Adhyaya 40

Verse 1

स्कंद उवाच । अविमुक्तेश माहात्म्यं वर्णितं तेग्रतो मया । अथो किमसि शुश्रूषुः कथयिष्यामि तत्पुनः

Skanda dijo: Ya te he descrito, en tu presencia, la grandeza de Avimukteśa. ¿Qué más deseas oír? Te la relataré de nuevo.

Verse 2

अगस्त्य उवाच । अविमुक्तेश माहात्म्यं श्रावं श्रावं श्रुती मम । अतीव सुश्रुते जाते तथापि न धिनोम्यहम्

Dijo Agastya: Una y otra vez he oído la grandeza de Avimukteśa; mi oído se ha vuelto sumamente diestro; y aun así, no quedo satisfecho.

Verse 3

अविमुक्तेश्वरं लिंगं क्षेत्रं चाप्यविमुक्तकम् । एतयोस्तु कथं प्राप्तिर्भवेत्षण्मुख तद्वद

El Liṅga de Avimukteśvara y el sagrado kṣetra llamado Avimukta: dime, oh Ṣaṇmukha, ¿cómo puede uno alcanzar la gracia de ambos?

Verse 4

स्कंद उवाच । शृणु कुं भज वक्ष्यामि यथा प्राप्तिर्भवेदिह । स्वश्रेयो दातुरेतस्या विमुक्तस्य महामते

Skanda dijo: Escucha y adora; te explicaré cómo se obtiene aquí el logro. Pues este Avimukta se concede para el supremo bien del propio dador, oh magnánimo.

Verse 5

समीहितार्थ संसिद्धिर्लभ्यते पुण्यभारतः । तच्च पुण्यं भवेद्विप्र श्रुतिवर्त्मसभाजनात्

La realización de los fines deseados se obtiene por el mérito acumulado. Y ese mérito, oh Brāhmaṇa, nace de honrar el sendero establecido por la Śruti (los Vedas).

Verse 6

श्रुतिवर्त्मजुषः पुंसः संस्पर्शान्नश्यतो मुने । कलिकालावपि सदा छिद्रं प्राप्य जिघांसतः

Oh sabio, aun en la era de Kali, los males que, buscando una grieta, quieren destruir al hombre entregado al sendero védico, se disipan con solo tocarlo o entrar en contacto con él.

Verse 7

वर्जितस्य विधानेन प्रोक्तस्याकरणेन वै । कलिकालावपि हतो ब्राह्मणं रंध्रदर्शनात्

En verdad, aun en la era de Kali, un brāhmaṇa cae en ruina por “buscar resquicios”: por hacer lo prohibido y por no cumplir lo prescrito.

Verse 8

निषिद्धाचरणं तस्मात्कथयिष्ये तवाग्रतः । तद्दूरतः परित्यज्य नरो न निरयी भवेत्

Por ello declararé ante ti las acciones prohibidas. Al abandonarlas por completo, el hombre no queda destinado al infierno.

Verse 9

पलांडुं विड्वराहं च शेलुं लशुन गृंजने । गोपीयूषं तंडुलीयं वर्ज्यं च कवकं सदा

Debe evitarse siempre la cebolla, el jabalí que se alimenta de inmundicias, el śelu, el ajo y el gṛṃjana; asimismo han de evitarse en todo tiempo el gopīyūṣa, el taṇḍulīya y el kavaka.

Verse 10

व्रश्चनान्वृक्षनिर्यासान्पायसापूपशष्कुलीः । अदेवपित्र्यं पललमवत्सागोपयस्त्यजेत्

Debe abandonarse el vraścana, las exudaciones de los árboles, el arroz dulce (pāyasa), los pasteles (āpūpa) y las frituras (śaṣkulī); asimismo han de evitarse los alimentos/ofrendas no destinados a los dioses y a los antepasados, el palala (preparaciones de sésamo) y la leche de una vaca sin ternero.

Verse 11

पय ऐकशफं हेयं तथा क्रामेलकाविकम् । रात्रौ न दधि भोक्तव्यं दिवा न नवनीतकम्

Ha de evitarse la leche de los animales de una sola pezuña, y también la del camello. No debe comerse cuajada por la noche, ni mantequilla fresca durante el día.

Verse 12

टिट्टिभं कलविंकं च हंसं चक्रं प्लवंबकम् । त्यजेन्मांसाशिनः सर्वान्सारसं कुक्कुटं शुकम्

Debe evitarse el ṭiṭṭibha, el kalaviṃka, el haṃsa, el cakra y el plavaṃbaka; en verdad, han de evitarse todas las aves carnívoras, así como el sārasa (grulla), el gallo y el loro.

Verse 13

जालपादान्खंजरीटान्बुडित्वा मत्स्यभक्षकान् । मत्स्याशी सर्वमांसाशी तन्मत्स्यान्सर्वथा त्यजेत्

Deben evitarse las aves de patas palmeadas, las aves khaṃjarīṭa, las que se zambullen y las que comen pescado. Pues quien come pescado se vuelve comedor de toda carne; por ello, tales peces han de abandonarse por completo.

