Adhyaya 49

Verse 1

श्रीसूत उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि रामनाथस्य शूलिनः । स्तोत्राध्यायं महापुण्यं शृणुत श्रद्धया द्विजाः

Śrī Sūta dijo: «Ahora expondré el capítulo de himnos, sumamente meritorio, dedicado a Rāmanātha, el Portador del Tridente. Escuchad con fe, oh nacidos dos veces.»

Verse 2

रामः प्रतिष्ठिते लिंगे तुष्टाव परमेश्वरम् । लक्ष्मणो जानकी सीता सुग्रीवाद्याः कपीश्वराः

Cuando el liṅga fue establecido, Rāma alabó a Parameśvara. Estaban presentes Lakṣmaṇa, Jānakī Sītā, y Sugrīva y los demás señores de los monos.

Verse 3

ब्रह्मप्रभृतयो देवाः कुम्भजाद्या महर्षयः । अस्तुवन्भक्तिसंयुक्ताः प्रत्येकं राघवेश्वरम्

Brahmā y los demás dioses, junto con los grandes sabios comenzando por Kumbhaja (Agastya), alabaron cada uno, llenos de devoción, a Rāghaveśvara.

Verse 4

तद्वक्ष्याम्यानुपूर्व्येण शृणुतादरपूर्वकम् । एतच्छ्रवणमात्रेण मुक्तः स्या न्मानवो द्विजाः

Lo relataré en el debido orden; escuchad con reverente atención. Con sólo oír esto, oh dvijas, el ser humano puede alcanzar la liberación.

Verse 5

श्रीराम उवाच । नमो महात्मने तुभ्यं महामायाय शूलिने । स्वपदांबुजभक्तार्तिहारिणे सर्प हारिणे

Śrī Rāma dijo: Reverencias a Ti, Gran Alma; al Portador del tridente, Señor de la gran māyā; a Aquel que disipa la aflicción de los devotos a Sus pies de loto, y que lleva la serpiente como ornamento.

Verse 6

नमो देवाधिदेवाय रामनाथाय साक्षिणे । नमो वेदांतवेद्याय योगिनां तत्त्वदायिने

Saludaciones al Dios de dioses, al Señor de Rāma, al Testigo interior. Saludaciones a Aquel que es conocido por el Vedānta y que otorga la verdad esencial a los yoguis.

Verse 7

सर्वदानंदपूर्णाय विश्वनाथाय शंभवे । नमो भक्तभयच्छेदहेतुपादाब्जरेणवे

Saludo a Śambhu, Viśvanātha, siempre colmado de bienaventuranza. Saludo al polvo de Sus pies de loto, causa misma de cortar el temor de los devotos.

Verse 8

नमस्तेऽखिलनाथाय नमः साक्षात्परात्मने । नमस्तेऽद्भुतवीर्याय महापातकनाशिने

Saludo a Ti, Señor de todo; saludo a Ti, que eres directamente el Ser Supremo. Saludo a Ti, de poder maravilloso, destructor de los grandes pecados.

Verse 9

कालकालाय कालाय कालातीताय ते नमः । नमोऽविद्यानिहंत्रे ते नमः पापहराय च

Saludo a Ti, Muerte de la muerte; a Ti, que eres el Tiempo y trasciendes el tiempo. Saludo a Ti, destructor de la ignorancia; saludo también a Ti, removedor del pecado.

Verse 10

नमः संसारतप्तानां तापनाशैकहेतवे । नमो मद्ब्रह्महत्याविनाशिने च विषाशिने

Saludo a Ti, única causa de apagar el ardor de quienes son abrasados por el saṃsāra. Saludo a Ti, que destruyes incluso mi pecado de matar a un brāhmaṇa, y a Ti, que bebiste el veneno.

Verse 11

नमस्ते पार्वतीनाथ कैलासनिलयाव्यय । गंगाधर विरूपाक्ष मां रक्ष सकलापदः

Saludo a Ti, Señor de Pārvatī, morador imperecedero del Kailāsa. Oh portador del Gaṅgā, oh Virūpākṣa: protégeme de toda calamidad.

