Adhyaya 46

Verse 1

स्कंद उवाच । गतेथ योगिनीवृंदे देवदेवो घटोद्भव । काशीप्रवृत्तिं जिज्ञासुः प्राहिणोदंशुमालिनम्

Skanda dijo: Cuando la hueste de las Yoginīs se hubo marchado, el Dios de dioses—Ghaṭodbhava—deseoso de conocer lo ocurrido en Kāśī, envió a Aṃśumālin.

Verse 2

देवदेव उवाच । सप्ताश्व त्वरितो याहि पुरीं वाराणसीं शुभाम् । यत्रास्ति स दिवोदासो धर्ममूर्तिर्महीपतिः

El Dios de los dioses dijo: «Oh Saptāśva, ve con presteza a la auspiciosa ciudad de Vārāṇasī, donde mora el rey Divodāsa, encarnación misma del Dharma».

Verse 3

तस्य धर्मविरोधेन यथातत्क्षेत्रमुद्वसेत् । तथा कुरुष्व भो क्षिप्रं मावमंस्थाश्च तं नृपम्

Oh (Sol), obra con prontitud para que, por su oposición al dharma, ese rey abandone el sagrado kṣetra (Kāśī). Y no desprecies a ese soberano.

Verse 4

धर्ममार्ग प्रवृत्तस्य क्रियते यावमानना । सा भवेदात्मनो नूनं महदेनश्च जायते

Cuando quien ha emprendido el sendero del dharma es objeto de desprecio, tal afrenta se vuelve ciertamente una grave falta para el que desprecia, y nace un gran pecado.

Verse 5

तवबुद्धिविकासेन च्यवते चेत्स धर्मतः । तदा सा नगरी भानो त्वयोद्वास्याऽसहैः करैः

Si, por el despliegue de tu discernimiento, ese rey cae de su oposición al dharma (y retorna al dharma), entonces, oh Bhānu, no expulse esa ciudad por medio de tributos insoportables.

Verse 6

कामक्रोधौ लोभमोहौ मत्सराहंकृती अपि । ते तत्र न भवेतां यत्तत्कालोपि न तं जयेत्

Que allí no surjan deseo y cólera, codicia y engaño, envidia y egoísmo, para que ni el mismo Tiempo llegue a vencerlo.

Verse 7

यावद्धर्मे स्थिराबुद्धिर्यावद्धर्मेस्थिरं मनः । तावद्विघ्नोदयः क्वास्ति विपद्यपि रवे नृषु

Mientras el entendimiento permanezca firme en el dharma y la mente se mantenga estable en el dharma, ¿dónde podrían surgir obstáculos para los hombres, aun en la adversidad, oh Sol?

Verse 8

सर्वेषामिह जंतूनां त्वं वेत्सि ब्रध्नचेष्टितम् । अतएव जगच्चक्षुर्व्रज त्वं कार्यसिद्धये

Conoces los movimientos y las intenciones de todos los seres aquí, y conoces también la actividad de Bradhna (el Sol). Por ello, oh Ojo del Mundo, avanza para que la obra se cumpla.

Verse 9

रविरादाय देवाज्ञां मूर्तिमन्यां प्रकल्प्य च । नभोध्वगामहोरात्रं काशीमभिमुखोऽभवत्

Ravi (el Sol), tras recibir el mandato de los dioses y asumir otra forma, recorrió el cielo día y noche, orientando su curso hacia Kāśī.

Verse 10

मनसातीवलोलोऽभूत्काशीदर्शनलालसः । सहस्रचरणोप्यैच्छत्तदा खे नैकपादताम्

Ansiando contemplar Kāśī, se volvió sumamente inquieto de mente; aunque tenía mil pies, entonces deseó en el cielo el estado de tener sólo un pie, para ir más veloz.

Verse 11

हंसत्वं तस्य सूर्यस्य तदा सफलतामगात् । सदा नभोध्वनीनस्य काशीं प्रति यियासतः

Entonces, el tomar el Sol la forma de haṃsa (cisne) resultó verdaderamente eficaz, pues siempre recorría las sendas del cielo, decidido a dirigirse hacia Kāśī.