Verse 14

हव्यकव्यनियुक्तौ तु भक्ष्यौ पाठीनरोहितौ । मांसाशिभिस्त्वमी भक्ष्याः शश शल्लक कच्छपाः

Pero los peces pāṭhīna y rohita son comestibles cuando se destinan debidamente a las ofrendas a los dioses y a los antepasados. Para los que comen carne, se consideran comestibles la liebre, el puercoespín y la tortuga.

Verse 15

श्वाविद्गोधे प्रशस्ते च ज्ञाताश्च मृगपक्षिणः । आयुष्कामैः स्वर्गकामैस्त्याज्यं मांसं प्रयत्नतः

Aunque el puercoespín y la iguana sean tenidos por recomendables (para algunos), y se conozcan diversas bestias y aves (como comestibles), quienes desean larga vida y quienes desean el cielo deben renunciar cuidadosamente a la carne.

Verse 16

यज्ञार्थं पशुहिंसा या सा स्वर्ग्या नेतरा क्वचित् । त्यजेत्पर्युषितं सर्वमखंडस्नेह वर्जितम्

La muerte de un animal realizada por causa del yajña se dice que conduce al cielo; cualquier otra muerte nunca es así. Debe abandonarse todo alimento rancio, y todo aquello privado de grasa íntegra y saludable (sin la debida sustancia).

Verse 17

प्राणात्यये क्रतौ श्राद्धे भैषजे विप्रकाम्यया । अलौल्यमित्थं पललं भक्षयन्नैव दोषभाक्

En peligro de muerte, en un sacrificio, en el śrāddha, como medicina o para complacer a un brāhmaṇa—si es sin codicia—quien así come palala no incurre en falta.

Verse 18

न तादृशं भवेत्पापं मृगयावृत्तिकांक्षिणः । यादृशं भवति प्रेत्य लौल्यान्मांसोपसेविनः

El pecado de quien busca sustento mediante la caza no es tan grande como el pecado que, tras la muerte, recae sobre quien se entrega a comer carne por pura codicia y ansia.

Verse 19

मखार्थं ब्रह्मणा सृष्टाः पशु द्रुम मृगौषधीः । निघ्नन्नहिंसको विप्रस्तासामपि शुभा गतिः

Por causa del makha (sacrificio), Brahmā creó a las bestias, los árboles, los ciervos y las plantas medicinales. Se dice que el brāhmaṇa que mata con ese fin sacrificial es no violento; y aun para esos seres hay un destino auspicioso.

Verse 20

पितृदेवक्रतुकृते मधुपर्कार्थमेव च । तत्र हिंसाप्यहिंसा स्याद्धिंसान्यत्र सुदुस्तरा

Por los ritos a los antepasados, a los dioses y por los sacrificios—y también por la ofrenda de madhuparka—la violencia allí se considera no violencia. Pero la violencia en otro lugar es dificilísima de justificar o de superar.

Verse 21

यो जंतूनात्मपुष्ट्यर्थं हिनस्ति ज्ञानदुर्बलः । दुराचारस्य तस्येह नामुत्रापि सुखं क्वचित्

Quien, débil en discernimiento, hiere a los seres vivos sólo para nutrir su propio cuerpo—ese de mala conducta no halla felicidad ni aquí ni en el más allá, en ningún tiempo.

Verse 22

भोक्तानुमंता संस्कर्ता क्रयिविक्रयि हिंसकाः । उपहर्ता घातयिता हिंसकाश्चाष्टधा स्मृताः

Los violentos se recuerdan como ocho: el que come, el que consiente, el que prepara, el que compra, el que vende, el que provee u ofrece, el que hace matar y el que mata.

Verse 23

प्रत्यब्दमश्वमेधेन शतं वर्षाणि यो यजेत् । अमांसभक्षको यश्च तयोरंत्यो विशिष्यते

Aunque alguien realizara un Aśvamedha cada año durante cien años, entre ambos es superior quien no come carne.

Verse 24

यथैवात्मा परस्तद्वद्द्रष्टव्यः सुखमिच्छता । सुखदुःखानि तुल्यानि यथात्मनि तथा परे

Así como uno se considera a sí mismo, así debe considerar al otro quien desea la dicha; pues el placer y el dolor son iguales: lo que hay en uno, también hay en los demás.

Verse 25

सुखं वा यदि वा चान्यद्यत्किंचित्क्रियते परे । तत्कृतं हि पुनः पश्चात्सर्वमात्मनि संभवेत्

Cualquier cosa—sea felicidad o lo contrario—que uno haga a otro, ese mismo acto después vuelve y se experimenta en uno mismo de todas las maneras.

Verse 26

न क्लेशेन विना द्रव्यमर्थहीने कुतः क्रियाः । क्रियाहीने कुतो धर्मो धर्महीने कुतः सुखम्

Sin esfuerzo no hay riqueza; sin recursos, ¿cómo habrá actos religiosos? Sin actos, ¿dónde está el dharma? Y sin dharma, ¿de dónde vendrá la felicidad?