Verse 12

तुभ्यं पिनाकहस्ताय नमो मदनहारिणे । भूयोभूयो नमस्तुभ्यं सर्वावस्थासु सर्वदा

Salve a Ti, cuya mano sostiene el arco Pināka; salve al que destruye a Madana (Kāma). Una y otra vez me inclino ante Ti, siempre, en toda condición de la vida.

Verse 13

लक्ष्मण उवाच । नमस्ते रामनाथाय त्रिपुरघ्नाय शंभवे । पार्वतीजीवितेशाय गणेशस्कन्दसूनवे

Lakṣmaṇa dijo: Salve a Ti, Rāmanātha; a Śaṃbhu, el que abatió a Tripura. Salve al Señor que es la vida misma de Pārvatī, Padre de Gaṇeśa y Skanda.

Verse 14

नमस्ते सूर्यचद्राग्निलोचनाय कपर्दिने । नमः शिवाय सोमाय मार्कंडेय भयच्छिदे

Salve a Ti, cuyos ojos son el Sol, la Luna y el Fuego; al Señor de cabellera enmarañada. Salve a Śiva, a Soma, quien arrancó el temor de Mārkaṇḍeya.

Verse 15

नमः सर्वप्रपंचस्य सृष्टिस्थित्यंतहेतवे । नम उग्राय भीमाय महादेवाय साक्षिणे

Salve a la causa de todo el universo manifestado: su creación, su sostén y su disolución. Salve al feroz y sobrecogedor Mahādeva, la Conciencia que todo lo atestigua.

Verse 16

सर्वज्ञाय वरेण्याय वरदाय वराय ते । श्रीकण्ठाय नमस्तुभ्यं पंचपातकभेदिने

Salve a Ti, el omnisciente, el más digno de veneración, dador de dones, supremo refugio. Oh Śrīkaṇṭha, salve a Ti, destructor de los cinco grandes pecados.

Verse 17

नमस्तेऽस्तु परानंदसत्यविज्ञानरूपिणे । नमस्ते भवरोगघ्न स्नायूनां पतये नमः

Salve a Ti, cuya esencia es dicha suprema, verdad y conocimiento despierto. Salve a Ti, destructor de la enfermedad del devenir mundano; salve al Señor de los snāyus, los vínculos vitales.

Verse 18

पतये तस्कराणां ते वनानां पतये नमः । गणानां पतये तुभ्यं विश्वरूपायसाक्षिणे

Salve a Ti como Señor incluso de los ladrones; salve como Señor de los bosques. Salve a Ti, Señor de los Gaṇas, oh Testigo cuya forma es el universo.

Verse 19

कर्मणा प्रेरितः शम्भो जनिष्ये यत्रयत्र तु । तत्रतत्र पदद्वंद्वे भवतो भक्तिरस्तु मे

Oh Śambhu, dondequiera que yo nazca, impulsado por mi karma, allí mismo, en todo lugar, sea mía la devoción a Tu par de pies.

Verse 20

असन्मार्गे रतिर्मा भूद्भवतः कृपया मम । वैदिकाचारमार्गे च रतिः स्याद्भवते नमः

Por Tu compasión, que yo no halle deleite en el sendero errado. Que halle deleite en el camino de la conducta védica; salutaciones a Ti.

Verse 21

सीतोवाच । परमकारण शंकर धूर्जटे गिरिसुतास्तनकुंकुमशोभित । मम पतौ परिदेहि मतिं सदा न विषमां परपूरुषगोचराम्

Sītā dijo: Oh Śaṅkara, causa suprema; oh Dhūrjaṭi, adornado con el azafrán de los pechos de la Hija de la Montaña: concede que mi mente repose siempre en mi esposo, sin desviarse ni volverse hacia otro hombre.

Verse 22

गंगाधर विरूपाक्ष नीललोहित शंकर । रामनाथ नमस्तुभ्यं रक्ष मा करुणाकर

Oh portador del Gaṅgā, oh Virūpākṣa, oh Nīlalohita, oh Śaṅkara—oh Rāmanātha, a Ti mis reverencias. Protégeme, océano de compasión.

Verse 23

नमस्ते देवदेवेश नमस्ते करुणालय । नमस्ते भवभीतानां भवभीतिविमर्दन

Salve, Señor de los dioses; salve, morada de la compasión. Salve a Ti, que aplastas el temor del saṃsāra en quienes tiemblan ante la existencia mundana.

