Adhyaya 8

Verse 1

अगस्त्य उवाच । किं चकार हरः स्कंद मंदराद्रिगतस्तदा । विलंबमालंबयति तस्मिन्नपि गजानने

Agastya dijo: «Oh Skanda, ¿qué hizo entonces Hara (Śiva), cuando hubo ido al monte Mandara, mientras aquel de rostro de elefante (Gaṇeśa) aún demoraba el asunto?»

Verse 2

स्कंद उवाच । शृण्वगस्त्य कथां पुण्यां कथ्यमानां मयाधुना । वाराणस्येकविषयामशेषाघौघनाशिनीम्

Skanda dijo: «Escucha, oh Agastya, este relato santo que ahora te expongo—centrado sólo en Vārāṇasī—que destruye por completo el torrente de los pecados»

Verse 3

करींद्रवदने तत्र क्षेत्रवर्येऽविमुक्तके । विलंबभाजित्र्यक्षेण प्रैक्षिक्षिप्रमधोक्षजः

Allí, en ese campo sagrado supremo—Avimukta—cuando el de rostro de elefante se demoraba, Adhokṣaja (Viṣṇu) dirigió presto su mirada al Señor de los Tres Ojos (Śiva).

Verse 4

प्रोक्तोथ बहुशश्चेति बहुमानपुरःसरम् । तथा त्वमपि माकार्षीर्यथा प्राक्प्रस्थितैः कृतम्

«Esto, en verdad, se ha dicho muchas veces», habló, precediendo sus palabras el debido honor. «Así también tú no obres de otro modo; actúa como lo hicieron quienes partieron antes.»

Verse 5

श्रीविष्णुरुवाच । उद्यमः प्राणिभिः कार्यो यथाबुद्धि बलाबलम् । परं फलंति कर्माणि त्वदधीनानि शंकर

Śrī Viṣṇu dijo: «Los seres deben emprender el esfuerzo según su comprensión de la fuerza y la limitación. Pero el fruto último de las obras depende de ti, oh Śaṅkara.»

Verse 6

अचेतनानि कर्माणि स्वतंत्राः प्राणिनोपि न । त्वं च तत्कर्मणां साक्षी त्वं च प्राणिप्रवर्तकः

«Las acciones son insensibles, y ni siquiera los seres vivos son verdaderamente independientes. Tú eres el testigo de esas acciones, y tú eres quien impulsa a los seres.»

Verse 7

किंतु त्वत्पादभक्तानां तादृशी जायते मतिः । यया त्वमेव कथयेः साध्वनेनत्वनुष्ठितम्

Pero en quienes son devotos de Tus sagrados pies nace tal entendimiento, por el cual Tú mismo declaras: «Él lo ha cumplido rectamente».

Verse 8

यत्किंचिदिह वै कर्मस्तोकं वाऽस्तोकमेव वा । तत्सिद्ध्यत्येव गिरिश त्वत्पादस्मृत्यनुष्ठितम्

Cualquier acción que aquí se realice—sea pequeña o grande—oh Señor de la Montaña, alcanza sin duda el éxito cuando se ejecuta recordando Tus sagrados pies.

Verse 9

सुसिद्धमपि वै कार्यं सुबुद्ध्यापि स्वनुष्ठितम् । अत्वत्पदस्मृतिकृतं विनश्यत्येव तत्क्षणात्

Aun una obra bien establecida y realizada con recta comprensión perece al instante si se hace sin el recuerdo de Tus pies.

Verse 10

शंभुना प्रेषितेनाद्य सूद्यमः क्रियते मया । त्वद्भक्तिसंपत्तिमतां संपन्नप्राय एव नः

Hoy, por mandato de Śambhu, realizo un esfuerzo fervoroso; pues para quienes poseen la riqueza de la devoción a Ti, el logro está casi asegurado.

Verse 11

अतीव यदसाध्यं स्यात्स्वबुद्धिबलपौरुषैः । तत्कार्यं हि सुसिद्धं स्यात्त्वदनुध्यानतः शिव

Aun lo que sea del todo imposible por el propio intelecto, fuerza y esfuerzo humano, se cumple perfectamente mediante la meditación en Ti, oh Śiva.

Verse 12

यांति प्रदक्षिणीकृत्य ये भवंतं भवं विभो । भवंति तेषां कार्याणि पुरोभूतानि ते भयात्

Quienes, tras circunvalarte, oh Bhava, Señor todopoderoso, avanzan, hallan que sus obras ya están cumplidas de antemano, como si corrieran a su encuentro por temor a tu poder.

Verse 13

जातं विद्धि महादेव कार्यमेतत्सुनिश्चितम् । काशीप्रावेशिकश्चिंत्य शुभलग्नोदयः परम्

Sabe, oh Mahādeva, que esta empresa está ya cumplida, firmemente determinada. Ha surgido en plenitud el auspicioso momento de entrar en Kāśī; acógelo sin duda.

Verse 14

अथवा काशिसंप्राप्तौ न चिंत्यं हि शुभाशुभम् । तदैव हि शुभः कालो यदैवाप्येत काशिका

O bien, al llegar a Kāśī no debe uno ponderar signos propicios o adversos; pues ese mismo instante es auspicioso: justamente cuando se alcanza Kāśikā.