Verse 27

सुखं हि सर्वैराकांक्ष्यं तच्च धर्मसमुद्भवम् । तस्माद्धर्मोत्र कर्तव्यश्चातुर्वर्ण्येन यत्नतः

La dicha es, en verdad, deseada por todos, y nace del dharma. Por ello, en este mundo, el dharma debe practicarse con empeño por las cuatro varṇas.

Verse 28

न्यायागतेन द्रव्येण कर्तव्यं पारलौकिकम् । दानं च विधिना देयं काले पात्रे च भावतः

Con riqueza obtenida por medios justos, deben realizarse obras que den fruto más allá de este mundo. La dádiva (dāna) ha de darse según la norma: a su tiempo, a un digno recipiente y con intención sincera.

Verse 29

विधिहीनं तथाऽपात्रे यो ददाति प्रतिग्रहम् । न केवलं हि तद्याति शेषं तस्य च नश्यति

Quien entrega una dádiva sin la debida norma, y además a un recipiente indigno, no sólo pierde ese don: también se mengua lo que le queda de mérito y de riqueza.

Verse 30

व्यसनार्थे कुटुंबार्थे यदृणार्थे च दीयते । तदक्षयं भवेदत्र परत्र च न संशयः

Lo que se da para aliviar una calamidad, para sostener a la familia o para saldar una deuda, tal dádiva se vuelve imperecedera aquí y en el más allá, sin duda.

Verse 31

मातापितृविहीनं यो मौंजीपाणिग्रहादिभिः । संस्कारयेन्निजैरर्थैस्तस्य श्रेयस्त्वनंतकम्

Quien, con sus propios bienes, realiza los saṃskāras—como la investidura del cordón sagrado y el matrimonio—para alguien huérfano de madre y padre, para él el bien espiritual es infinito.

Verse 32

अग्निहोत्रैर्न तच्छ्रेयो नाग्निष्टोमादिभिर्मखैः । यच्छ्रेयः प्राप्यते मर्त्यैर्द्विजे चैके प्रतिष्ठिते

Esa misma excelencia espiritual no se alcanza con los ritos del Agnihotra, ni siquiera con sacrificios como el Agniṣṭoma; pues mayor es el mérito que los mortales obtienen al sostener y establecer aunque sea a un solo dvija.

Verse 33

यो ह्यनाथस्य विप्रस्य पाणिं ग्राहयते कृती । इह सौख्यमवाप्नोति सोक्षयं स्वर्गमाप्नुयात्

La persona capaz que dispone el matrimonio —la toma de la mano— de un brāhmaṇa desamparado obtiene dicha en este mundo y alcanza un cielo que no mengua.

Verse 34

पितृगेहे तु या कन्या रजः पश्येदसंस्कृता । भ्रूणहा तत्पिता ज्ञेयो वृषली सापि कन्यका

Si una doncella, aún no consagrada por los ritos debidos (es decir, no casada), ve su menstruación en la casa paterna, su padre ha de ser tenido por destructor de un embrión; y esa muchacha también es considerada caída de su debido estado.

Verse 35

यस्तां परिणयेन्मोहात्स भवेद्वृषलीपतिः । तेन संभाषणं त्याज्यमपाङ्क्तेयेन सर्वदा

Quien, por engaño, se casa con ella se vuelve esposo de una mujer tenida por caída; y la conversación con tal persona —considerada no apta para los ritos comunitarios— debe evitarse siempre.

Verse 36

विज्ञाय दोषमुभयोः कन्यायाश्च वरस्य च । संबंधं रचयेत्पश्चादन्यथा दोषभाक्पिता

Sólo después de averiguar las faltas (y la idoneidad) de ambos —la novia y el novio— debe el padre concertar la alianza; de otro modo, el padre participa de la falta.

Verse 37

स्त्रियः पवित्राः सततं नैता दुष्यंति केनचित् । मासिमासि रजस्तासां दुष्कृतान्यपकर्षति

Las mujeres son siempre puras; nada las mancilla. Mes tras mes, su menstruación arrastra y aparta sus faltas.

Verse 38

पूर्वं स्त्रियः सुरैर्भुक्ताः सोमगंधर्व वह्निभिः । भुंजते मानुषाः पश्चान्नैतादुष्यं ति केनचित्

Primero las mujeres fueron ‘gozadas’ mística y previamente por los Devas—Soma, los Gandharvas y Agni; después los humanos participan de ellas en el matrimonio. Por ello, en esto nadie incurre en impureza.

Verse 39

स्त्रीणां शौचं ददौ सोमः पावकः सर्वमेध्यताम् । कल्याणवाणीं गंधर्वास्तेन मेध्याः सदा स्त्रियः

Soma otorgó a las mujeres la pureza; Pāvaka (Agni) les concedió la plena aptitud ritual; y los Gandharvas les dieron palabra auspiciosa. Por ello, las mujeres son tenidas siempre por ritualmente puras.

Verse 40

कन्यां भुंक्ते रजःकालेऽग्निः शशी लोमदर्शने । स्तनोद्भेदेषु गंधर्वास्तत्प्रागेव प्रदीयते

Se dice que Agni ‘participa’ de una doncella en el tiempo de la menstruación; la Luna, en la primera aparición del vello corporal; y los Gandharvas, en el brotar de los senos. Así, se la considera ya ‘entregada’ de antemano en esas etapas naturales.

