Adhyaya 28

Verse 1

पार्वत्युवाच । आनंदकानने शंभो यल्लिंगं पुण्यवर्धनम् । यन्नामस्मरणादेव महापातकसंक्षयः

Dijo Pārvatī: Oh Śambhu, en Ānandakānana, ¿cuál Liṅga acrecienta el mérito, aquel cuyo solo recuerdo de su nombre destruye los grandes pecados?

Verse 2

यत्सेव्यं साधकैर्नित्यं यत्र प्रीतिरनुत्तमा । यत्र दत्तं हुतं जप्तं ध्यातं भवति चाक्षयम्

¿Cuál ha de ser servido siempre por los practicantes, donde la devoción es insuperable, donde las dádivas, las ofrendas al fuego, las recitaciones y la meditación se vuelven imperecederas?

Verse 3

यस्य संस्मरणादेव यल्लिंगस्य विलोकनात् । यल्लिंगप्रणतेश्चापि यस्य संस्पर्शनादपि

Ese Liṅga—por cuyo mero recuerdo, por cuya visión, por postrarse ante él e incluso por tocarlo—(se obtiene el supremo beneficio).

Verse 4

पंचामृतादि स्नपनपूर्वाद्यस्यार्चनादपि । तल्लिंगं कथयेशान भवेच्छ्रेयः परंपरा

Y aun adorándolo con ritos que comienzan con el baño de pañcāmṛta y otros—háblame de ese Liṅga, oh Īśāna, pues se volverá una ininterrumpida sucesión de bendiciones.

Verse 6

देवदेव उवाच । उमे भवत्या यत्पृष्टं भवबंधविमोक्षकृत् । ततोऽहं कथयिष्यामि लिंगं स्थिरमना भव

Devadeva dijo: «Oh Umā, lo que has preguntado es aquello que otorga liberación del vínculo del devenir mundano. Por eso te hablaré de ese Liṅga; mantén la mente firme y serena».

Verse 7

आनंदकानने चात्र रहस्यं परमं मम । न मया कस्यचित्ख्यातं न प्रष्टुं वेत्ति कश्चन

«Aquí, en Ānandakānana, está Mi secreto supremo. No lo he revelado a nadie, y nadie siquiera sabe preguntar por él».

Verse 8

संति लिंगान्यनेकानि ममानंदवने प्रिये । परं त्वया यथा पृष्टं यथावत्तद्ब्रवीमि ते

«Amada, muchos Liṅgas existen en Mi Ānandavana; pero, puesto que así lo has preguntado, te diré ese asunto tal como es».

Verse 9

स्कंद उवाच । इति देवीसमुदितं समाकर्ण्य वटोद्भव । सर्वज्ञेन यदाख्यातं तदाख्यास्यामि ते शृणु

Skanda dijo: «Oh Vaṭodbhava, habiendo oído lo que así habló la Diosa, te relataré lo que declaró el Omnisciente; escucha».

Verse 10

ममापि येन त्रिपुरं समरे जयकांक्षिणः । जयाशा पूरिता स्तुत्या बहुमोदकदानतः

Por medio de ello, aun yo—cuando anhelaba la victoria en la batalla contra Tripura—vi colmada mi esperanza de triunfo, mediante la alabanza y la ofrenda de muchos dulces presentes.

Verse 11

यत्रास्ति तीर्थमघहृत्पितृप्रीतिविवर्धनम् । यत्स्नानाद्वृत्रहा वृत्रवधपापाद्विमुक्तवान्

Allí existe un tīrtha sagrado que quita el pecado y acrecienta la complacencia de los antepasados; al bañarse allí, Vṛtrahā (Indra) quedó libre del pecado contraído por matar a Vṛtra.

Verse 12

धर्माधिकरणं यत्र धर्मराजोप्यवाप्तवान् । सुदुष्करं तपस्तप्त्वा परमेण समाधिना

Allí está el asiento de la jurisdicción del dharma, que incluso Dharmarāja alcanzó, tras practicar una austeridad sumamente difícil en el supremo samādhi.

