावष्टौ स्वपुत्राणां कुमार्यै नवमं तथा

Dividiendo este Bhārata-khaṇḍa en nueve partes, dio ocho a sus propios hijos, y la novena, asimismo, a la doncella.

Verse 111

तेषां विभेदान्वक्ष्यामि पर्वतैरुपशोभितान् । पुत्रनामानि वर्षाणि पर्वतांश्च श्रृणुष्व मे

Describiré sus divisiones, engalanadas por montañas; escucha de mí los nombres de los hijos, de las regiones (varṣas) y de las montañas.

Verse 112

महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमानृक्षपर्वतः । विंध्यश्च पारियात्रश्च सप्तात्र कुलपर्वताः

Mahendra, Malaya, Sahya, Śuktimān, Ṛkṣaparvata, Vindhya y Pāriyātra: éstos son los siete montes del linaje (kulaparvatas).

Verse 113

महेन्द्रपरतश्चैव इन्द्रद्वीपो निगद्यते । पारियात्रस्य चैवार्वाक्खण्डं कौमारिकं स्मृतम्

Al occidente del monte Mahendra se halla lo que se llama Indradvīpa. Y la franja situada al norte de la cordillera Pāriyātra es recordada como el Kaumārikā Khaṇḍa.

Verse 114

सहस्रमेकमेकं च सर्वखण्डान्यमूनि च । नदीनां संभवं चापि संक्षेपाच्छृणु फाल्गुन

Escucha brevemente, oh Phālguna, acerca de estas regiones en su totalidad—mil y una—y también sobre el origen de los ríos.

Verse 115

वेदस्मृतिमुखा नद्यः पारियात्रोद्भवा मताः । नर्मदासरसाद्याश्च नद्यो विंध्याद्विनिर्गताः

Los ríos Vedasmṛti y Mukhā se consideran nacidos de la cordillera Pāriyātra. Y ríos como el Narmadā y el Sarasā se dicen surgidos del Vindhya.

Verse 116

शतद्रूचन्द्रभागाद्या ऋक्षपर्वतसंभवाः । ऋषिकुल्याकुमार्याद्याः शुक्तिमत्पादसंभवाः

Ríos como el Śatadrū y el Candrabhāgā nacen del monte Ṛkṣa. Y ríos como el Ṛṣikulyā y el Kumārī nacen de las estribaciones del Śuktimat.

Verse 117

तापी पयोष्णी निर्विध्या कावेरी च महीनदी । कृष्णा वेणी भीमरथी सह्यपादोद्भवाः स्मृताः

El Tāpī, el Payoṣṇī, el Nirvindhyā, el Kāverī y el río Mahī—y también el Kṛṣṇā, el Veṇī y el Bhīmarathī—son recordados como nacidos de las estribaciones del Sahya.

Verse 118

कृतमालाताम्रपर्णीप्रमुखा मलयोद्भवाः । त्रिसामऋष्यकुल्याद्या महेन्द्रप्रभवाः स्मृताः

Los ríos encabezados por el Kṛtamālā y el Tāmraparṇī nacen de los montes Malaya. Y ríos como el Trisāmā y el Ṛṣyakulyā se recuerdan como originados en el Mahendra.

Verse 119

एवं विभज्य पुत्रेभ्यः कुमार्यै च महीपतिः । शतशृंगो गिरं गत्वा उदीच्यां तप्तवांस्तपः

Así, tras repartir (los dominios) entre sus hijos y también a Kumārī, el señor de la tierra—el rey Śataśṛṅga—partió hacia una montaña en la región del norte y practicó austeridades.

Verse 120

तत्र तप्त्वा तपो घोरं ब्रह्मलोकं जगाम सः । शतश्रृंगो नृपश्रेष्ठः शतश्रृंगे नगोत्तमे

Allí, tras realizar una austera penitencia terrible, alcanzó Brahmaloka. Aquel excelso rey, Śataśṛṅga, lo logró en Śataśṛṅga, montaña suprema.

Verse 121

यत्र जातोऽसि कौतेय पांडोस्त्वं सोदरैः सह । कुमारी च महाभागा स्तंभतीर्थस्थिता सती

Oh hijo de Kuntī, allí donde naciste—como hijo de Pāṇḍu junto con tus hermanos—también allí mora la muy afortunada Kumārī, la virtuosa, establecida en Stambhatīrtha.