Verse 41

दृश्यरोमात्वपत्यघ्नी कुलघ्न्युद्गतयौवना । पितृघ्न्याविष्कतरजास्ततस्ताः परिवर्जयेत्

Por ello, para el matrimonio deben evitarse las doncellas que muestran vello corporal, las llamadas ‘destructoras de la prole’, ‘ruinadoras del linaje’, aquellas cuya juventud ya ha brotado, las que se dice ‘dañan al padre’, y aquellas en quienes ya se ha manifestado la menstruación.

Verse 42

कन्यादानफलप्रेप्सुस्तस्माद्द द्यादनग्निकाम् । अन्यथा न फलं दातुः प्रतिग्राही पतेदधः

Por ello, quien anhela el fruto del kanyādāna debe entregar a una doncella aún no “reclamada por Agni”; de otro modo, el dador no obtiene mérito y el receptor cae en demérito.

Verse 43

कन्यामभुक्तां सोमाद्यैर्ददद्दानफलं लभेत् । देवभुक्तां ददद्दाता न स्वर्गमधिगच्छति

Al dar una doncella aún no “gozada” por Soma y los demás, se obtiene el fruto del don; pero el dador que entrega a una doncella ya “gozada por los Devas” no alcanza el cielo.

Verse 44

शयनासनयानानि कुणपं स्त्रीमुखं कुशाः । यज्ञपात्राणि सर्वाणि न दुष्यंति बुधाः क्वचित्

Lechos, asientos y vehículos; un cadáver; la boca de una mujer; la hierba kuśa; y todos los recipientes del sacrificio: nada de ello, dicen los sabios, se considera impuro en sentido dhármico en ningún tiempo.

Verse 45

अजाश्वयोर्मुखं मेध्यं गावो मेध्यास्तु पृष्ठतः । पादतो ब्राह्मणा मेध्याः स्त्रियो मेध्यास्तु सर्वतः

En cabras y caballos, la boca es ritualmente pura; en las vacas, la espalda es pura; en los brāhmaṇas, los pies son puros; pero las mujeres son puras en todo respecto.

Verse 46

अहोरात्रोषितो भूत्वा पंचगव्येन शुध्यति

Tras permanecer así un día y una noche, uno se purifica mediante el pañcagavya.

Verse 47

बलात्कारोपभुक्ता वा चोरहस्तगतापि वा । न त्याज्या दयिता नारी नास्यास्त्यागो विधीयते

Aunque la mujer amada haya sido ultrajada por la fuerza, o aun si ha caído en manos de ladrones, no debe ser abandonada; no se prescribe su repudio.

Verse 48

आम्लेन ताम्रशुद्धिः स्याच्छुद्धिः कांस्यस्य भस्मना । संशुद्धी रजसा नार्यास्तटिन्या वेगतः शुचिः

El cobre se purifica con ácido; el bronce se purifica con ceniza. La mujer queda purificada tras el período menstrual; y un río se considera puro por la fuerza de su corriente.

Verse 49

मनसापि हि या नेह चिंतयेत्पुरुषांतरम् । सोमया सह सौख्यानि भुंक्ते चात्रापि कीर्तिभाक्

En verdad, la mujer que ni siquiera en su mente piensa en otro hombre goza de dicha junto con Somā, y en este mismo mundo llega a ser portadora de buena fama.

Verse 50

पिता पितामहो भ्राता सकुल्यो जननी तथा । कन्याप्रदः पूर्वनाशे प्रकृतिस्थः परःपरः

El padre, el abuelo, el hermano, el pariente del linaje y también la madre: cada uno es autoridad para entregar a la doncella en matrimonio. Si el anterior no está disponible o ha cesado de poder actuar, el siguiente, guardando el debido orden, se vuelve la autoridad adecuada.

Verse 51

अप्रयच्छन्समाप्नोति भूणहत्यामृतावृतौ । स्वयं त्वभावे दातॄणां कन्या कुर्यात्स्वयं वरम्

Quien retiene (a la doncella, negándose a entregarla a su debido tiempo) incurre en un pecado semejante al de matar al feto, una y otra vez conforme pasa la estación propicia. Pero si no hay dadores o tutores idóneos, la doncella misma puede elegir esposo mediante svayaṃvara.

Verse 52

हृताधिकारां मलिनां पिंडमात्रोपजीविनीम् । परिभूतामधःशय्यां वासयेद्व्यभिचारिणीम्

A la mujer adúltera se la hará vivir privada de sus prerrogativas, en condición degradada, sustentándose sólo con escasos bocados; deshonrada, se la hará yacer en un lecho bajo.