Verse 13

पक्षिणोपि हि यत्रापुर्ज्ञानं संसारमोचनम् । रम्यो हिरण्मयो यत्र बभूव बहुपाद्द्रुमः

Allí, incluso las aves alcanzaron el conocimiento que libera del saṃsāra; y allí surgió un hermoso árbol de oro, de muchas ramas.

Verse 14

यल्लिंगदर्शनादेव दुर्दमो नाम पार्थिवः । उद्वेजकोपि लोकानां क्षणाद्धर्ममतिस्त्वभूत्

Con solo contemplar aquel Liṅga, el rey llamado Durdama—aunque era un azote para el pueblo—se volvió en un instante de mente establecida en el dharma.

Verse 15

तस्य लिंगस्य माहात्म्यमाविर्भावं च सुंदरि । निशामयाभिधास्यामि महापातक नाशनम्

Oh hermosa, escucha: declararé la grandeza de aquel Liṅga y su sagrada manifestación, una gloria que destruye incluso los grandes pecados.

Verse 16

धर्मपीठं तदुद्दिष्टमत्रानंदवने मम । तत्पीठदर्शनादेव नरः पापैः प्रमुच्यते

Ese sagrado asiento del Dharma ha sido señalado aquí, en mi Ānandavana (Kāśī). Con el solo darśana de ese mismo asiento, el hombre queda liberado de los pecados.

Verse 17

पुरा विवस्वतः पुत्रो यमः परमसंयमी । तपस्तताप विपुलं विशालाक्षि तवाग्रतः

Antaño, Yama —hijo de Vivasvān, supremamente dueño de sí— realizó vastas austeridades, oh de ojos amplios, en tu misma presencia.

Verse 18

शिशिरे जलमध्यस्थो वर्षास्वभ्रावकाशकः । तपर्तौ पंचवह्निस्थः कदाचिदिति तप्तवान्

En invierno permanecía de pie, sumergido en medio del agua; en la estación de lluvias quedaba expuesto bajo el cielo abierto; y en la estación del calor se sentaba entre los cinco fuegos: así practicó austeridad sin cesar.

Verse 19

पादाग्रांगुष्ठभूस्पर्शी बहुकालं स तस्थिवान् । एकपादस्थितः सोपि कदाचिद्बह्वनेहसम्

Durante largo tiempo permaneció de pie de modo que sólo la punta del dedo gordo del pie tocaba la tierra. A veces también se mantenía sobre un solo pie, soportando gran penuria.

Verse 20

समीराभ्यवहर्तासीद्बहुदिष्टं सदिष्टवान् । पपौ स तु पिपासुः सन्कुशाग्रजलविप्रुषः

Vivía como quien “se alimenta del viento”, sosteniéndose con lo apenas concedido. Y, cuando la sed lo abrasaba, bebía sólo gotas de agua prendidas en las puntas de la hierba kuśa.

Verse 21

दिव्यां चतुर्युगीमित्थं स निनाय तपश्चरन् । चतुर्गुणं दिदृक्षुर्मां परमेण समाधिना

Así, practicando austeridad, atravesó un divino lapso de cuatro yugas, deseando contemplarme en cuádruple forma, mediante el supremo samādhi.

Verse 22

ततोहं तस्य तपसा संतुष्टः स्थिरचेतसः । ययौ तस्मै वरान्दातुं शमनाय महात्मने

Entonces, complacido por las austeridades de aquel de mente firme, fui a concederle dones, para apaciguar a esa gran alma: Śamana (Yama).

Verse 23

वटः कांचनशाखाख्यो यस्तपस्तापसंततिम् । दूरीचकार सुच्छायो बहुद्विजसमाश्रयः

Un baniano llamado “De Ramas Doradas”, de sombra fresca y refugio de muchos dos veces nacidos, apartaba el ardor opresivo de las austeridades de los ascetas.

Verse 24

मंदमद मरुल्लोल पल्लवैः करपल्लवैः । योध्वगानध्वसंतप्तानाह्वये दिवतापहृत्

Con sus tiernas hojas, como manos, meciéndose en brisas suaves y embriagadas, llama a los caminantes fatigados, abrasados por el camino, y les quita el calor del día y el cansancio.