Verse 12

अथ काशीं समासाद्य रविरंतर्बहिश्चरन् । मनागपि न तद्भूपे धर्मध्वस्तिमवेक्षत

Llegado a Kāśī, Ravi se movía por dentro y por fuera; mas no vio, ni en lo más mínimo, la ruina del dharma en aquel rey.

Verse 13

विभावसुर्वसन्काश्यां नानारूपेण वत्सरम् । क्वचिन्नावसरं प्राप तत्र राज्ञि सुधर्मिणि

Vibhāvasu (el Sol), morando en Kāśī por un año entero y tomando muchas apariencias, no halló allí ni una sola rendija contra aquel rey firmemente asentado en la rectitud.

Verse 14

कदाचिदतिथिर्भूतो दुर्लभं प्रार्थयन्रविः । न तस्य राज्ञो विषये दुर्लभं किंचिदैक्षत

A veces Ravi, hecho huésped, pedía algo difícil de obtener; pero en el reino de aquel rey no vio nada que fuese en verdad «inalcanzable».

Verse 15

कदाचिद्याचको जातो बहुदोपि कदाप्यभूत् । कदाचिद्दीनतां प्राप्तः कदाचिद्गणकोप्यभूत्

Unas veces se hizo mendigo; otras, aun siendo rico, se mostraba de otro modo. A veces caía en miseria, y otras incluso se volvía contador, mudando de papel una y otra vez.

Verse 16

वेदबाह्यां क्रियां चापि कदाचित्प्रत्यपादयत् । कदाचित्स्थापयामास दृष्टप्रत्ययमैहिकम्

A veces incluso promovía ritos ajenos al Veda; y otras veces establecía doctrinas mundanas apoyadas sólo en la «prueba» visible e inmediata.

Verse 17

कदाचिज्जटिलो जातः कदाचिच्च दिगंबरः । स कदाचिज्जांगुलिको विषविद्याविशारदः

A veces se volvía un asceta de cabellos enmarañados; a veces, un renunciante desnudo, vestido sólo del cielo. En ocasiones aparecía como encantador de serpientes, versado en la ciencia de los venenos.

Verse 18

सर्वपाषंडधर्मज्ञः कदाचिद्ब्रह्मवाद्यभूत् । ऐंद्रजालिक आसीच्च कदाचिद्भ्रामयञ्जनान्

A veces se volvía conocedor de las doctrinas de toda secta herética; a veces se hacía pasar por expositor de Brahman, un teólogo elevado. Y a veces era un ilusionista, que confundía a la gente con artes mágicas.

Verse 19

नानाव्रतोपदेशैश्च कदाचित्स पतिव्रताः । क्षोभयामास बहुशः सदृष्टांत कथानकैः

A veces, enseñando diversas clases de votos, turbaba una y otra vez incluso a las pativratās, mujeres fieles, mediante relatos con ejemplos, usados como cebo persuasivo.

Verse 20

कापालिक व्रतधरः कदाचिच्चाभवद्द्विजः । कदाचिदपि विज्ञानी धातुवादी कदाचन

A veces portaba el voto de los Kāpālika; a veces se volvía un dvija, un brāhmaṇa dos veces nacido. En ocasiones aparecía como sabio erudito, y en otras como teórico de la alquimia, que habla de transmutar los metales.

Verse 21

क्वचिद्विप्रः क्वचिद्राजपुत्रो वैश्योंत्यजः क्वचित । ब्रह्मचारी क्वचिदभूद्गृही वनचरः क्वचित्

Unas veces era un vipra, un brāhmaṇa; otras, un hijo de rey, un príncipe; otras, un vaiśya o incluso un paria. A veces era brahmacārī, a veces cabeza de familia, y a veces morador del bosque.

Verse 22

यतिः कदाचिदिति सरूपैरभ्रामयज्जनान् । सर्वविद्यासु कुशलः सर्वज्ञश्चाभवत्क्वचित्

Así, a veces, tomando la forma de un yati (renunciante), engañaba a la gente con múltiples apariencias; a veces parecía diestro en todas las ciencias, y a veces incluso como un omnisciente.