Verse 53

व्यभिचारादृतौ शुद्धिर्गर्भे त्यागो विधीयते । गर्भभर्तृवधादौ तु महत्यपि च कल्मषे

Tras el adulterio, la purificación es posible cuando llega el tiempo prescrito; pero si hay embarazo, se ordena el abandono. Mas en casos como el asesinato del embrión o del esposo, aunque la culpa sea enorme…

Verse 54

शूद्रस्य भार्या शूद्रैव सा च स्वा च विशः स्मृते । ते च स्वा चैव राज्ञस्तु ताश्च स्वाचाग्रजन्मनः

La esposa de un Śūdra es sólo una mujer Śūdra; ella le es propia y adecuada. Para un Vaiśya, se recuerda como suya la mujer Vaiśya. Esas mismas (mujeres) son asimismo apropiadas para un rey (Kṣatriya); y esas (de tales clases) también son apropiadas para uno de nacimiento superior (Brāhmaṇa).

Verse 55

आरोप्य शूद्रां शयने विप्रो गच्छेदधोगतिम् । उत्पाद्य पुत्रं शूद्रायां ब्राह्मण्यादेव हीयते

Si un Brāhmaṇa pone a una mujer Śūdra en su lecho, desciende a un estado inferior. Y si engendra un hijo en una mujer Śūdra, cae incluso de su condición misma de brāhmaṇa.

Verse 56

दैवपित्र्यातिथेयानि तत्प्रधानानि यस्य तु । देवाद्यास्तन्न चाश्नंति स च स्वर्गं न गच्छति

Pero aquel para quien las ofrendas a los devas, a los antepasados y a los huéspedes no son tenidas por lo principal, los dioses y los demás no participan de su ofrenda, y él no va al cielo.

Verse 57

जामयो यानि गेहानि शपंत्यप्रतिपूजिताः । कृत्याभिर्निहतानीव नश्येयुस्तान्यसंशयम्

Las casas que las cuñadas o parientas por matrimonio maldicen por no ser debidamente honradas, sin duda perecerán, como si hubieran sido abatidas por ritos maléficos.

Verse 58

तदभ्यर्च्याः सुवासिन्यो भूषणाच्छादनाशनैः । भूतिकामैर्नरैर्नित्यं सत्कारेषूत्सवेषु च

Por ello, las mujeres casadas (suvāsinīs) deben ser honradas con ornamentos, vestidos y alimento, siempre por los hombres que desean prosperidad, especialmente en los agasajos y en las festividades.

Verse 59

यत्र नार्यः प्रमुदिता भूषणाच्छादनाशनैः । रमंते देवतास्तत्र स्युस्तत्र सफलाः क्रियाः

Donde las mujeres son alegradas con ornamentos, vestidos y alimento, allí se complacen las deidades, y allí los actos sagrados dan fruto.

Verse 60

यत्र तुष्यति भर्त्रा स्त्री स्त्रिया भर्ता च तुष्यति । तत्र वेश्मनि कल्याणं संपद्येत पदे पदे

En el hogar donde la esposa se complace con su esposo y el esposo se complace con su esposa, allí el bienestar y lo auspicioso surgen a cada paso.

Verse 61

अहुतं च हुतं चैव प्रहुतं प्राशितं तथा । ब्राह्मं हुतं पंचमं च पंचयज्ञा इमे शुभाः

Ahuta y Huta, así como Prahuta y Prāśita, y el quinto, Brāhma-huta: éstos son los cinco sacrificios diarios auspiciosos (pañcayajñas).

Verse 62

जपोऽहुतोहुतो होमः प्रहुतो भौतिको बलिः । प्राशितं पितृसंतृप्तिर्हुतं ब्राह्मं द्विजार्चनम्

El japa se llama Ahuta; Huta es el homa, la ofrenda al fuego; Prahuta es el bali, la oblación destinada a los seres vivientes; Prāśita es la satisfacción de los antepasados; y Brāhma-huta es honrar a los dvija, los dos veces nacidos y sabios.

Verse 63

पंचयज्ञानिमान्कुर्वन्ब्राह्मणो नावसीदति । एतेषामननुष्ठानात्पंचसूना अवाप्नुयात्

El brāhmaṇa que cumple estos cinco yajña no cae en decadencia; pero por no realizarlos, incurre en los cinco pecados de matanza (pañcasūnā).

Verse 64

ब्राह्मणं कुशलं पृच्छेद्बाहुजातमनामयम् । वैश्यं सुखं समागम्य शूद्रं संतोषमेव च

A un brāhmaṇa se le debe preguntar por su bienestar; a un kṣatriya, nacido del brazo, por su salud; al encontrarse con un vaiśya, por su comodidad; y a un śūdra, por su contento.

Verse 65

जातमात्रः शिशुस्तावद्यावदष्टौ समाः स्मृताः । भक्ष्याभक्ष्येषु नो दु्ष्येद्यावन्नैवोपनीयते

Se recuerda que un niño es tenido por ‘recién nacido’ hasta los ocho años; y mientras no se haya realizado el upanayana, no se le imputa culpa respecto de lo comestible y lo no comestible.

Verse 66

भरणं पोष्यवर्गस्य दृष्टादृष्टफलोदयम् । प्रत्यवायो ह्यभरणे भर्तव्यस्तत्प्रयत्नतः

Sostener a quienes deben ser mantenidos hace brotar frutos visibles e invisibles; pero no sostenerlos acarrea pecado; por ello, han de ser sustentados con sincero empeño.