Verse 122

खंडोद्भवेन द्रव्येण तेपे दानानि यच्छती । ततः केनापि कालेन भ्रातृभ्योऽष्टभ्य एव च

Con la riqueza nacida de la porción que le fue asignada, practicó el mérito otorgando dádivas. Luego, con el paso del tiempo, dio también a sus ocho hermanos.

Verse 123

महावीर्यबलोत्साहा जाता नव नवात्मजाः । ते समेत्य समागम्य कुमारीं प्रोचिरे ततः

Nacieron una y otra vez nuevos hijos, poderosos en valor, fuerza y ardor. Reunidos y congregados, entonces se dirigieron a la Diosa Kumārī.

Verse 124

कुलदेवी त्वमस्माकं प्रसादं कुरु नः शुभे । अष्टौ खण्डानि चास्माकं विभज्य स्वयमेव च । देही द्वासप्ततीनां नो विभेदः स्याद्यथा न नः

Tú eres nuestra diosa del linaje; oh Bienaventurada, concédenos tu gracia. Divide tú misma nuestro dominio en ocho partes, y otórgalo de modo que entre nuestros setenta y dos no haya disensión ni ruptura en bandos enemigos.

Verse 125

इत्युक्ता सर्वधर्मज्ञा विज्ञाने ब्रह्मणा समा । द्वासप्ततिविभेदैः सा नव खंडान्यचीकरत्

Así interpelada, ella—conocedora de todos los dharmas y en sabiduría igual a Brahmā—ordenó las setenta y dos clasificaciones y formó nueve divisiones territoriales.

Verse 126

तेषां नामानि ग्रामांश्च पत्तनानि च फाल्गुन । वेलाकूलानि संख्यां च वक्ष्यामि तव तत्त्वतः

Oh Phālguna, te diré con verdad los nombres de esas divisiones, sus aldeas y ciudades, sus costas marinas y sus números, con exactitud y detalle.

Verse 127

कोटिश्चतस्रो ग्रामाणां नीवृदासीच्च मंडले । सार्धकोटिद्वयग्रामैर्देशो बालाक जच्यते

En aquel maṇḍala, la región de Nīvṛt tenía cuatro koṭis de aldeas; y se dice que el país de Bālāka contiene dos koṭis y medio de aldeas.

Verse 128

सपादकोटिर्ग्रामाणां पुरसाहणके विदुः । लक्षाश्चत्वार एवापि ग्रामाणामंधके स्मृताः

En Purasāhaṇaka, se sabe que hay un koṭi y un cuarto de aldeas. En Aṃdhaka, se recuerda que hay cuatro lakṣas de aldeas.

Verse 129

एको लक्षश्च नेपाले ग्रामाणां परिकीर्तितः । षट्त्रींशल्लक्षमानं तु कान्यकुब्जे प्रकीर्तितम्

En Nepāla se proclama que hay un lakṣa de aldeas. En Kānyakubja, en cambio, se declara la medida de treinta y seis lakṣas (de aldeas).

Verse 130

द्वासप्ततिस्तथा लक्षा ग्रामा गाजणके स्मृताः । अष्टादश तथा लक्षा ग्रामाणां गौडदेशके

En Gājaṇaka se recuerda que hay setenta y dos lakṣas de aldeas. En la tierra de Gauḍa, asimismo, se mencionan dieciocho lakṣas de aldeas.

Verse 131

कामरूपे च ग्रामाणां नवलक्षाः प्रकीर्तिताः । डाहले वेदसंज्ञे तु ग्रामाणां नवलक्षकम्

En Kāmarūpa se proclaman nueve lakṣas de aldeas. En Ḍāhala—conocida también por el nombre de «Veda»—se dice igualmente que hay nueve lakṣas de aldeas.

Verse 132

नवैव लक्षा ग्रामाणां कांतिपुरे प्रकीर्तिताः । नवलक्षास्तथा चैव माचिपुरे प्रकीर्तिताः

En Kāṃtipura se proclaman exactamente nueve lakṣas de aldeas; y del mismo modo, en Mācipura se declaran nueve lakṣas.

Verse 133

ओड्डियाणे तथा देशे नवलक्षाः प्रकीर्तिताः । जालंधरे तथा देशे नवलक्षाः प्रकीर्तिताः

En la tierra de Oḍḍiyāṇa son célebres nueve lakṣas de aldeas; y asimismo, en la tierra de Jālaṃdhara se celebran nueve lakṣas.