Verse 15

शंभुं प्रदक्षिणीकृत्य प्रणम्य च पुनःपुनः । प्रतस्थेऽथ सलक्ष्मीको मंदराद्गरुडध्वजः

Habiendo circunvalado a Śambhu y postrándose una y otra vez, Viṣṇu, el de estandarte de Garuḍa, acompañado de Lakṣmī, partió entonces del Mandara.

Verse 16

दृशोरतिथितां नीत्वा विष्णुर्वाराणसीं ततः । पुंडरीकाक्ष इत्याख्यां सफलीकृतवान्मुदा

Luego Viṣṇu, llevando a Vārāṇasī como “huésped” a sus ojos al contemplarla, con gozo hizo plenamente verdadero y cumplido el nombre de «Puṇḍarīkākṣa».

Verse 17

गंगावरणयोर्विष्णुः संभेदे स्वच्छमानसः । प्रक्षाल्य पाणिचरणं सचैलः स्नातवानथ

En la confluencia del Gaṅgā y el Varaṇā, Viṣṇu—con la mente serena y diáfana—lavó sus manos y pies, y luego se bañó allí, aún vestido con sus ropas.

Verse 18

तदाप्रभृति तत्तीर्थं पादोदकमितीरितम् । पादौ यदादौ शुभदौ क्षालितौ पीतवाससा

Desde entonces, aquel vado sagrado fue llamado “Pādodaka”, pues allí, al comienzo, fueron lavados los pies auspiciosos de Pītavāsā—Viṣṇu, el Vestido de Amarillo.

Verse 19

तत्र पादोदके तीर्थे ये स्नास्यंतीह मानवाः । तेषां विनश्यति क्षिप्रं पापं सप्तभवार्जितम्

Quienes se bañan allí, en el sagrado vado de Pādodaka, destruyen pronto los pecados acumulados a lo largo de siete nacimientos.

Verse 20

तत्र श्राद्धं नरः कृत्वा दत्त्वा चैव तिलोदकम् । सप्तसप्त तथा सप्त स्ववंश्यांस्तारयिष्यति

El hombre que allí realiza el śrāddha y ofrece agua con sésamo, liberará a su propio linaje: siete veces siete, y otros siete (linajes).

Verse 21

गयायां यादृशी तृप्तिर्लभ्यते प्रपितामहैः । तीर्थे पादोदके काश्यां तादृशी लभ्यते ध्रुवम्

La misma satisfacción que los antepasados obtienen en Gayā, sin duda se obtiene en Kāśī, en el sagrado vado de Pādodaka.

Verse 22

कृतपादोदक स्नानं पीतपादोदकोदकम् । दत्तपादोदपानीयं नरं न निरयः स्पृशेत्

Quien se ha bañado en el sagrado Pādodaka, ha bebido esa agua de pādodaka y la ha ofrecido también como bebida santa: el infierno no toca a tal hombre.

Verse 23

विष्णुपादोदके तीर्थे प्राश्य पादोदकं सकृत् । जातुचिज्जननीस्तन्यं न पिबेदिति निश्चितम्

En el vado sagrado de Viṣṇu-Pādodaka, una vez que se ha sorbido el pādodaka siquiera una sola vez, queda firmemente establecido que nunca más debe beberse la leche materna.

Verse 24

सचक्र शालग्रामस्य शंखेन स्नापितस्य च । अद्भिः पादोदकस्यांबु पिबन्नमृततां व्रजेत्

Quien bebe el agua de pādodaka—el agua con que se bañó el Śālagrāma, marcado con el disco, y que fue bañado con una concha—alcanza la inmortalidad (amṛtatva).

Verse 25

विष्णुपादोदके तीर्थे विष्णुपादोदकं पिबेत् । यदि तत्सुधया किं नु बहुकालीनयातया

En el vado sagrado de Viṣṇu-Pādodaka debe beberse el pādodaka de Viṣṇu; pues si eso mismo es néctar, ¿qué necesidad hay de un ‘amṛta’ rancio, guardado por largo tiempo?

Verse 26

काश्यां पादोदके तीर्थे यैः कृता नोदकक्रियाः । जन्मैव विफलं तेषां जलबुद्बुद सश्रियाम्

Quienes no realizan los ritos de agua en el sagrado Pādodaka de Kāśī—aunque posean el fugaz esplendor de la vida, como burbujas sobre el agua—hacen estéril su propio nacimiento.

Verse 27

कृतनित्यक्रियो विष्णुः सलक्ष्मीकः सकाश्यपिः । उपसंहृत्य तां मूर्तिं त्रैलोक्यव्यापिनीं तथा

Viṣṇu, tras cumplir sus ritos cotidianos, junto con Lakṣmī y también con Kāśyapa, replegó aquella forma que penetraba los tres mundos.

Verse 28

विधाय दार्षदीं मूर्तिं स्वहस्तेनादिकेशवः । स्वयं संपूजयामास सर्वसिद्धिसमृद्धिदाम्

Habiendo modelado con sus propias manos una imagen de piedra, Ādikeśava mismo la adoró: un ícono que concede la plenitud de todo logro y la próspera fortuna.