Verse 67

मातापितागुरुपत्नीः त्वपत्यानि समाश्रिताः । अभ्यागतोतिथिश्चाग्निः पोष्यवर्गा अमी नव

Estos nueve deben ser sostenidos: la madre, el padre, la esposa del maestro, los propios hijos, quienes han buscado refugio, el huésped que llega y el fuego sagrado.

Verse 68

स जीवति पुमान्योऽत्र बहुभिश्चोपजीव्यते । जीवन्मृतोथ विज्ञेयः पुरुषः स्वोदरंभरिः

En este mundo, vive de verdad el hombre que se vuelve sostén de muchos; pero quien vive sólo para llenar su propio vientre debe tenerse por muerto aun estando vivo.

Verse 69

दीनानाथविशिष्टेभ्यो दातव्यं भूतिकाम्यया । अदत्तदाना जायंते परभाग्योपजीविनः

Con deseo de prosperidad, debe darse especialmente a los pobres y a los desamparados; quienes no dan en caridad llegan a vivir dependiendo de la fortuna ajena.

Verse 70

विभागशीलसंयुक्तो दयावांश्च क्षमायुतः । देवतातिथिभक्तस्तु गृहस्थो धार्मिकः स्मृतः

Se considera justo al cabeza de familia cuando está dedicado al reparto equitativo, es compasivo, dotado de perdón y devoto de los dioses y de los huéspedes.

Verse 71

शर्वरीमध्य यामौ यौ हुतशेषं च यद्धविः । तत्र स्वपंस्तदश्नंश्च ब्राह्मणो नावसीदति

Las dos vigilias centrales de la noche, y el resto de la oblación (havis) tras el ofrecimiento: durmiendo entonces y comiendo ese remanente santificado, un brāhmaṇa no cae en desgracia.

Verse 72

नवैतानि गृहस्थस्य कार्याण्यभ्यागते सदा । सुधा व्ययानि यत्सौम्यं वाक्यं चक्षुर्मनोमुखम्

Estos nueve actos debe cumplirlos siempre el cabeza de familia cuando llega un huésped. Son “gastos de néctar”: palabra suave y una acogida cordial por los ojos, la mente y el rostro.

Verse 73

अभ्युत्थानमिहायात सस्नेहं पूर्वभाषणम् । उपासनमनुव्रज्या गृहस्थोन्नति हेतवे

Para la elevación del cabeza de familia: levantarse para recibir al huésped que llega, hablar primero con afecto, atender con respeto y acompañarlo cuando se despide.

Verse 74

तथेषद्व्यययुक्तानि कार्याण्येतानि वै नव । आसनं पादशौचं च यथाशक्त्याशनं क्षितिः

Asimismo, éstos son los nueve deberes que conllevan algún gasto material: ofrecer un asiento, lavar los pies, dar alimento según la propia capacidad y un lugar donde reposar (en el suelo o lecho).

Verse 75

शय्यातृणजलाभ्यंग दीपा गार्हस्थ्य सिद्धिदाः । तथा नव विकर्माणि त्याज्यानि गृहमेधिनाम्

Lecho, hierba (para sentarse o recostarse), agua, masaje con aceite y lámpara otorgan plenitud a la vida doméstica. Asimismo, nueve prácticas prohibidas deben abandonar quienes siguen el dharma del hogar.

Verse 76

पैशुन्यं परदाराश्च द्रोहः क्रोधानृताप्रियम् । द्वेषो दंभश्च माया च स्वर्गमार्गार्गलानि हि

Calumnia, la mujer de otro, traición, ira, mentira, aspereza, odio, hipocresía y engaño: éstos son, en verdad, los cerrojos que atrancan el camino al cielo.

Verse 77

नवावश्यककर्माणि कार्याणि प्रतिवासरम् । स्नानं संध्या जपो होमः स्वाध्यायो देवतार्चनम्

Cada día han de cumplirse los nueve deberes: el baño ritual, la adoración del sandhyā (oración del alba y del ocaso), la recitación de mantras (japa), la ofrenda al fuego sagrado (homa), el estudio de las escrituras (svādhyāya) y el culto a las deidades.

Verse 78

वेश्वदेवं तथातिथ्यं नवमं पितृतर्पणम् । नव गोप्यानि यान्यत्र मुने तानि निशामय

Escucha, oh sabio: aquí están las nueve cosas que deben guardarse en secreto: la ofrenda de Vaiśvadeva, el honor debido al huésped, y como novena, las libaciones ofrecidas a los Pitṛs (antepasados).

Verse 79

जन्मर्क्षं मैथुनं मंत्रो गृहच्छिद्रं च वंचनम् । आयुर्धनापमानं स्त्री न प्रकाश्यानि सर्वथा

Nunca se debe revelar: la estrella natal, la unión sexual, el propio mantra, las grietas del hogar, los ardides y estratagemas, la duración de la vida, la riqueza, las humillaciones y la propia esposa; nada de esto ha de divulgarse.