Verse 23

इति नानाविधै रूपैश्चरन्काश्यां ग्रहेश्वरः । न कदापि जने क्वापि च्छिद्रं प्राप कदाचन

Así, vagando por Kāśī con disfraces de muchas clases, el Señor de los planetas jamás pudo hallar—en nadie, en ningún lugar—ni siquiera una sola falta.

Verse 24

ततो निनिंद चात्मानं चिंतार्तः कश्यपात्मजः । धिक्परप्रेष्यतां यस्यां यशो लभ्येत न क्वचित्

Entonces el hijo de Kaśyapa, afligido por la inquietud, se reprochó a sí mismo: «¡Maldita sea la condición de mensajero de otro, en la cual no se obtiene fama en ninguna parte!»

Verse 25

मार्तंड उवाच । मंदरं यदि याम्यद्य सद्यस्तत्क्रुद्ध्यतीश्वरः । अनिष्पादितकार्यार्थे मयि सामान्यभृत्यवत्

Mārtaṇḍa dijo: «Si hoy voy a Mandara, el Señor se enojará al instante conmigo—pues la tarea no ha sido cumplida—y me tratará como a un sirviente cualquiera.»

Verse 26

कोपमप्युररीकृत्य यदि यायां कथंचन । कथं तिष्ठे पुरस्तस्य तर्हि वै मूढभृत्यवत्

Aun si, aceptando su ira, fuera de algún modo, ¿cómo podría entonces presentarme ante él, como un sirviente necio?

Verse 27

अथोंकृत्यावहेलं वा यामि चेच्च कथंचन । क्रोधान्निरीक्षेत्त्र्यक्षो मां विषं पेयं तदा मया

O si, con un simple “hūṃ” de desdén, de algún modo me marcho—si el Señor de los Tres Ojos me mira con ira, mejor sería para mí beber veneno.

Verse 28

हरकोपानले नूनं यदि यातः पतंगताम् । पितामहोपि मां त्रातुं तदा शक्ष्यति नस्फुटम्

Si en verdad llegara a ser como una polilla en el fuego abrasador de la ira de Hara, entonces ni siquiera el Abuelo (Brahmā) podría salvarme con certeza.

Verse 29

स्थास्याम्यत्रैव तन्नित्यं न त्यक्ष्यामि कदाचन । क्षेत्रसंन्यासविधिना वाराणस्यां कृताश्रमः

Aquí mismo permaneceré para siempre; jamás la abandonaré. Por el rito del kṣetra-saṃnyāsa, he asumido mi morada votiva en Vārāṇasī.

Verse 30

पुरः पुरारेः कायार्थमनिवेद्येह तिष्ठतः । यत्पापं भावि मे तस्य काशीपापस्यनिष्कृतिः

Si, permaneciendo aquí, no expongo en la misma presencia de Purāri (Śiva) el asunto de la misión—cualquier pecado que de ello me sobrevenga, Kāśī misma será la expiación de ese pecado.

Verse 31

अन्यान्यपि च पापानि महांत्यल्पानि यानि च । क्षयंति तानि सर्वाणि काशीं प्रविशतां सताम्

Además, cualesquiera otros pecados que haya—grandes o pequeños—todos ellos perecen para los justos que entran en Kāśī.

Verse 32

बुद्धिपूर्वं मया चैतन्न पापं समुपार्जितम् । पुरारिणैव हि पुराऽशासि धर्मो हि रक्ष्यताम्

Este pecado no fue cometido por mí con intención; no lo acumulé deliberadamente. En verdad, desde antiguo Purāri (Śiva) mismo ordenó: «Que el Dharma sea protegido».

Verse 33

धर्मो हि रक्षितो येन देहे सत्वरगत्वरे । त्रैलोक्यरक्षितं तेन किं कामार्थैः सुरक्षितैः

Quien protege el Dharma —aun en este cuerpo fugaz y que pasa veloz— con ello salvaguarda los tres mundos. ¿Qué necesidad tiene entonces de placeres (kāma) o riquezas (artha) celosamente guardados?