Verse 134

लोहपूरे तथा देशे लक्षाः प्रोक्ता नवैव च । ग्रामाणां सप्तलक्षं च पांबीपुरे प्रकीर्तितम्

En la región de Lohapūra se mencionan nueve lakhs; y en Pāṃbīpura se celebra la fama de siete lakhs de aldeas.

Verse 135

ग्रामाणां सप्तलक्षं च रटराजे प्रकीर्तितम् । हरीआले च ग्रामाणां लक्षपंचकसंमितम्

En Raṭarāja se proclaman siete lakhs de aldeas; y en Harīāla se dice que las aldeas suman cinco lakhs.

Verse 136

सार्धलक्षत्रयं प्रोक्तं द्रडस्य विषये तथा । सार्धलक्षत्रयं प्रोक्तं तथावंभणवाहके

En el territorio de Draḍa se declara la cifra de tres lakhs y medio; y asimismo en Avaṃbhaṇavāhaka se declara tres lakhs y medio.

Verse 137

एकविंशतिसाहस्रं ग्रामणां नीलपूरके । तथामलविषये पार्थ ग्राममाणामेकलक्षकम्

En Nīlapūraka se dice que hay veintiún mil aldeas. Y, oh Pārtha, en el territorio de Mala se afirma que las aldeas ascienden a un lakh.

Verse 138

नरेंदुनामदेशे तु लक्षमेकं सपादकम् । अतिलांगलदेशे च लक्षः प्रोक्तः सपादकः

En la tierra llamada Narendu se declara un lakh y un cuarto; y en la tierra de Atilāṃgala también se declara un lakh y un cuarto.

Verse 139

लक्षाष्टादशसाहस्रं नवती द्वे च मालवे । सयंभरे तथा देशे लक्षः प्रोक्तः सपादकः

En Mālava se declara la cifra de cien mil dieciocho mil noventa y dos. Y asimismo, en la tierra de Sayaṃbhara se proclama un lakh y un cuarto.

Verse 140

मेवाडे च तथा प्रोक्तो लक्षश्चैकःसपादकः । अशीतिश्च सहस्राणि वागुरिः परिकीर्तितः

En Mevāḍa también se enuncia un lakh y un cuarto. Y Vāguri es celebrado como poseedor de ochenta mil (aldeas/asentamientos).

Verse 141

ग्रामसप्ततिसाहस्रो गुर्जरात्रः प्रकीर्तितः । तथा सप्ततिसाहस्रः पांडर्विषय एव च

Gurjarātra es renombrada por tener setenta mil aldeas; y del mismo modo, el territorio de Pāṃḍar también se dice que tiene setenta mil.

Verse 142

जहाहुतिसहस्राणि द्वाचत्वारिंशदेव च । अष्टषाष्टसहस्राणि प्रोक्तं काश्मीरमंडलम्

Se dice que Jahāhuti tiene cuarenta y dos mil (aldeas/asentamientos). El reino de Kāśmīra se enuncia con sesenta y ocho mil.

Verse 143

षष्टित्रिंशत्सहस्राणि ग्रामाणां कौंकणे विदुः । चतुर्दशशतं द्वे च विंशतीलघुकौंकणम्

Saben que en Koṅkaṇa hay treinta y seis mil aldeas; y en la región llamada «Laghukoṅkaṇa» hay mil cuatrocientas veinte.

Verse 144

सिंधुः सहस्रदशके ग्रामाणां परिकीर्तितः

Se proclama que Sindhu posee diez mil aldeas.

Verse 145

चतुर्दशशते द्वे च विंशतिः कच्छमंडलम् । पंचपंचाशत्सहस्रं ग्रामाः सौराष्ट्रमुच्यते

Se dice que Kacchamaṇḍala tiene mil cuatrocientas veinte aldeas; y Saurāṣṭra es llamada la tierra de cincuenta y cinco mil aldeas.

Verse 146

एकविंशतिसहस्रो लाडदेशः प्रकीर्तितः । अतिसिंधुश्च ग्रामाणां दशसहस्र उच्यते । तथा चाश्वमुखं पार्थ दशसाहस्रमुच्यते

Lāḍadeśa es proclamada como poseedora de veintiún mil aldeas. Ati-Sindhu se dice que tiene diez mil aldeas. Asimismo, oh Pārtha, Aśvamukha se dice que tiene diez mil.