Verse 24

नाथ त्वदीयचरणांबुजचिंतनेन निर्द्धूय भास्करसुताद्भयमाशु शम्भो । नित्यत्वमाशु गतवान्स मृकंडुपुत्रः किं वा न सिध्यति तवाश्रयणात्परेश

Oh Señor: meditando en tus pies de loto, oh Śambhu, se sacude pronto el temor a Yama, el hijo del Sol. Mārkaṇḍeya, hijo de Mṛkaṇḍu, alcanzó velozmente la inmortalidad; ¿qué no se logra al refugiarse en Ti, oh Supremo Señor?

Verse 25

परेशपरमानंद शरणागतपालक । पातिव्रत्यं मम सदा देहि तुभ्यं नमोनमः

Oh Señor supremo, dicha suprema, protector de los que buscan refugio: concédeme siempre el pātivratya, la virtud de la fidelidad conyugal devota. Una y otra vez me inclino ante Ti.

Verse 26

हनूमानुवाच । देवदेव जगन्नाथ रामनाथ कृपानिधे । त्वत्पादांभोरुहगता निश्चला भक्तिरस्तु मे

Dijo Hanūmān: Oh Dios de los dioses, Señor del universo, Rāmanātha, tesoro de compasión: que mi devoción sea inconmovible, siempre reposando en tus pies de loto.

Verse 27

यं विना न जगत्सत्ता तद्भानमपि नो भवेत् । नमः सद्भानरूपाय रामनाथाय शंभवे

Sin Él, el mundo no existiría, ni siquiera su fulgor tendría lugar; salutación a Śambhu, a Rāmanātha, cuya forma es el Ser verdadero y la Luz verdadera.

Verse 28

अंगद उवाच । यस्य भासा जगद्भानं यत्प्रकाशं विना जगत् । न भासते नमस्तस्मै रामनाथाय शंभवे

Aṅgada dijo: Por cuyo resplandor brilla el universo, y sin cuya luz el mundo no brilla; salutación a ese Śambhu, Rāmanātha.

Verse 29

जांबुवानुवाच । सर्वानंदो यदानंदो भासते परमार्थतः । नमो रामेश्वरायास्मै परमानंदरूपिणे

Jāmbavān dijo: Ese gozo que es el gozo de todos, que resplandece como la verdad suprema; salutación a ese Rāmeśvara, cuya forma es la dicha suprema.

Verse 30

नील उवाच । यद्देशकालदिग्भेदैरभिन्नं सर्वदा द्वयम् । तस्मै रामेश्वरायास्मै नमोऽभिन्नस्व रूपिणे

Nīla dijo: Aquel que es siempre no-diferente, no dividido por distinciones de lugar, tiempo o dirección; salutación a ese Rāmeśvara, cuya naturaleza es unidad indivisa.

Verse 31

नल उवाच । ब्रह्मविष्णुमहेशाना यदविद्याविजृंभिताः । नमोऽविद्याविहीनाय तस्मै रामेश्वराय ते

Nala dijo: De quien incluso Brahmā, Viṣṇu y Maheśa se despliegan por la ignorancia; salutación a ese Rāmeśvara, a Ti que estás libre de ignorancia.

Verse 32

कुमुद उवाच । यस्त्वरूपापरिज्ञानात्प्रधानं कारणत्वतः । कल्पितं कारणायास्मै रामनाथाय शंभवे

Dijo Kumuda: Cuando no se comprende tu Realidad sin forma, se imagina al Pradhāna como causa. Salutación a la Causa verdadera: Śambhu, Rāmanātha.

Verse 33

पनस उवाच । जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्यादियदविद्याविजृंभितम् । जाग्रदादिविहीनाय नमोऽस्मै ज्ञानरूपिणे

Dijo Panasa: La vigilia, el sueño y el sueño profundo son sólo el despliegue de la ignorancia. Salutación a Aquel que está libre de tales estados, cuya esencia es puro Conocimiento.