Verse 34

रक्षणीयो यदि भवेत्कामः कामारिणा कथम् । क्षणादनंगतां नीतो बहूनां सुखकार्यपि

Si el placer (kāma) fuese en verdad algo que pudiera protegerse, ¿cómo pudo el «enemigo de Kāma» reducir a Kāma a la incorporeidad en un instante, aunque se diga que trae gozo a muchos?

Verse 35

अर्थश्चेत्सर्वथारक्ष्य इति कैश्चिदुदाहृतम् । तत्कथं न हरिश्चंद्रोऽरक्षत्कुशिकनंदने

Algunos afirman que la riqueza (artha) puede salvaguardarse en todo momento. Si así fuera, ¿cómo es que el rey Hariścandra no pudo protegerla cuando se enfrentó al hijo de Kuśika (Viśvāmitra)?

Verse 36

धर्मस्तु रक्षितः सर्वैरपिदेहव्ययेन च । शिबिप्रभृतिभूपालैर्दधीचिप्रमुखैर्द्विजैः

Pero el Dharma ha sido protegido por todos, aun a costa de sus propios cuerpos: por reyes como Śibi y por brāhmaṇas como Dadhīci.

Verse 37

अयमेव हि वै धर्मः काशीसेवनसंभवः । रुषितादपि रुद्रान्मां रक्षिष्यति न संशयः

Éste, en verdad, es el Dharma auténtico, nacido del servicio a Kāśī. Aunque Rudra se irrite, este Dharma me protegerá; no hay duda.

Verse 38

अवाप्य काशीं दुष्प्रापां को जहाति सचेतनः । रत्नं करस्थमुत्सृज्य कः काचं संजिघृक्षति

Habiendo alcanzado la difícil de obtener Kāśī, ¿qué persona sensata la abandonaría? ¿Quién, arrojando una joya ya en la mano, querría recoger simple vidrio?

Verse 39

वाराणसीं समुत्सृज्य यस्त्वन्यत्र यियासति । हत्वा निधानं पादेन सोर्थमिच्छति भिक्षया

Quien abandona Vārāṇasī y desea ir a otra parte es como el hombre que patea con el pie un tesoro enterrado y luego pretende riqueza mendigando.

Verse 40

पुत्रमित्रकलत्राणि क्षेत्राणि च धनानि च । प्रतिजन्मेह लभ्यंते काश्येका नैव लभ्यते

Hijos, amigos, cónyuges, tierras y riquezas se obtienen de nuevo en cada nacimiento; pero sólo Kāśī no se obtiene así de fácil.

Verse 41

येन लब्धा पुरी काशी त्रैलोक्योद्धरणक्षमा । त्रैलोक्यैश्वर्यदुष्प्रापं तेन लब्धं महासुखम्

Quien ha alcanzado la ciudad de Kāśī, capaz de elevar a los tres mundos, ha obtenido una dicha suprema, más rara que el señorío de los tres mundos.

Verse 42

कुपितोपि हि मे रुद्रस्तेजोहानिं विधास्यति । काश्यां च लप्स्ये तत्तेजो यद्वै स्वात्मावबोधजम्

Aunque Rudra se irrite conmigo, puede hacer que se pierda mi esplendor exterior; mas en Kāśī obtendré aquel verdadero resplandor nacido de la realización del propio Ser.

Verse 43

इतराणीह तेजांसि भासंते तावदेव हि । खद्योताभानि यावन्नो जृंभते काशिजं महः

Todas las demás luces aquí resplandecen sólo por un tiempo; mientras no se despliegue el gran fulgor nacido de Kāśī, parecen apenas como el brillo de luciérnagas.

Verse 44

इति काशीप्रभावज्ञो जगच्चक्षुस्तमोनुदः । कृत्वा द्वादशधात्मानं काशीपुर्यां व्यवस्थितः

Así, el Sol—conocedor del poder de Kāśī, ojo del mundo y disipador de tinieblas—habiéndose dividido en doce formas, tomó su morada en la ciudad de Kāśī.

Verse 45

लोलार्क उत्तरार्कश्च सांबादित्यस्तथैव च । चतुर्थो द्रुपदादित्यो मयूखादित्य एव च

Ellos son: Lolārka, Uttarārka y Sāmbāditya; el cuarto es Drupadāditya, y también Mayūkhāditya.