Verse 25

स्वानुरागैः सुरभिभिः स्वादुभिश्च पचेलिमैः । प्रीणयेदर्थिसार्थं यो वृत्तैर्निजफलैरलम्

Con sus frutos naturalmente fragantes, dulces y maduros, deleita por completo a las multitudes de suplicantes, colmándolas abundantemente con su propio fruto.

Verse 26

तदधस्तात्परं वीक्ष्य तमहं तपनांगजम् । स्थाणुनिश्चल वर्ष्माणं नासाग्रन्यस्तलोचनम्

Mirando más abajo, contemplé al hijo del Sol: su cuerpo inmóvil como un pilar, la mirada fija en la punta de la nariz, firme en la austeridad yóguica.

Verse 27

तपस्तेजोभिरुद्यद्भिः परितः परिधीकृतम् । भानुमंतमिवाकाशे सुनीले स्वेन तेजसा

Por todas partes lo cercaba el resplandor que brotaba del tapas, como el sol en el cielo de azul profundo, ceñido por su propia gloria.

Verse 28

स्वाख्यांकितं महालिंगं प्रतिष्ठाप्यातिभक्तितः । स्वच्छ सूर्योपलमयतेजः पुंजैरिवार्चितम्

Habiendo instalado con intensa devoción un gran Liṅga marcado con su propio nombre, lo adoró como si lo honrara con racimos de pura radiancia cristalina, semejante al sol.

Verse 29

साक्षीकृत्येव तल्लिंगं तप्यमानं महत्तपः । प्रत्यवोचं धर्मराजं वरं ब्रूहीति भास्करे

Como si tomara a ese mismo Liṅga por testigo de su gran tapas, me dirigí a Dharmarāja: «Oh hijo de Bhāskara, habla: elige un don».

Verse 30

अलं तप्त्वा महाभाग प्रसन्नोस्मि शुभव्रत । निशम्य शमनश्चेति दृष्ट्वा मां प्रणनाम ह

«Basta ya de tus austeridades, oh afortunado de nobles votos; estoy complacido». Al oír esto, Śamana (Yama) me miró y se inclinó con reverencia.

Verse 31

चकार स्तवनं चापि परिहृष्टेंद्रियेश्वरः । निर्व्याजं स समाधिं च विसृज्य ब्रध्ननंदनः

Regocijado en todos sus sentidos, el hijo de Bradhna (el Sol) entonó un himno de alabanza; y, dejando su samādhi ininterrumpido, se alzó de su absorción.

Verse 32

धर्म उवाच । नमोनमः कारणकारणानां नमोनमः कारणवर्जिताय । नमोनमः कार्यमयाय तुभ्यं नमोनमः कार्यविभिन्नरूप

Dharma dijo: «¡Homenaje, homenaje a Ti, causa de todas las causas; homenaje a Ti, más allá de toda causalidad! Homenaje a Ti, que lo impregnas todo como el mundo de los efectos; homenaje a Ti, cuyas formas se manifiestan como la multiplicidad de lo creado».

Verse 33

अरूपरूपाय समस्तरूपिणे पराणुरूपाय परापराय । अपारपाराय पराब्धिपार प्रदाय तुभ्यं शशिमौलये नमः

Saludo a Ti: sin forma y, sin embargo, dador de forma; el que porta todas las formas; más sutil que lo más sutil, más allá de lo superior y lo inferior. Saludo al Infinito, la orilla lejana de lo inconmensurable, que concede el paso más allá del océano supremo, ¡oh Señor de la luna en la cima de tu frente!

Verse 34

अनीश्वरस्त्वं जगदीश्वरस्त्वं गुणात्मकस्त्वं गुणवर्जितस्त्वम् । कालात्परस्त्वं प्रकृतेः परस्त्वं कालाय कालात्प्रकृते नमस्ते

Tú no eres señor en el sentido mundano, y sin embargo eres el Señor del universo. Estás constituido por los guṇas y, aun así, estás libre de los guṇas. Estás más allá del tiempo y más allá de la naturaleza: salutación a Ti, Tiempo del tiempo mismo, el que trasciende la prakṛti.