Verse 80

नवैतानि प्रकाश्यानि रहः पापमकुत्सितम् । प्रायोग्यमृणशुद्धिश्च सान्वयः क्रयविक्रयौ । कन्यादानं गुणोत्कर्षो नान्यत्केनापि कुत्रचित्

Estas nueve cosas no deben pregonarse: el pecado oculto (aunque no sea socialmente censurado), los propios métodos prácticos, la liquidación de deudas, el linaje, el comprar y vender, la entrega de una hija en matrimonio (kanyādāna) y la superioridad en cualidades; nada de ello debe decirse a nadie, en ningún lugar.

Verse 81

पात्र मित्र विनीतेषु दीनानाथोपकारिषु । मातापितुगुरूष्वेतन्नवकं दत्तमक्षयम्

Cuando este ‘nuevefold’ de dádivas se ofrece a recipientes dignos—amigos, los disciplinados, quienes socorren a los pobres y desamparados, y a madre, padre y maestros—su mérito se vuelve inagotable.

Verse 82

निष्फलं नवसूत्सृष्टं चाटचारणतस्करे । कुवैद्ये कितवे धूर्ते शठे मल्ले च बंदिनि

La “ofrenda en nueve formas” queda sin fruto cuando se entrega a aduladores, bardos, ladrones, curanderos impostores, tahúres, bribones, engañadores, pendencieros y carceleros.

Verse 83

आपस्त्वपि न देयानि नववस्तूनि सर्वथा । अन्वये सति सर्वस्वं दारांश्च शरणागतान्

Aun en la aflicción, estas nueve cosas no deben darse jamás. Mientras la estirpe continúe, no se debe entregar todo lo propio, ni a la esposa, ni a quienes han buscado refugio.

Verse 84

न्यासाधीकुलवृत्तिं च निक्षेपं स्त्रीधनं सुतम् । यो ददाति स मूढात्मा प्रायश्चित्तैर्विशुध्यति

Quien entrega lo que está en depósito o en custodia, el sustento de su linaje, un depósito confiado, los bienes propios de una mujer o a su hijo, ése es de mente necia y debe purificarse mediante expiaciones.

Verse 85

एतन्नवानां नवकं ज्ञात्वा प्रियमवाप्नुयात् । अन्यच्च नवकं वच्मि सर्वेषां स्वर्गमार्गदम्

Conociendo este conjunto de nueve acerca de los “nueves”, uno alcanza lo que es querido y benéfico. Ahora diré otro conjunto de nueve, que concede a todos el sendero del cielo.

Verse 86

सत्यं शौचमहिंसा च क्षांतिर्दानं दया दमः । अस्तेयमिंद्रियाकोचः सर्वेषां धर्मसाधनम्

Veracidad, pureza, no violencia, paciencia, caridad, compasión, autodominio, no robar y el refreno de los sentidos: éstos son los medios del dharma para todos.

Verse 87

अभ्यस्य नवतिं चैतां स्वर्गमार्गप्रदीपिकाम् । सतामभिमतां पुण्यां गृहस्थो नावसीदति

Al practicar este conjunto de nueve—lámpara que ilumina el camino al cielo, santa y aprobada por los virtuosos—el cabeza de familia no cae en decadencia.

Verse 88

जिह्वा भार्या सुतो भ्राता मित्र दास समाश्रिताः । यस्यैते विनयाढ्याश्च तस्य सर्वत्र गौरवम्

Aquel cuya lengua, esposa, hijo, hermano, amigos, siervos y dependientes están colmados de humildad y disciplina, ése es honrado en todas partes.

Verse 89

पानं दुर्जन संसर्गः पत्या च विरहोटनम् । स्वप्नोन्यगृहवासश्च नारीणां दूषणानि षट्

Beber embriagantes, tratar con los malvados, separarse del esposo y dormir en casa ajena: éstos se cuentan entre los seis oprobios de las mujeres.

Verse 90

समर्घं धान्यमुद्धत्य महर्घं यः प्रयच्छति । स हि वार्धुषिको नाम तस्यान्नं नैव भक्षयेत्

Quien acapara el grano a precio justo y luego lo vende a precio excesivo se llama vārdhuṣika; no debe comerse la comida de tal persona.

Verse 91

अग्रे माहिषिकं दृष्ट्वा मध्ये च वृषलीपतिम् । अंते वार्धुषिकं चैव निराशाः पितरो गताः

Al ver al principio a un māhiṣika, en medio a un marido de vṛṣalī y al final a un vārdhuṣika, los Pitṛs se marchan decepcionados.

Verse 92

महिषीत्युच्यते नारी या च स्याद्व्यभिचारिणी । तां दुष्टां कामयेद्यस्तु स वै माहिषिकः स्मृतः

A la mujer adúltera se la llama aquí “mahiṣī”; pero quien desea a esa mujer corrompida es recordado como un “māhiṣika”.

Verse 93

स्व वृषं या परित्यज्य परवृषे वृषायते । वृषली सा हि विज्ञेया न शूद्री वृषली भवेत्

La que abandona a su propio esposo y se une a otro hombre debe ser conocida como “vṛṣalī”; una mujer Śūdra no se vuelve vṛṣalī por el mero nacimiento.