Verse 46

खखोल्कश्चारुणादित्यो वृद्धकेशवसंज्ञकौ । दशमो विमलादित्यो गंगादित्यस्तथैव च

También están Khakholka y Āruṇāditya, y el llamado Vṛddhakeśava; el décimo es Vimalāditya, y asimismo Gaṅgāditya.

Verse 47

द्वादशश्च यमादित्यः काशिपुर्यां घटोद्भव । तमोऽधिकेभ्यो दुष्टेभ्यः क्षेत्रं रक्षंत्यमी सदा

Y el duodécimo es Yamāditya. Oh Ghaṭodbhava, éstos protegen siempre el sagrado kṣetra en Kāśīpurī de los malvados seres sumidos en la oscuridad.

Verse 48

तस्यार्कस्य मनोलोलं यदासीत्काशिदर्शने । अतो लोलार्क इत्याख्या काश्यां जाता विवस्वतः

Cuando la mente de aquel Sol se tornó ansiosa e inquieta al contemplar Kāśī, por ello en Kāśī Vivasvat llegó a ser conocido con el nombre de «Lolārka».

Verse 49

लोलार्कस्त्वसिसंभेदे दक्षिणस्यां दिशिस्थितः । योगक्षेमं सदा कुर्यात्काशीवासि जनस्य च

Lolārka se halla en Asisaṃbheda, en la dirección meridional. Él asegura siempre el yoga y el kṣema—bienestar y resguardo—del pueblo que habita en Kāśī.

Verse 50

मार्गशीर्षस्य सप्तम्यां षष्ठ्यां वा रविवासरे । विधाय वार्षिकीं यात्रां नरः पापै प्रमुच्यते

En la séptima tithi —o en la sexta— de Mārgaśīrṣa, cuando es domingo, al realizar la yātrā anual, el hombre queda liberado de los pecados.

Verse 51

कृतानि यानि पापानि नरैः संवत्सरावधि । नश्यंति क्षणतस्तानि षष्ठ्यर्के लोलदर्शनात्

Cualesquiera pecados cometidos por los hombres a lo largo de un año se destruyen en un instante al contemplar a Lolārka en el Ṣaṣṭhī-arka, el Sol del sexto tithi.

Verse 52

नरः स्नात्वासिसंभेदे संतर्प्य पितृदेवताः । श्राद्धं विधाय विधिना पित्रानृण्यमवाप्नुयात्

Quien se baña en Asisaṃbheda y, satisfaciendo debidamente a las deidades ancestrales, celebra el Śrāddha conforme al rito, alcanza la liberación de la deuda debida a los antepasados.

Verse 53

लोलार्कसंगमे स्नात्वा दानं होमं सुरार्चनम् । यत्किंचित्क्रियते कर्म तदानंत्याय कल्पते

Tras bañarse en la confluencia sagrada de Lolārka, cualquier acto que se realice—caridad, ofrenda al fuego u homenaje a los dioses—se convierte en causa de mérito espiritual inagotable.

Verse 54

सूर्योपरागे लोलार्के स्नानदानादिकाः क्रियाः । कुरुक्षेत्राद्दशगुणा भवंतीह न संशयः

En Lolārka, durante un eclipse solar, las prácticas como el baño sagrado y la limosna otorgan aquí un mérito diez veces mayor que en Kurukṣetra; de ello no hay duda.

Verse 55

लोलार्के रथसप्तम्यां स्नात्वा गंगासिसंगमे । सप्तजन्मकृतैः पापैर्मुक्तो भवति तत्क्षणात्

En la Ratha-saptamī, quien se baña en Lolārka, en la confluencia del Gaṅgā y el Asi, queda al instante liberado de los pecados acumulados durante siete nacimientos.

Verse 56

प्रत्यर्कवारं लोलार्कं यः पश्यति शुचिव्रतः । न तस्य दुःखं लोकेस्मिन्कदाचित्संभविष्यति

Quien, guardando pureza y votos, contempla a Lolārka cada domingo, jamás verá nacer para sí la aflicción en este mundo.