Verse 147

सहस्रदशकं चापि एकपादः प्रकीर्तितः

Y Ekapāda también es proclamada como poseedora de diez mil aldeas.

Verse 148

तथैव दशसाहस्रो देशः सूर्यमुखः स्मृतः । एकबाहुस्तथा देशो दशसाहस्रमुच्यते

Asimismo, la tierra llamada Sūryamukha es recordada como poseedora de diez mil aldeas. Del mismo modo, la tierra de Ekabāhu se dice que tiene diez mil.

Verse 149

सहस्रदशकं चैव संजायुरिति देशकः । शिवनामा तथा देशः सहस्रदशकः स्मृतः । सहस्राणि दश ख्यातं तथा कालहयंजयः

La región llamada Saṃjāyu se cuenta asimismo como de diez mil (aldeas). La tierra denominada Śivanāmā también es recordada como de diez mil. Y Kālahayaṃjaya es igualmente célebre como de diez mil (aldeas).

Verse 150

लिंगोद्भवस्तथा देशः सहस्राणि दशैव च । भद्रश्च देवभद्रश्च प्रत्येकं दशकौ स्मृतौ

Asimismo, la tierra llamada Liṅgodbhava es en verdad de diez mil (aldeas). Y Bhadra y Devabhadra—cada una—son recordadas como de diez mil.

Verse 151

षट्त्रिंशच्च सहस्राणि स्मृतौ चटविराटकौ । षट्त्रिंशच्च सहस्राणि यमकोटिः प्रकीर्तिता

Caṭa y Virāṭaka son recordadas como (tierras de) treinta y seis mil (aldeas). Yamakoṭi también es proclamada como de treinta y seis mil.

Verse 152

अष्टादश तथा कोट्यो रामको देश उच्यते । तोमरश्चापि कर्णाटो युगलश्च त्रयस्त्विमे

Y Rāmaka es llamado una tierra de dieciocho koṭis. Tomara, Karṇāṭa y Yugala—estos tres también—son mencionados aquí.

Verse 153

सपादलक्षग्रामाणां प्रत्येकं परिकीर्तितः । पंचलक्षाश्च ग्रामाणां स्त्रीराज्यं परिकीर्तितम्

Cada una de esas regiones es declarada como poseedora de un lakh y un cuarto de aldeas. Y la tierra conocida como Strīrājya es proclamada como poseedora de cinco lakhs de aldeas.

Verse 154

पुलस्त्यविषयश्चापि दशलक्षक उच्यते । प्रत्येकं लक्षदशकौ देशौ कांबोजकोशलौ

El territorio de Pulastya también se dice que comprende diez lakhas de aldeas. Y los países de Kāṃboja y Kośala, cada uno, son declarados con diez lakhas de aldeas.

Verse 155

ग्रामाणां च चतुर्लक्षो बाल्हिकः परिकीर्त्यते । षट्त्रिंशच्च सहस्राणि लंकादेशः प्रकीर्तितः

Se proclama que Bālhika tiene cuatro lakhas de aldeas. La tierra de Laṅkā es declarada con treinta y seis mil aldeas.

Verse 156

चतुःषष्टिसहस्राणि कुरुदेशः प्रकीर्तितः । सार्धलक्षस्तथा प्रोक्तः किरातविजयो जयः

El país de Kuru es declarado con sesenta y cuatro mil aldeas. Y Kirātavijaya—también llamado Jaya—es asimismo dicho que tiene una lakha y media de aldeas.

Verse 157

पंच प्राहुस्तथा लक्षान्विदर्भायां च ग्रामकान् । चतुर्दशसहस्राणि वर्धमानं प्रकीर्तितम्

Asimismo, afirman que Vidarbhā contiene cinco lakhas de aldeas. Vardhamāna es declarada con catorce mil aldeas.

Verse 158

सहस्रदशकं चापि सिंहलद्वीपमुच्यते । षट्त्रिंशच्च सहस्राणि ग्रामाणां पांडुदेशकः

Siṃhala-dvīpa también se dice que tiene diez mil aldeas. Y Pāṇḍu-deśa es declarado con treinta y seis mil aldeas.

Verse 159

लक्षैकं च तथा प्रोक्तं ग्रामाणां तु भयाणकम् । षट्षष्टिं च सहस्राणि देशो मागध उच्यते

Se dice asimismo que Bhayānaka tiene un lakh (cien mil) aldeas. Se afirma que el país de Māgadha posee sesenta y seis mil aldeas.