Verse 29

आदिकेशवनाम्नीं तां श्रीमूर्तिं पारमेश्वरीम् । संपूज्य मर्त्यो वैकुंठं मन्यते स्वगृहांगणम्

Tras venerar debidamente aquella gloriosa imagen suprema llamada Ādikeśava, el mortal llega a considerar incluso el patio de su propia casa como el mismo Vaikuṇṭha.

Verse 30

श्वेतद्वीप इति ख्यातं तत्स्थानं काशिसीमनि । श्वेतद्वीपे वसंत्येव नरास्तन्मूर्तिसेवकाः

Aquel lugar, dentro de los confines de Kāśī, es célebre como ‘Śvetadvīpa’. En verdad, los hombres que sirven a esa sagrada imagen moran en Śvetadvīpa.

Verse 31

क्षीराब्धिसंज्ञं तत्रान्यत्तीर्थं केशवतोग्रतः । कृतोदकक्रियस्तत्र वसेत्क्षीराब्धिरोधसि

Allí hay otro tīrtha llamado ‘Kṣīrābdhi’, situado frente a Keśava. Tras realizar allí los ritos del agua, debe uno morar en observancia a la orilla de Kṣīrābdhi.

Verse 32

तत्र श्राद्धं नरः कृत्वा गां दत्त्वा च पयस्विनीम् । यथोक्तसर्वाभरणां क्षीरोदे वासयेत्पितॄन्

Allí, tras celebrar el śrāddha y donar una vaca lechera adornada según lo prescrito, el hombre hace que sus antepasados moren satisfechos en Kṣīroda, el Reino del Océano de Leche.

Verse 33

एकोत्तरशतं वंश्यान्नवेत्पायस कर्दमम् । क्षीरोदरोधः पुण्यात्मा भक्त्या तत्रैकधेनुदः

Una sola dádiva de una vaca, ofrecida allí con devoción por un alma virtuosa en la ribera de Kṣīroda, otorga satisfacción—como de payasa y dulces oblaciones— a ciento uno de los descendientes del linaje.

Verse 34

बह्वीश्च नैचिकीर्दत्त्वा श्रद्धयात्र सदक्षिणाः । शय्योत्तरांश्च प्रत्येकं पितॄंस्तत्र सुवासयेत्

Dando allí muchas ofrendas naicikī, con fe y la debida dakṣiṇā, y ofreciendo lechos y dones adicionales, se hace que cada uno de los antepasados habite allí con comodidad en ese ámbito sagrado.

Verse 35

क्षीरोदाद्दक्षिणे तत्र शंखतीर्थमनुत्तमम् । तत्रापि संतर्प्यपितॄन्विष्णुलोकेमहीयते

Al sur de Kṣīroda está el incomparable Śaṅkha-tīrtha. Aun allí, al satisfacer a los antepasados, uno es honrado en el mundo de Viṣṇu.

Verse 36

तद्याम्यां चक्रतीर्थं च पितॄणामपि दुर्लभम् । तत्रापि विहितश्राद्धो मुच्यते पैतृकादृणात्

Más al sur está Cakra-tīrtha, raro incluso para los antepasados. Aun allí, quien realiza el śrāddha según lo prescrito queda liberado de la deuda ancestral.

Verse 37

तत्संन्निधौ गदातीर्थं विष्वगाधिनिबर्हणम् । तारणं च पितॄणां वै कारणं चैनसां क्षये

Cerca de aquel (Cakra-tīrtha) está Gadā-tīrtha, que destruye las aflicciones hondamente arraigadas. En verdad es causa de la liberación de los Pitṛs (antepasados) y del menguar de los pecados.

Verse 38

पद्मतीर्थं तदग्रे तु तत्र स्नात्वा नरोत्तमः । पितॄन्संतर्प्य विधिना पद्मयानेव हीयते

Delante de aquel está Padma-tīrtha. El mejor de los hombres, tras bañarse allí y satisfacer debidamente a los Pitṛs con los ritos prescritos, parte como si fuera llevado en un carro aéreo de loto.

Verse 39

तत्रैव च महालक्ष्म्यास्तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । स्वयं यत्र महालक्ष्मीः स्नाता त्रैलोक्यहर्षदा

Allí mismo está el tīrtha de Mahālakṣmī, célebre en los tres mundos: donde la propia Mahālakṣmī se bañó una vez, otorgando gozo a los tres mundos.

Verse 40

तत्र तीर्थे कृतस्नानो दत्त्वा रत्नानि कांचनम् । पट्टांबराणि विप्रेभ्यो न लक्ष्म्या परिहीयते

Habiéndose bañado en ese tīrtha y habiendo dado joyas, oro y finas vestiduras de seda a los brāhmaṇas, su Lakṣmī (prosperidad) jamás se ve menguada.

Verse 41

यत्रयत्र हि जायेत तत्रतत्र समृद्धिमान् । पितरोपि हि सुश्रीकास्तस्य स्युस्तीर्थगौरवात्

Dondequiera que nazca, allí y entonces será próspero; y aun sus antepasados quedan colmados de esplendor, por la majestad de ese tīrtha.

Verse 42

तत्रास्ति हि महालक्ष्म्या मूर्तिस्त्रैलोक्यवंदिता । तां प्रणम्य नरो भक्त्या न रोगी जायते क्वचित्

Allí se halla una imagen de Mahālakṣmī, venerada en los tres mundos. Quien se postra ante Ella con devoción jamás nace afligido por enfermedad.