Verse 35

त्वमेव निर्वाणपद प्रदोसि त्वमेव निर्वाणमनंतशक्ते । त्वमात्मरूपः परमात्मरूपस्त्वमंतरात्मासि चराचरस्य

Tú solo otorgas la morada del nirvāṇa; tú mismo eres el nirvāṇa, oh Poder Infinito. Eres la forma misma del Ser, la forma del Ser Supremo; eres el Ser interior de todo lo que se mueve y de lo que no se mueve.

Verse 36

त्वत्तो जगत्त्वं जगदेवसाक्षाज्जगत्त्वदीयं जगदेकबंधो । हर्ताविता त्वं प्रथमो विधाता विधातृविष्ण्वीश नमो नमस्ते

De ti surge la realidad misma del mundo; en verdad, tú eres el testigo manifiesto del universo. Este universo es tuyo, oh único pariente de toda la creación. Tú eres el primer ordenador: destructor y protector también. Oh Señor, fuente de Brahmā y Viṣṇu, salutaciones, salutaciones a ti.

Verse 37

मृडस्त्वमेव श्रुतिवर्त्मगेषु त्वमेव भीमोऽश्रुतिवर्त्मगेषु । त्वं शंकरः सोमसुभक्तिभाजामुग्रोसि रुद्र त्वमभक्तिभाजाम्

Tú solo eres benigno y misericordioso con quienes caminan por la senda enseñada por el Veda; pero eres temible con quienes se apartan del camino védico. Eres Śaṅkara para los dotados de devoción pura; mas para los sin devoción, oh Rudra, eres el feroz.

Verse 38

त्वमेव शूली द्विषतां त्वमेव विनम्रचेतो वचसां शिवोसि । श्रीकंठ एकः स्वपदश्रितानां दुरात्मनां हालहलोग्रकंठः

Tú solo eres el portador del tridente contra los hostiles; y eres Śiva, la auspiciosidad misma, para quienes tienen mente y palabra humildes. Tú solo eres Śrīkaṇṭha para los que se refugian a tus pies; pero para los de mente perversa eres el de garganta terrible que retiene el temible veneno hālahala.

Verse 39

नमोस्तु ते शंकर शांतशंभो नमोस्तु ते चंद्रकलावतंस । नमोस्तु तुभ्यं फणिभूषणाय पिनाकपाणेंऽधकवैरिणे नमः

Saludaciones a ti, oh Śaṅkara, oh apacible Śambhu. Saludaciones a ti, cuya cimera está adornada con la luna creciente. Saludaciones a ti, que llevas serpientes por ornamento; saludaciones a ti, oh portador del arco Pināka, enemigo de Andhaka.

Verse 40

स एव धन्यस्तव भक्तिभाग्यस्तवार्चको यः सुकृती स एव । तवस्तुतिं यः कुरुते सदैव स स्तूयते दुश्च्यवनादि देवैः

Bendito en verdad es quien posee la fortuna de la devoción hacia Ti; verdaderamente meritorio es quien Te adora. Quien siempre entona Tu alabanza, ése mismo es alabado por los dioses, por Duścyavana y por los demás.

Verse 41

कस्त्वामिह स्तोतुमनंतशक्ते शक्नोति मादृग्लघुबुद्धिवैभवः । प्राचां न वाचामिहगोचरो यः स्तुतिस्त्वयीयं नतिरेव यावत्

¿Quién aquí podría alabarte de verdad, oh Poder Infinito, siendo alguien de entendimiento pequeño como yo? Estás más allá del alcance de las palabras aun de los antiguos sabios; por eso mi ‘alabanza’ no es sino una reverente postración.

Verse 42

स्कंद उवाच । उदीर्य सूर्यस्य सुतोतिभक्त्या नमः शिवायेति समुच्चरन्सः । इलामिलन्मौलिरतीव हृष्टः सहस्रकृत्वः प्रणनाम शंभुम्

Skanda dijo: Entonces el hijo de Sūrya, colmado de intensa devoción, repetía una y otra vez: «Namaḥ Śivāya». Con la cabeza inclinada hasta el suelo, rebosante de gozo, se postró ante Śambhu mil veces.