Verse 94

यावदुष्णं भवत्यन्नं यावन्मौनेन भुज्यते । तावदश्नंति पितरो यावन्नोक्ता हविर्गुणाः

Mientras la comida permanezca caliente y se coma en silencio, los Pitṛs participan de ella, hasta que se pronuncian en voz alta las alabanzas del ofrecimiento.

Verse 95

विद्याविनयसंपन्ने श्रोत्रिये गृहमागते । क्रीडंत्यौषधयः सर्वा यास्यामः परमां गतिम्

Cuando llega a la casa un śrotriya, colmado de saber y humildad, todas las hierbas medicinales se regocijan, pensando: “Ahora alcanzaremos el fin supremo”.

Verse 96

भ्रष्टशौचवताचारे विप्रे वेदविवर्जिते । रोदित्यन्नं दीयमानं किं मया दुष्कृतं कृतम्

Cuando se da comida a un brāhmaṇa caído de la pureza, los votos y la recta conducta, y privado del estudio védico, la comida misma “llora”: “¿Qué acto pecaminoso he cometido yo?”

Verse 97

यस्य कोष्ठगतं चान्नं वेदाभ्यासेन जीर्यति । स तारयति दातारं दशपूर्वान्दशापरान्

Aquel en cuyo vientre el alimento se “digiere” por la recitación y el estudio de los Vedas, ése libera al dador, salvando diez generaciones anteriores y diez posteriores.

Verse 98

न स्त्रीणां वपनं कार्यं न च गाः समनुव्रजेत् । न च रात्रौ वसेद्गोष्ठे न कुर्याद्वैदिकीं श्रुतिम्

No debe hacerse el afeitado para las mujeres, ni debe uno ir tras las vacas; tampoco debe pernoctar en el establo por la noche, ni recitar allí pasajes védicos.

Verse 99

सर्वान्केशान्समुद्धृत्य च्छेदयेदंगुलद्वयम् । एवमेव तु नारीणां शिरसो मुंडनं भवेत्

Reuniendo todo el cabello, debe cortarse sólo dos dedos de longitud; así, y sólo así, ha de hacerse el “tonsurado” de la cabeza de las mujeres.

Verse 100

राजा वा राजपुत्रो वा ब्राह्मणो वा बहुश्रुतः । अकारयित्वा वपनं प्रायश्चित्तं विनिर्दिशेत्

Sea rey, príncipe o un Brāhmaṇa muy versado: si ha hecho que se realice el afeitado (indebidamente), debe prescribir una expiación.

Verse 110

माक्षिकं फाणितं शाकं गोरसं लवणं घृतम् । हस्तदत्तानि भुक्तानि दिनमेकमभोजनम्

Miel, melaza de caña, verduras, productos de la vaca, sal y ghee: si se han comido tras ser dados de mano (en contexto impropio), debe guardarse ayuno por un día.

Verse 120

मा देहीति च यो ब्रूयाद्गवाग्निब्राह्मणेषु च । तिर्यग्योनिशतं गत्वा चांडालेष्वभिजायते

Quien diga: «¡No des!» respecto de las vacas, del fuego sagrado y de los brāhmaṇas—tras pasar por cien nacimientos en vientres de animales, nace entre los caṇḍālas.

Verse 130

चैत्यवृक्षं चितिं यूपं शिवनिर्माल्यभोजिनम् । वेदविक्रयिणं स्पृष्ट्वा सचैलो जलमाविशेत्

Tras tocar un árbol sagrado, una pira funeraria, un poste sacrificial, a quien come los restos ofrecidos a Śiva, o a quien vende el Veda—debe entrar en el agua para purificarse, aún vestido.

Verse 140

फाणितं गोरसं तोयं लवणं मधुकांजिकम् । हस्तेन ब्राह्मणो दत्त्वा कृच्छ्रं चांद्रायणं चरेत्

Si un brāhmaṇa entrega con su propia mano melaza, productos de la vaca, agua, sal o una papilla agridulce (en contexto censurable), debe emprender la penitencia Kṛcchra y cumplir también el voto Cāndrāyaṇa.

Verse 150

व्यवहारानुरूपेण न्यायेन तु यदर्जनम् । क्षत्रियस्य पयस्तेन प्रजापालनतो भवेत्

Cuanto gane un kṣatriya por medios justos, conforme a los tratos debidos—de ello nace su «leche», su sustento legítimo, de la protección del pueblo.

Verse 160

न शब्दशास्त्राभिरतस्य मोक्षो न चैव रम्या वसथप्रियस्य । न भोजनाच्छादन तत्परस्य न लोकवित्त ग्रहणे रतस्य

No hay liberación para quien se deleita sólo en la erudición de palabras; ni para quien ama moradas placenteras; ni para quien se afana en comida y vestido; ni para quien goza en acumular riqueza mundana.

Verse 167

स सर्वतीर्थसुस्नातः स सर्वक्रतुदीक्षितः । स दत्तसर्वदानस्तु काशी येन निषेविता

Ha realizado abluciones puras en todos los tīrthas; ha sido iniciado para todos los sacrificios; ha otorgado toda clase de dāna: en verdad, quien ha acudido debidamente a Kāśī alcanza todos esos méritos.