Verse 43

नभस्य बहुलाष्टम्यां कृत्वा जागरणं निशि । समभ्यर्च्य महालक्ष्मीं व्रती व्रतफलं लभेत्

En la bahulāṣṭamī, el octavo día oscuro del mes de Nabhas (Bhādrapada), velando en la noche y adorando debidamente a Mahālakṣmī, el devoto observante obtiene el fruto pleno del voto.

Verse 44

तार्क्ष्य तीर्थं हि तत्रास्ति तार्क्ष्यकेशवसन्निधौ । तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या संसाराहिं न पश्यति

Allí también está el Tārkṣya-tīrtha, junto a Tārkṣya-Keśava. Quien se baña allí con devoción ya no contempla la serpiente del samsāra.

Verse 45

तदग्रे नारदं तीर्थं महापातकनाशनम् । ब्रह्मविद्योपदेशं च प्राप्तवान्यत्र नारदः

Más allá está el Nārada-tīrtha, destructor de grandes pecados; allí Nārada recibió la enseñanza de la brahma-vidyā, el conocimiento de Brahman.

Verse 46

तत्र स्नातो नरः सम्यग्ब्रह्मविद्यामवाप्नुयात् । केशवात्तेन तत्रोक्तः काश्यां नारदकेशवः

Quien se baña allí alcanza verdaderamente la brahma-vidyā. Por eso, en Kāśī, el Keśava de ese lugar es llamado «Nārada-Keśava».

Verse 47

अर्चयित्वा नरो भक्त्या देवं नारदकेशवम् । जनन्या जठरं पीठमध्यास्ते न कदाचन

Habiendo adorado con devoción al Señor Nārada-Keśava, el hombre no vuelve jamás a yacer en el vientre materno, ni a reposar en el asiento del alumbramiento, en tiempo alguno.

Verse 48

प्रह्लादतीर्थं तस्याग्रे यत्र प्रह्लादकेशवः । तत्र श्राद्धादिकं कृत्वा विप्णुलोके महीयते

Frente a ese santuario está el Prahlāda-tīrtha, donde mora Prahlāda-Keśava. Quien allí realiza el Śrāddha y los ritos afines, es honrado en el mundo de Viṣṇu.

Verse 49

आंबरीषमहातीर्थमघघ्नं तस्य सन्निधौ । तत्रौदकीं क्रियां कुर्वन्निष्कालुष्यं लभेन्नरः

Cerca de allí está el gran Āmbārīṣa-tīrtha, destructor de pecados. Al realizar allí los ritos con agua, el hombre alcanza pureza, libre de mancha e impureza.

Verse 50

आदित्यकेशवः पूज्य आदिकेशव पूर्वतः । तस्य संदर्शनादेव मुच्यते चोच्चपातकैः

Āditya-Keśava es digno de culto, situado al oriente de Ādi-Keśava. Con sólo contemplarlo, uno queda liberado incluso de los pecados más graves.

Verse 51

दत्तात्रेयेश्वरं तीर्थं तत्रैवादिगदाधरः । पितॄन्संतर्प्य तत्रैव ज्ञानयोगमवाप्नुयात्

Allí está el tīrtha de Dattātreyeśvara, y allí mismo está Ādi-Gadādhara. Habiendo satisfecho allí a los Pitṛs (antepasados), se alcanza el yoga del conocimiento espiritual.

Verse 52

भृगुकेशवपूर्वेण तीर्थं वै भार्गवं परम् । तत्र स्नातो नरः प्राज्ञो भवेद्भार्गववत्सुधीः

Al oriente de Bhṛgu-Keśava está, en verdad, el supremo Bhārgava-tīrtha. Quien se baña allí, siendo prudente, se vuelve sabio y discernidor, como un Bhārgava.

Verse 53

तत्र वामनतीर्थं च प्राच्यां वामनकेशवात् । पूजयित्वा च तं विष्णुं वसेद्वामनसन्निधौ

Allí también está el Vāmana-tīrtha, al oriente de Vāmana-Keśava. Habiendo adorado a ese Viṣṇu, que el devoto habite en la presencia de Vāmana.

Verse 54

नरनारायणं तीर्थं नरनारायणात्पुरः । तत्र तीर्थे कृतस्नानो नरो नारायणो भवेत्

Frente a Nara-Nārāyaṇa está el Nara-Nārāyaṇa-tīrtha. Quien se baña en ese tīrtha llega a ser como Nārāyaṇa, colmado de auspiciosidad divina.

Verse 55

यज्ञवाराह तीर्थं च तदग्रे पापनाशनम् । प्रतिमज्जनतस्तत्र राजसूय क्रतोः फलम्

Hay también el Yajña-Vārāha-tīrtha, delante de él, destructor de pecados. Por sumergirse allí repetidas veces, se obtiene el fruto del sacrificio Rājasūya.

Verse 56

विदारनारसिंहाख्यं तत्र तीर्थं सुनिर्मलम् । स्नातो विदारयेत्तत्र पापं जन्मशतार्जितम्

Allí está el tīrtha inmaculado llamado Vidāra-Narasiṃha. Quien se baña allí desgarra y destruye los pecados acumulados a lo largo de cien nacimientos.