Verse 43

ततः शिवस्तं तपसातिखिन्नं निवार्य ताभ्यः प्रणतिभ्य ईश्वरः । वरान्ददौ सप्ततुरंगसूनवे त्वं धर्मराजो भव नामतोपि

Entonces el Señor Śiva, deteniéndolo a él, ya extremadamente agotado por las austeridades, y complacido con aquellas postraciones, concedió dones al hijo del de los siete caballos (Sūrya): «Sé Dharmarāja, incluso por nombre».

Verse 44

त्वमेव धर्माधिकृतौ समस्त शरीरिणां स्थावरजंगमानाम् । मया नियुक्तोद्य दिनादिकृत्यः प्रशाधि सर्वान्मम शासनेन

Sólo tú has sido designado como autoridad del dharma sobre todos los seres encarnados, inmóviles y móviles. Hoy te encomiendo los deberes que comienzan con el cómputo de los días y el ordenamiento de la conducta; gobierna a todos conforme a Mi mandato.

Verse 45

त्वं दक्षिणायाश्च दिशोधिनाथस्त्वं कर्मसाक्षी भव सर्वजंतोः । त्वद्दर्शिताध्वान इतो व्रजंतु स्वकर्मयोग्यां गतिमुत्तमाधमाः

Sé el Señor que preside la región del Sur, y sé el Testigo de las obras de toda criatura. Que los seres partan de aquí por el sendero que tú muestras y alcancen el destino—alto o bajo—conforme a su propio karma.

Verse 46

त्वया यदेतन्ममभक्तिभाजा लिंगं समाराधितमत्र धर्म । तद्दर्शनात्स्पर्शनतोऽर्चनाच्च सिद्धिर्भविष्यत्यचिरेण पुंसाम्

Oh Dharma, este liṅga—adorado aquí por ti con devoción hacia Mí—concederá a los hombres pronta realización: con sólo verlo, tocarlo y rendirle culto, surgirá el siddhi en breve.

Verse 47

धर्मेश्वरं यः सकृदेव मर्त्यो विलोकयिष्यत्यवदातबुद्धिः । स्नात्वा पुरस्तेऽत्र च धर्मतीर्थे न तस्य दूरे पुरुषार्थसिद्धिः

Cualquier mortal que, con mente purificada, contemple a Dharmeśvara siquiera una vez—y se bañe aquí ante ti en el Dharma-tīrtha—hallará no lejos la realización de los fines de la vida.

Verse 48

कृत्वाप्यघानामिह यः सहस्रं धर्मेश्वरं पश्यति दैवयोगात् । सहेतनो जातु स नारकीं व्यथां कथां तदीयां दिविकुर्वतेमराः

Aunque haya cometido aquí miles de pecados, si por designio divino contempla a Dharmeśvara, jamás padecerá los tormentos del infierno; en verdad, los devas en el cielo celebran incluso el relato de ese Señor.

Verse 50

यो धर्मपीठं प्रतिलभ्य काश्यां स्वश्रेयसे नो यततेऽत्र मर्त्यः । कथं स धर्मत्वमिवातितेजाः करिष्यति स्वं कृतकृत्यमेव । त्वया यथाप्ता इह धर्मराज मनोरथास्ते गुरुभिस्तपोभिः । तथैव धर्मेश्वरभक्तिभाजां कामाः फलिष्यंति न संशयोत्र

El mortal que, habiendo llegado a Kāśī—el asiento mismo del Dharma—no se esfuerza aquí por su bien supremo, ¿cómo podrá cumplir su verdadero propósito, como si alcanzara la misma “condición de Dharma” sólo por brillo? Oh Dharmarāja, así como tú obtuviste aquí tus anhelos mediante grandes austeridades (tapas), del mismo modo los deseos de los devotos de Dharmeśvara darán fruto sin duda.