Verse 160

षष्टिसहस्राणि तथा ग्रामाणां पांगुदेशकः । त्रिंशत्साहस्र उक्तश्च ग्रामाणां च वरेंदुकः

Asimismo, se dice que Pāṃgu-deśa tiene sesenta mil aldeas; y que Vareṃduka tiene treinta mil aldeas.

Verse 161

पंचविंशतिसाहस्रं मूलस्थानं प्रकीर्तितम् । चत्वारिंशत्सहस्राणि ग्रामाणां यावनः स्मृतः

Mūlasthāna es proclamado con veinticinco mil aldeas. Yāvana es recordado como poseedor de cuarenta mil aldeas.

Verse 162

चत्वार्येव सहस्राणि पक्षबाहुरुदीर्यते । द्वासप्ततिरमी देशाः ग्रामसंख्याः प्रकीर्तिताः

Se afirma que Pakṣabāhu tiene cuatro mil aldeas. Así, estos setenta y dos países—junto con el número de sus aldeas—han sido proclamados.

Verse 163

एवं भरतखंडेऽस्मिन्षण्णवत्येव कोटयः । द्वासप्ततिस्तथा लक्षाः पत्तनानां प्रकीर्तिताः

Así, en esta Bhārata-khaṇḍa se dice que hay noventa y seis koṭi (noventa y seis crores) de divisiones/asentamientos sagrados; y asimismo setenta y dos lakhs de ciudades, tal como lo proclama la tradición.

Verse 164

षट्त्रिंशच्च सहस्राणि वेलाकूलानि भारत । एवं विभज्य खंडानि भ्रातृव्याणां ददौ नव

Oh Bhārata, hay treinta y seis mil tramos de costa. Así, tras dividir las regiones en porciones, otorgó nueve partes a los parientes de los hermanos de ella.

Verse 165

आत्मीयमपि सा देवी अनिच्छुष्वपि तेषु च । यतो मान्येति भगिनी प्रति क्रुध्यंति भ्रातरः

Esa Diosa, aun respecto de lo que era suyo, no deseó retenerlo frente a ellos. Pues los hermanos se irritan contra su hermana pensando: «A ella se la debe honrar primero».

Verse 166

भ्रातॄन्प्रति भगिनी च विचार्यैव ददौ शुभा । तत्कृत्वा सानुमान्यैतान्स्तंभतीर्थमुपागता

La bienaventurada dama, tras considerar a sus hermanos y su condición de hermana, concedió en verdad aquellas porciones. Hecho esto, y habiéndolos honrado debidamente, se dirigió a Stambha-tīrtha.

Verse 167

तदा तेषु च देशेषु चतुर्वर्गस्य साधनम् । सर्वेषां प्रवरं प्रोक्तं कुमारीश्वरमेव च

Entonces, en aquellas regiones se proclamó el medio para alcanzar los cuatro fines de la vida (dharma, artha, kāma y mokṣa). Con todo, lo más excelso de todos fue declarado: sólo Kumārīśvara.

Verse 168

तत्रापि गुप्तक्षेत्रं च वेदैतत्सा कुमारिका । गुप्तक्षेत्रे कुमारेशं पूजयंति महाव्रता

Allí mismo hay también un «kṣetra oculto»; esto lo conoce esa Kumārikā. En ese kṣetra oculto, los observantes del gran voto veneran a Kumāreśa.

Verse 169

तस्थौ स्नायंती षट्सु चैवापि संगमे । ततः कालप्रकर्षाच् प्रासादे स्कंदनिर्मिते

Ella permaneció allí, bañándose en las confluencias—en particular en seis lugares de encuentro. Luego, con el paso del tiempo, habitó en el templo-palacio construido por Skanda.

Verse 170

जीर्णे नव्यं स्वर्णमयं प्रासादं साप्यकारयत् । ततस्तुष्टो महादेवस्तस्या भक्त्यातितोषितः

Cuando el santuario antiguo se hubo deteriorado, ella mandó edificar un nuevo templo de oro. Entonces Mahādeva, sumamente complacido por su devoción, quedó satisfecho.