Verse 57

गोपिगोविंद तीर्थं च गोपिगोविंदपूर्वतः । स्नात्वा तत्र समभ्यर्च्य विष्णुं विष्णुप्रियो भवेत्

Existe también el tīrtha llamado Gopī-Govinda, al oriente de Gopī-Govinda. Quien se baña allí y adora a Viṣṇu con reverencia, llega a ser amado por Viṣṇu.

Verse 58

तीर्थं लक्ष्मीनृसिंहाख्यं गोपिगोविंद दक्षिणे । न लक्ष्म्या त्यज्यते क्वापि तत्तीर्थं परिमज्जनात्

Al sur de Gopī-Govinda está el tīrtha sagrado llamado Lakṣmī-Nṛsiṃha. Por sumergirse en ese tīrtha, Lakṣmī —la fortuna y la gracia divina— no abandona jamás a nadie, en ningún lugar ni tiempo.

Verse 59

तदग्रे शेषतीर्थं च शेषमाधवसन्निधौ । तर्पितानां पितॄणां च यत्र तृप्तिर्न शिष्यते

Delante de ese lugar está Śeṣa-tīrtha, junto a Śeṣa-Mādhava. Allí, cuando se ofrece tarpaṇa a los Pitṛs (ancestros), su satisfacción no mengua, sino que permanece plena.

Verse 60

शंखमाधवतीर्थं च तदवाच्यां सुनिर्मलम् । कृतोदको नरस्तत्र भवेत्पापोपि निर्मलः

Y está el Śaṅkha-Mādhava Tīrtha, del que se habla como sumamente puro. Quien allí realiza el rito del agua o el baño sagrado queda purificado, aun si está cargado de pecado.

Verse 61

तदग्रे च हयग्रीवं तीर्थं परमपावनम् । तत्र स्नात्वा हयग्रीवं केशवं परिपूज्य च

Más allá de eso está el Hayagrīva Tīrtha, supremamente purificador. Habiéndose bañado allí, debe también adorarse a Keśava en la forma de Hayagrīva, con plena devoción.

Verse 62

पिंडं च तत्र निर्वाप्य हयग्रीवस्य सन्निधौ । हायग्रीवीं श्रियं प्राप्य समुच्येत सपूर्वजः

Y habiendo ofrecido allí el piṇḍa en presencia de Hayagrīva, se alcanza la prosperidad otorgada por Hayagrīva y se es elevado junto con los antepasados.

Verse 63

स्कंद उवाच । प्रसंगतो मयैतानि तीर्थानि कथितानि ते । भूमौ तिलांतरायां यत्तत्र तीर्थान्यनेशः

Skanda dijo: De paso te he relatado estos tīrthas. En la región de la tierra llamada Tilāntarā hay, en verdad, innumerables vados sagrados, oh Señor.

Verse 64

पातालं गमितः पूर्वं हरिणा विक्रमैस्त्रिभिः । वृत्तवानपि वै वृत्रः सुत्राम्णा विनिसूदितः

Antaño, Hari alcanzó Pātāla con sus tres zancadas; y también Vṛtra, aunque temible, fue abatido por Sutrāman (Indra).

Verse 65

उद्दिष्टानां तु तीर्थानामेतेषां कलशोद्भव । नाममात्रमपि श्रुत्वा निष्पापो जायते नरः । इदानीं प्रस्तुतं विप्र शृणु वक्ष्यामि तेग्रतः । वैकुंठनाथो यच्चक्रे शंखचक्रगदाधरः

Oh Kalaśodbhava (Agastya), de estos tīrthas señalados, con sólo oír siquiera sus nombres el hombre queda sin pecado. Ahora, oh brāhmaṇa, escucha lo que viene; te declararé ante ti lo que hizo Vaikuṇṭhanātha, el Señor que porta caracola, disco y maza.

Verse 66

तस्यां मूर्तौ समावेश्य कैशव्यामथ केशवः । शंभोः कार्ये कृतमना अंशांशांशेन निर्गतः

Entonces Keśava, entrando en aquella forma kaiśavī, y con la mente puesta en cumplir el propósito de Śambhu, salió manifestándose por una fracción de una fracción de una fracción de su poder.

Verse 67

अगस्त्य उवाच । अंशांशांशेन निश्चक्रे कुतो भोश्चक्रपाणिना । क्व निर्गतं च हरिणा प्राप्य काशीं षडानन

Dijo Agastya: Oh Ṣaḍānana, ¿de dónde surgió Cakrapāṇi (Viṣṇu) por esa ínfima porción? Y al llegar a Kāśī, ¿en qué lugar exacto se manifestó Hari?

Verse 68

स्कंद उवाच । सामस्त्येन यदर्थं न निर्गतं विष्णुना मुने । ब्रुवे तत्कारणमिति क्षणमात्रं निशामय

Skanda dijo: «Oh sabio, escucha sólo un instante mientras expongo la causa de por qué Viṣṇu no partió por completo, en su totalidad».

Verse 69

संप्राप्य पुण्यसंभारैः प्राज्ञो वाराणसीं पुरीम् । न त्यजेत्सर्वभावेन महालाभैरपीरितः

Habiendo alcanzado la ciudad de Vārāṇasī por tesoros de mérito acumulado, el sabio no debe abandonarla con todo su ser, ni dejarse seducir siquiera por grandes ganancias mundanas.