Verse 51

कृत्वाप्यघान्येव महांत्यपीह धर्मेश्वरार्चां सकृदेव कुर्वन् । कुतो बिभेति प्रियबंधुरेव तव त्वदीयार्चित लिंगभक्तः

Aunque haya cometido grandes pecados en este mundo, si rinde culto a Dharmeśvara siquiera una vez, ¿cómo habría de temer? Se vuelve, por así decirlo, tu querido pariente, pues es devoto del liṅga venerado como tuyo.

Verse 52

पत्रेण पुष्पेण जलेन दूर्वया यो धर्मधर्मेश्वरमर्चयिष्यति । समर्चयिष्यंत्यमृतांधसस्तं मंदारमालाभिरतिप्रहृष्टाः

Quienquiera que adore a Dharma‑Dharmeśvara con hojas, flores, agua y hierba dūrvā, a ése los dioses, resplandecientes con el néctar de la inmortalidad, también honrarán con gran júbilo, ofreciéndole guirnaldas de flores de mandāra.

Verse 53

त्वत्तो विभेष्यंति कृतैनसो ये भयं न तेषां भविता कदाचित् । धर्मेश्वरार्चा रचनां करिष्यतां हरिष्यतां बंधुतयामनस्ते

Quienes han cometido pecados pueden temerte; pero para los que disponen y realizan el culto a Dharmeśvara no habrá temor jamás. Que tu mente se incline hacia ellos como a parientes, pues su adoración disipa el espanto.

Verse 54

यदत्र दास्यंति हि धर्मपीठे नरा द्युनद्यां कृतमज्जनाश्च । तदक्षयं भावि युगांतरेपि कृतप्रणामास्तव धर्मलिंगे

Cualquier dádiva que los hombres ofrezcan aquí, en el asiento de Dharma, tras bañarse en el río celestial, se vuelve imperecedera aun en otra era; pues han inclinado la cabeza con reverencia ante tu Dharma‑liṅga.

Verse 55

ये कार्तिके मासि सिताष्टमी तिथौ यात्रां करिष्यंति नरा उपोषिताः । रात्रौ च वै जागरणं महोत्सवैर्धर्मेश्वरे तेन पुनर्भवा भुवि

Aquellos hombres que, ayunando, emprenden la peregrinación en el mes de Kārttika, en el octavo día lunar de la quincena luminosa, y guardan vigilia nocturna entre grandes festividades en Dharmeśvara, por esa observancia no volverán a nacer en la tierra.

Verse 56

स्तुतिं च ये वै त्वदुदीरितामिमां नराः पठिष्यंति तवाग्रतः क्वचित् । निरेनसस्ते मम लोकगामिनः प्राप्स्यंति ते वैभवतः सखित्वम्

Y quienes, en cualquier momento, reciten ante Ti este himno por Ti pronunciado—libres de pecado—irán a mi morada y alcanzarán amistad en Tu gloriosa comitiva.

Verse 57

पुनर्वरं ब्रूहि यथेप्सितं ददे तेजोनिधेर्नंदन धर्मराज । अदेयमत्रास्ति न किंचिदेव ते विधेहि वागुद्यममात्रमेव

«Pide de nuevo un don; te concederé cuanto desees, oh Dharmarāja, hijo del Señor del Esplendor. Aquí no hay en verdad nada que no pueda darte: sólo esfuérzate en la palabra y expresa tu deseo.»

Verse 58

प्रसन्नमूर्तिं स विलोक्य शंकरं कारुण्यपूर्णं स्वमनोरथाभिदम् । आनंदसंदोहसरोनिमग्नो वक्तुं क्षणं नैव शशाक किंचित्

Al contemplar a Śaṅkara de semblante sereno, colmado de compasión y presto a cumplir el anhelo de su corazón, quedó sumergido en un lago de dicha acumulada y, por un instante, no pudo pronunciar palabra alguna.

Verse 78

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां चतुर्थे काशीखंड उत्तरार्धे धर्मेशमहिमाख्यानं नामाष्टसप्ततितमोऽध्यायः

Así, en el santo Skanda Mahāpurāṇa, en la recopilación de ochenta y un mil versos, en la cuarta sección, dentro del Kāśī Khaṇḍa (Uttarārdha), concluye el capítulo vigésimo octavo, titulado «Relato de la Gloria de Dharmeśa».