Verse 171

कुमारलिंगादुत्थाय प्रत्यक्षस्तामवोचत । भद्रे तवाहं भक्त्या च विज्ञानेन च तोषितः

Alzándose del Kumāra-liṅga y manifestándose ante ella, Śiva le dijo: «Oh bienaventurada, me complaces por tu devoción y por tu comprensión».

Verse 172

जीर्णः पुनरुद्धृतोऽयं प्रासादस्तेन तोषितः । तव नाम्ना च विख्यातो भविष्यामि कुमारिके

«Este templo, ya arruinado, ha sido restaurado; por ello quedo satisfecho. Y, oh Kumārikā, llegaré a ser célebre por tu propio nombre».

Verse 173

कर्ता चापि तथोद्धर्ता द्वौ वै समफलौ स्मृतौ । कुमारेशः कुमारीश इति वक्ष्यंति मां ततः

El Creador y el Libertador: se recuerda que ambos otorgan fruto igual. Por eso, desde entonces, me llamarán “Kumāreśa” y “Kumārīśa”.

Verse 174

बर्करेशे च ये दत्त वरा दत्ताः सदैव ते । तवापि प्राप्तः कालश्च समीपे वरवर्णिनि

Los dones concedidos en Barkareśa se cumplen siempre con verdad. También para ti, oh hermosa, ha llegado tu tiempo destinado y ya está muy cercano.

Verse 175

अभर्तृकाया नार्याश्च न स्वर्गो मोक्ष एव च । यथैव वृद्धकन्यायाः सरस्वत्यास्तटे शुभे

Para una mujer sin esposo no se habla ni de cielo ni siquiera de liberación, como en el caso de aquella doncella ya anciana en la auspiciosa ribera del Sarasvatī.

Verse 176

तस्मात्त्वमत्र तीर्थे च महाकालमिति स्मृतम् । सिद्धिं गतं वृणु भद्रे पतित्वे वरवर्णिनि

Por ello, aquí, en este tīrtha llamado Mahākāla, elige—oh bendita y hermosa—al consumado Mahākāla, que ha alcanzado la perfección, como tu esposo.

Verse 177

ततः सा रुद्रवाक्येन वरयामास तं पतिम् । रुद्रलोकं ययौ चापि महाकालसन्विता

Entonces, conforme a la palabra de Rudra, ella lo eligió por esposo; y, acompañada por Mahākāla, partió al mundo de Rudra.

Verse 178

तत्र तां पार्वती प्राह समालिंग्य प्रहर्षिता । यस्मात्त्वया चित्रवच्च लिखिता पृथिवी शुभे

Allí, Pārvatī, llena de gozo, la abrazó y dijo: «Porque tú, oh auspiciosa, has retratado la tierra como si fuera una pintura».

Verse 179

चित्रलेखेतिनाम्ना त्वं तस्माद्भव सखी मम । ततः सखी समभवच्चित्रलेखेति सा शुभा

«Por tanto, con el nombre de Citralekhā, sé mi compañera.» Desde entonces, aquella bienaventurada llegó a ser en verdad amiga, conocida como Citralekhā.

Verse 180

ययानिरुद्धः कथित उषायाः पतिरुत्तमः । योगिनीनां वरिष्ठा या महाकालस्य वल्लभा

Ella fue quien señaló a Aniruddha —el excelso esposo de Uṣā—; ella es la primera entre las Yoginīs; ella es la amada de Mahākāla.

Verse 181

अप्सुसा वार्षिकं बिंदुं पूर्णे वर्षशते पपौ । तपश्चरंती तस्मात्सा प्रोच्यते चाप्सरा दिवि

Practicando austeridades, bebió tan sólo una gota anual durante cien años completos. Por ello, en el cielo se la celebra como una Apsarā.

Verse 182

एवंविधा कुमारी सा लिंगमेतद्धि फाल्गुन । स्थापयामास शिवदं बर्करेश्वरसंज्ञितम्

Tal era aquella doncella; y en verdad, oh Phālguna, ella estableció este mismo liṅga —dador de la gracia de Śiva—, célebre con el nombre de Barkareśvara.

Verse 183

तस्मादत्र नृणां दाहश्चास्थिक्षेपश्च भारत । प्रयागादधिकौ प्रोक्तौ महेशस्य वचो यथा

Por ello, oh Bhārata, en este lugar la cremación de los hombres y la inmersión de sus huesos se declaran —según la palabra misma de Maheśa— como otorgadoras de mérito aún mayor que el de Prayāga.