Verse 70

अतः प्रतिकृतिः स्वीया तत्र काश्यां मुरारिणा । प्रतितस्थे कलशजस्तोकांशेन च निर्गतम्

Por ello, en Kāśī, Murāri (Viṣṇu) estableció allí su propia representación; y el sabio nacido del cántaro (Agastya) partió, pero sólo en una pequeña medida.

Verse 71

किंचित्काश्या उदीच्यां च गत्वा देवेन चक्रिणा । स्वस्थित्यै कल्पितं स्थानं धर्मक्षेत्रमितीरितम्

Habiendo ido un poco al norte de Kāśī, el Señor portador del disco (Cakrin) dispuso un lugar para su propia morada; se lo proclama como ‘Dharmakṣetra’, el Campo del Dharma.

Verse 72

ततस्तु सौगतं रूपं शिश्राय श्रीपतिः स्वयम् । अतीव सुंदरतरं त्रैलोक्यस्यापिमोहनम्

Entonces Śrīpati mismo asumió una forma Saugata, semejante a la budista: de hermosura excelsa, capaz de hechizar aun a los tres mundos.

Verse 73

श्रीः परिव्राजिका जाता नितरां सुभगाकृतिः । यामालोक्य जगत्सर्वं चित्रन्यस्तमिवास्थितम्

Śrī (Lakṣmī) se volvió una renunciante errante, de figura sumamente auspiciosa; al verla, el mundo entero quedó inmóvil, como pintado en un cuadro.

Verse 74

विश्वयोनिं जगद्धात्रीं न्यस्तहस्ताग्रपुस्तकाम् । गरुत्मानपि तच्छिष्यो जातो लोकोत्तराकृतिः

Esa Madre del Mundo—matriz del universo, sustentadora de la creación—llevaba un libro en la punta de su mano descendida; y aun Garuḍa se hizo su discípulo, tomando una forma más allá del mundo ordinario.

Verse 75

अत्यद्भुत महाप्राज्ञो निःस्पृहः सर्ववस्तुषु । गुरुशुश्रूषणपरो न्यस्तहस्ताग्रपुस्तकः

Era sumamente admirable y de gran sabiduría, sin apego a cosa alguna; dedicado al servicio del maestro, con un libro sostenido en la parte delantera de su mano descendida.

Verse 76

अपृच्छत्परमं धर्मं संसारविनिमोचकम् । आचार्यवर्यं सौम्यास्यं प्रसन्नात्मानमुत्तमम्

Preguntó al excelso maestro por el dharma supremo que libera del saṃsāra; aquel maestro, de rostro apacible, corazón sereno y excelencia consumada.

Verse 77

धर्मार्थशास्त्रकुशलं ज्ञानविज्ञानशालिनम् । सुस्वरं सुपदव्यक्ति सुस्निग्धमृदुभाषिणम्

Contempló al maestro: diestro en los śāstras de dharma y artha, colmado de saber y comprensión realizada; de voz grata, claro en la expresión, y de palabra suave, tierna y afectuosa.

Verse 78

स्तंभनोच्चाटनाकृष्टि वशीकर्मादिकोविदम् । व्याख्यानसमयाकृष्ट पक्षिरोमांचकारिणम्

Era diestro en actos como inmovilizar, expulsar, atraer y subyugar; y cuando inició su exposición, hasta las aves fueron atraídas y se estremecieron de arrobamiento.

Verse 79

पीततद्गीतपीयूष मृगपूगैरुपासितम् । महामोदभराक्रांत वातचांचल्यहारिणम्

Bandas de ciervos, tras beber el néctar de su canto, lo asistían; inundados de gran gozo, quedaban libres de la inquieta inconstancia de la mente, semejante al viento.

Verse 80

वृक्षैरपि पतत्पुष्पच्छलैःकृतसमर्चनम् । ततःप्रोवाच पुण्यात्मा पुण्यकीर्तिः स सौगतः

Hasta los árboles, con el pretexto de dejar caer flores, parecían rendirle adoración. Entonces habló aquel de alma virtuosa, Puṇyakīrti, el budista de santa fama.

Verse 81

शिष्यं विनयकीर्तिं तं महाविनयभूषणम्

Aquel discípulo, Vinayakīrti, estaba adornado con gran humildad y disciplina.

Verse 82

रत्नाकरे रत्नसंख्या संख्याविद्भिरपीष्यते । लिंगप्रतिष्ठा पुण्यस्य न तु संख्येति लिख्यते

En un océano de gemas, aun los expertos en contar reconocen el número de joyas; pero el mérito de establecer un Śiva-liṅga no puede escribirse como cifra.

Verse 83

अनादिसिद्धः संसारः कर्तृकर्मविवर्जितः । स्वयं प्रादुर्भवेदेष स्वयमेव विलीयते

El saṃsāra está establecido sin comienzo, libre de verdadero agente y de acción; por sí mismo surge, y por sí mismo se disuelve.