Verse 57

न तस्य दुःखं नो पामा न दद्रुर्न विचर्चिका । लोलार्कमर्के यः पश्येत्तत्पादोदकसेवकः

Quien contempla al sagrado Lolārka en domingo y bebe el agua santificada por sus pies, no conoce tristeza: ni sarna, ni tiña, ni erupción de la piel.

Verse 58

वाराणस्यामुषित्वापि यो लोलार्कं न सेवते । सेवंते तं नरं नूनं क्लेशाः क्षुद्व्याधिसंभवाः

Aun viviendo en Vārāṇasī, quien no rinde culto a Lolārka es, sin duda, acompañado por aflicciones nacidas del hambre y la enfermedad.

Verse 59

सर्वेषां काशितीर्थानां लोलार्कः प्रथमं शिरः । ततोंऽगान्यन्यतीर्थानि तज्जलप्लावितानिहि

Entre todos los tīrthas de Kāśī, Lolārka es el primero, la ‘cabeza’; los demás tīrthas son como los miembros, pues quedan santificados por el desbordar de sus aguas.

Verse 60

तीर्थांतराणि सर्वाणि भूमीवलयगान्यपि । असिसंभेदतीर्थस्य कलां नार्हंति षोडशीम्

Todos los demás tīrthas —aun los extendidos por todo el círculo de la tierra— no alcanzan ni la decimosexta parte de la gloria del Tīrtha de Asi-saṃbheda.

Verse 61

सर्वेषामेव तीर्थानां स्नानाद्यल्लभ्यते फलम् । तत्फलं सम्यगाप्येत नरैर्गंगासिसंगमे

Cualquier fruto que se obtiene con el baño y los ritos afines en todos los tīrthas, ese mismo fruto lo alcanzan plenamente los hombres en la confluencia del Gaṅgā y el Asi.

Verse 62

नार्थवादोयमुदितः स्तुतिवादो न वै मुने । सत्यं यथार्थवादोयं श्रद्धेयः सद्भिरादरात्

Oh sabio, esto no es exageración ni adulación; es la verdad, una afirmación exacta, digna de ser aceptada con reverencia por los virtuosos.

Verse 63

यत्र विश्वेश्वरः साक्षाद्यत्र स्वर्गतरंगिणी । मिथ्या तत्रानुमन्यंते तार्किकाश्चानुसूयकाः

Donde Viśveśvara (Śiva) está presente en persona y donde fluye la celestial Gaṅgā, allí los lógicos envidiosos aún se atreven a tenerlo todo por «falso».

Verse 64

उदाहरंति ये मूढाः कुतर्कबलदर्पिताः । काश्यां सर्वेर्थवादोयं ते विट्कीटा युगेयुगे

Esos necios, envanecidos por la fuerza del razonamiento torcido, que citan esto sobre Kāśī como «mera exageración», son insectos del estiércol, era tras era.

Verse 65

कस्यचित्काशितीर्थस्य महिम्नो महतस्तुलाम् । नाधिरोहेन्मुने नूनमपि त्रैलोक्यमंडपः

Oh sabio, ciertamente ni siquiera el pabellón entero de los tres mundos podría subir a la balanza para igualar la inmensa grandeza de un solo tīrtha de Kāśī.

Verse 66

नास्तिका वेदबाह्याश्च शिश्नोदरपरायणाः । अंत्यजाताश्च ये तेषां पुरः काशी न वर्ण्यताम्

Ante los ateos, los ajenos al Veda, los entregados sólo a la lujuria y al vientre, y los de mente baja, no debe describirse Kāśī.

Verse 67

लोलार्ककरनिष्टप्ता असिधार विखंडिताः । काश्यां दक्षिणदिग्भागे न विशेयुर्महामलाः

Abrasados por los rayos de Lolārka y despedazados por los filos de la espada, los muy impuros no deben entrar en el barrio meridional de la sagrada Kāśī.

Verse 68

महिमानमिमं श्रुत्वा लोलार्कस्य नरोत्तमः । न दुःखी जायते क्वापि संसारे दुःखसागरे

Al oír esta gloria de Lolārka, el mejor de los hombres no vuelve a nacer en tristeza en lugar alguno, dentro de este mundo que es un océano de sufrimiento.