Home›Skanda Purana›Kashi Khanda›Uttara Ardha›Adhyaya 46›Shloka 19
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 19

Devanagari script

अत्रत्यः प्राणिमात्रोपि रक्षणीयः प्रयत्नतः । एकस्मिन्रक्षिते जंतावत्र काश्यां प्रयत्नतः । त्रैलोक्यरक्षणात्पुण्यं यत्स्यात्तत्स्यान्न संशयः

Transliteration

atratyaḥ prāṇimātropi rakṣaṇīyaḥ prayatnataḥ | ekasminrakṣite jaṃtāvatra kāśyāṃ prayatnataḥ | trailokyarakṣaṇātpuṇyaṃ yatsyāttatsyānna saṃśayaḥ

Translation

En esta Kāśī, incluso la más pequeña criatura debe ser protegida con todo empeño. Si aquí, en Kāśī, se salvaguarda con sincero esfuerzo aunque sea a un solo ser, el mérito obtenido es igual al que nace de proteger los tres mundos; de ello no hay duda.

Word by Word
अत्रत्यःone who is here (a resident here)
अत्रत्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootअत्रत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण—‘अत्र’ इत्यर्थे (one who is here/pertaining to this place)
प्राणिमात्रःany living being (even a mere creature)
प्राणिमात्रः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्राणि (प्रातिपदिक) + मात्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—प्राणिनां मात्रः = ‘any living being (even just a creature)’
अपिeven/also
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), समुच्चय/अपि-भाव (even/also)
रक्षणीयःshould be protected
रक्षणीयः:
Karya (Obligation/कार्य)
TypeAdjective
Rootरक्ष् (धातु) + अनीय (कृत् प्रत्यय)
Formकृदन्त (भाव्य/कर्तव्य), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘रक्षितव्यः’ (to be protected)
प्रयत्नतःwith effort
प्रयत्नतः:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootप्रयत्न (प्रातिपदिक) + तस् (तद्धित/अव्ययीभाव)
Formअव्यय (adverb) — ‘प्रयत्नेन’ इत्यर्थे (with effort)
एकस्मिन्in one (case/person)
एकस्मिन्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; विशेषण—‘one’
रक्षितेwhen protected / in (the) protected (one)
रक्षिते:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootरक्ष् (धातु) + क्त (कृत् प्रत्यय)
Formकृदन्त (भूतकर्मणि/क्त), पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ‘when (it is) protected’
जन्तौin/with regard to a creature
जन्तौ:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootजन्तु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ‘in the creature’ (locative absolute with एकस्मिन् रक्षिते)
अत्रhere
अत्र:
Desha-adhikarana (Place/देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय (adverb) — ‘here’
काश्याम्in Kāśī
काश्याम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकाशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
प्रयत्नतःwith effort
प्रयत्नतः:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootप्रयत्न (प्रातिपदिक) + तस् (तद्धित/अव्ययीभाव)
Formअव्यय (adverb) — ‘with effort’
त्रैलोक्यरक्षणात्from protecting the three worlds
त्रैलोक्यरक्षणात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootत्रैलोक्य (प्रातिपदिक) + रक्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—त्रैलोक्यस्य रक्षणम् (from the protection of the three worlds)
पुण्यम्merit
पुण्यम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
यत्which
यत्:
Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)
स्यात्would be
स्यात्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
तत्that
तत्:
Sambandha (Correlative/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; निर्देशक (correlative pronoun)
स्यात्would be
स्यात्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
नnot
न:
Pratishedha (Negation/प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात (negation particle)
संशयःdoubt
संशयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसंशय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa context, typically Skanda to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta-kṣetra)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim in Kāśī gently rescues a small creature near a ghat, with Viśveśvara’s presence implied; the city’s temples and Gaṅgā frame the act of compassion as cosmic-scale protection.

Characters & Entities
K
Kāśī
T
Trailokya (three worlds)

FAQs

Compassionate protection of life in Kāśī is presented as an exceptionally powerful dharma, yielding vast merit.

Kāśī (Vārāṇasī) is glorified as a uniquely merit-multiplying sacred field (kṣetra).

No specific rite is prescribed; the instruction is ethical-dharmic: protect living beings diligently while in Kāśī.

←Previous Verse
Next Verse→