Verse 84

ब्रह्मादिस्तंबपर्यंतं यावद्देहनिबंधनम् । आत्मैवैकेश्वरस्तत्र न द्वितीयस्तदीशिता

Desde Brahmā hasta un simple manojo de hierba, mientras haya atadura al cuerpo, allí el Sí mismo es el único Señor; no existe un segundo soberano aparte de Eso.

Verse 85

यद्ब्रह्मविष्णुरुद्राद्यास्तथाख्या देहिनामिमाः । आख्या यथास्मदादीनां पुण्यकीर्त्यादिरुच्यते

Así como los seres encarnados reciben nombres como «Brahmā», «Viṣṇu» y «Rudra», del mismo modo para personas como nosotros hay nombres—como «Puṇyakīrti»—que se usan en el habla común.

Verse 86

देहो यथा स्मदादीनां स्वकालेन विलीयते । ब्रह्मादि मशकांतानां स्वकालाल्लीयते तथा

Así como el cuerpo de personas como nosotros perece a su debido tiempo, así también los cuerpos de todos—desde Brahmā hasta un mosquito—se disuelven cuando llega su hora.

Verse 87

विचार्यमाणे देहेस्मिन्नकिंचिदधिकं क्वचित् । आहारो मैथुनं निद्रा भयं सर्वत्र यत्समम्

Cuando se examina este cuerpo, no se halla en ninguna parte nada superior: el alimento, el ayuntamiento, el sueño y el temor son iguales en todos los seres.

Verse 88

निजाहारपरीमाणं प्राप्य सर्वोपि देहभृत् । सदृशीमेव संतृप्तिं प्राप्नुयान्नाधिकेतराम्

Todo ser encarnado, al obtener la medida debida de su propio alimento, alcanza una saciedad conforme a esa medida, ni mayor ni distinta de lo que conviene.

Verse 89

यथा वितृषिताः स्याम पीत्वा पेयं मुदा वयम् । तृषितास्तु तथान्येपि न विशेषोल्पकोधिकः

Así como nosotros, sedientos, nos libramos de la sed al beber con gozo una bebida, así también los otros sedientos; en esto no hay diferencia especial, ni pequeña ni grande.

Verse 90

संतु नार्यः सहस्राणि रूपलावण्यभूमयः । परं निधुवने काले ह्येकैवेहोपयुज्यते

Aunque haya miles de mujeres, ricas en hermosura y encanto, en la hora de la unión amorosa aquí sólo una es la que verdaderamente participa.

Verse 91

अश्वाः परः शताः संतु संत्वनेकेप्यनेकषाः । अधिरोहे तथाप्येको न द्वितीयस्तथात्मनः

Aunque haya más de cien caballos, muchos y de muchas clases, para montar y cabalgar se usa sólo uno; no hay un segundo al mismo tiempo.

Verse 92

पर्यंकशायिनां स्वापे सुखं यदुपपद्यते । तदेव सौख्यं निद्रायामिह भूशायिनामपि

La dicha que nace en el sueño de quienes reposan en un lecho es esa misma dicha, en el sueño, aun para quienes yacen en el suelo.

Verse 93

यथैव मरणाद्भीतिरस्मदादि वपुष्मताम् । ब्रह्मादिकीटकांतानां तथा मरणतो भयम्

Así como el temor a la muerte existe en los seres encarnados como nosotros, así también hay temor a la muerte en todos: desde Brahmā hasta el más diminuto insecto.

Verse 94

सर्वेतनुभृतस्तुल्या यदि बुद्ध्या विचार्यते । इदं निश्चित्य केनापि नो हिंस्यः कोपि कुत्रचित्

Si se reflexiona con discernimiento, todos los seres encarnados son iguales. Sabiendo esto con certeza, que nadie dañe jamás a ningún ser, en ningún lugar.

Verse 95

धर्मो जीवदया तुल्यो न क्वापि जगतीतले । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कार्या जीवदया नृभिः

Sobre la faz de la tierra no hay dharma igual a la compasión hacia los seres vivos. Por ello, con todo empeño, los humanos deben practicar la misericordia hacia la vida.

Verse 96

एकस्मिन्रक्षिते जीवे त्रैलोक्यं रक्षितं भवेत् । घातिते घातितं तद्वत्तस्माद्रक्षेन्न घातयेत्

Cuando se protege siquiera una vida, es como si se protegieran los tres mundos; cuando se mata una vida, es como si se mataran los tres mundos. Por eso, protéjase y no se cause muerte.

Verse 97

अहिंसा परमो धर्म इहोक्तः पूर्वसूरिभिः । तस्मान्न हिंसा कर्तव्या नरैर्नरकभीरुभिः

La no violencia (ahiṃsā) es el dharma supremo—así lo proclamaron aquí los sabios antiguos. Por ello, quienes temen el naraka no deben cometer jamás violencia.

Verse 98

न हिंसा सदृशं पापं त्रैलोक्ये सचराचरे । हिंसको नरकं गच्छेत्स्वर्गं गच्छेदहिंसकः

En los tres mundos, entre los seres móviles e inmóviles, no hay pecado igual a la violencia. El violento va al naraka; el no violento va al cielo.

Verse 99

संति दानान्यनेकानि किं तैस्तुच्छ फलप्रदैः । अभीति दानसदृशं परमेकमपीह न

Hay muchas clases de dádivas, pero ¿qué valen las que otorgan frutos mezquinos? Aquí no existe ni una sola dádiva comparable al supremo don de la intrepidez (abhaya).

Verse 100

इह चत्वारि दानानि प्रोक्तानि परमर्षिभिः । विचार्य नानाशास्त्राणि शर्मणेत्र परत्र च

Aquí los grandes ṛṣi, tras considerar diversas śāstra, han declarado cuatro clases de dádivas que otorgan bienestar en este mundo y en el venidero.

Verse 110

वृक्षांश्छित्त्वा पशून्हत्वा कृत्वा रुधिरकर्दमम । दग्ध्वा वह्नौ तिलाज्यादि चित्रं स्वर्गोऽभिलप्यते

Tras talar árboles, matar animales y hacer un lodazal de sangre—y luego quemar en el fuego sésamo, ghee y demás—extrañamente la gente habla del ‘cielo’ como meta.

Verse 120

मुधा जातिविकल्पोयं लोकेषु परिकल्प्यते । मानुष्ये सति सामान्ये कोधमः कोथ चोत्तमः

Vana es la idea de las ‘distinciones de casta’ que se imagina en los mundos. Si la humanidad es común a todos, ¿quién es en verdad bajo y quién, ciertamente, superior?

Verse 130

वंध्यानां चापि वंध्यात्वं सा परिव्राजिकाहरत् । तैस्तैश्च कार्मणोपायैरसौ भाग्यवतीः स्त्रियः

Aquella monja errante quitó incluso la esterilidad de las mujeres estériles; por diversos medios ocultos, hizo a las mujeres «afortunadas», como si estuvieran bendecidas con buen destino.

Verse 140

विलोक्य तं समायातं दूरादुत्कंठितो नृपः । मेने भवेद्गुरुरयं युक्तो मदुपदेशने

Al verlo acercarse desde lejos, el rey, anhelante de expectación, pensó: «Éste sería un guru adecuado para instruirme».

Verse 150

अधुना गुरुरेधित्वं मम भाग्योदयागतः । राज्यं तु प्रकरोम्येवं न्यक्कृतांतकसाध्वसम्

Ahora, por el alzarse de mi buena fortuna, ha llegado a mi vida la grandeza de un guru. Así gobernaré mi reino, habiendo sometido el temor a Yama, la Muerte.

Verse 160

विरिंचिं सारथिं कृत्वा कृत्वा विष्णुं च पत्त्रिणम् । रथचक्रे पुष्पवंतौ प्रतोदं प्रणवात्मकम्

Tomando a Viriñci (Brahmā) por auriga, y a Viṣṇu por el ave (estandarte/soporte), con ruedas del carro colmadas de flores y un aguijón hecho del sagrado Praṇava (Oṃ)…

Verse 170

इदानीं दिश मे तात कर्मनिर्मूलनक्षमम् । उपायं त्वमुपायज्ञ येन निर्वृतिमाप्नुयाम्

Ahora, querido padre, muéstrame un medio capaz de arrancar de raíz el karma. Tú eres diestro en los upāya; por él pueda yo alcanzar la paz y la liberación.

Verse 180

संख्यास्ति यावती देहे देहिनो रोमसंभवा । तावतोप्यपराधा वै यांति लिंग प्रतिष्ठया

Tantos como son los vellos que brotan en el cuerpo de un ser viviente, tantos, en verdad, son los delitos que se destruyen al establecer un Śiva-liṅga.

Verse 190

अहो उदर्क एतस्य न कैश्चित्प्रतिपद्यते । अस्माकमपि यद्दूरमदवीयस्तदस्य यत्

¡Ay! Nadie comprende de verdad el desenlace de esto. Incluso lo que nos parece lejano, para ello es todavía más lejano.

Verse 200

विलोक्य काशीं परितो मायाद्विजवपुर्हरिः । भूयोभूयो विचार्यापि किमत्रातीव पावनम्

Hari, habiendo asumido por su māyā el cuerpo de un brāhmaṇa, miró en torno a Kāśī. Reflexionando una y otra vez, se preguntó: «¿Qué hay aquí que sea supremamente purificador?»

Verse 210

अभिषिच्य महाबुद्धिः पौराञ्जानपदानपि । प्रसादीकृत्य पुण्यात्मा पुनः काशीमगान्नृपः

El rey de gran inteligencia, tras realizar la consagración (abhiṣeka) y granjearse el favor de los ciudadanos y de la gente del campo, aquel gobernante de alma virtuosa volvió de nuevo a Kāśī.

Verse 220

दिव्यैर्दुकूलनेपथ्यैरलंचक्रे मुदान्वितैः । त्रिनेत्रीकृतसद्भाल श्यामीकृतशिरोधरम्

Con vestiduras celestiales y ornamentos, lleno de gozo lo engalanó: en la frente luminosa trazó el signo del Trí-ojo, y oscureció el cabello de la cabeza.

Verse 229

अस्याख्यानस्य पठनाद्विष्णोरिव मनोरथाः । संपूर्णतां गमिष्यंति शंभोश्चिंतितकारिणः

Por la lectura de este relato sagrado, los anhelos del corazón llegan a cumplirse—como los concedidos por Viṣṇu—pues Śambhu realiza aquello que se contempla.