Verse 34

गज उवाच । यत्स्वरूपापरिज्ञानात्कार्याणां परमा णवः । कल्पिताः कारणत्वेन तार्किकापसदैर्वृथा

Dijo Gaja: Por no comprender Tu verdadera naturaleza, los “átomos” de los efectos son imaginados en vano—por los más bajos disputadores—como si fueran la causa suprema.

Verse 35

तमहं परमानंदं रामनाथं महेश्वरम् । आत्मरूपतया नित्यमुपासे सर्वसाक्षिणम्

Yo venero siempre a Mahādeva, Rāmanātha, Bienaventuranza suprema, testigo de todo, que mora como el propio Ser.

Verse 36

गवाक्ष उवाच । अज्ञानपाशबद्धानां पशूनां पाशमोचकम् । रामेश्वरं शिवं शांतमुपैमि शरणं सदा

Dijo Gavākṣa: Para los seres atados por el lazo de la ignorancia, Él es el libertador de las ataduras. Siempre me refugio en Rāmeśvara, Śiva, el Pacífico.

Verse 37

गवय उवाच । साध्वस्तजगदाधारं चंद्रचूडमुमापतिम् । रामनाथं शिवं वन्दे संसारामयभेषजम्

Dijo Gavaya: Me postro ante Śiva, Rāmanātha, sostén del universo, el Señor de la luna en su cabellera, esposo de Umā, medicina para la dolencia de la existencia mundana.

Verse 38

शरभ उवाच । अंतःकरणमात्मेति यदज्ञानाद्विमोहितैः । भण्यते रमनाथं तमात्मानं प्रणमाम्यहम्

Dijo Śarabha: Engañados por la ignorancia, algunos dicen que el instrumento interno (la mente) es el Sí mismo. Yo me inclino ante ese verdadero Ātman: Rāmanātha.

Verse 39

गन्धमादन उवाच । रामनाथमुमानाथं गणनाथं च त्र्यंबकम् । सर्वपातकशुद्ध्यर्थमुपासे जगदीश्वरम्

Dijo Gandhamādana: Adoro a Jagadīśvara—Rāmanātha, Señor de Umā, Señor de los Gaṇas, el de los Tres Ojos—para purificarme de todos los pecados.

Verse 40

सुग्रीव उवाच । संसारांभोधि मध्ये मां जन्ममृत्युजले भये । पुत्रदारधनक्षेत्रवीचिमालासमाकुले

Dijo Sugrīva: En medio del océano de la existencia mundana, temo las aguas del nacimiento y la muerte, sacudido por las turbulentas olas de hijos, esposa, riqueza y tierras.

Verse 41

मज्जद्ब्रह्मांडखंडे च पतितं नाप्तपारकम् । क्रोशंतमवशं दीनं विषयव्या लकातरम्

Me ahogo en un fragmento de este vasto universo; he caído y no hallo medio para cruzar. Impotente y desdichado, clamo, aterrado por las serpientes de los objetos de los sentidos.

Verse 42

व्याधिनक्रसमुद्विग्नं तापत्रयझषार्तिदम् । मां रक्ष गिरिजानाथ रामनाथ नमोऽस्तु ते

Turbado por los cocodrilos de la enfermedad y herido por los peces de los tres sufrimientos, protégeme, oh Señor de Girijā, oh Rāmanātha. ¡Salve, me postro ante Ti!

Verse 43

विभीषण उवाच । संसारवनमध्ये मां विनष्टनिजमार्गके । व्याधिचौरे क्रोधसिंहे जन्मव्याघ्रे लयोरगे

Vibhīṣaṇa dijo: En el bosque del samsāra he perdido mi propio sendero. Allí me roba el ladrón llamado enfermedad; la ira se alza como león; el nacimiento es como tigre, y la disolución se enrosca como serpiente.

Verse 44

बाल्ययौवनवार्धक्यमहाभीमांधकूपके । क्रोधेर्ष्या लोभवह्नौ च विषयक्रूरपर्वते

En el terrible pozo ciego de la niñez, la juventud y la vejez; en los fuegos de la ira, la envidia y la codicia; y sobre la cruel montaña de los objetos de los sentidos, quedo atrapado.

Verse 45

त्रासभूकंटकाढ्ये च सीदंतमधुनांधकम् । शोभनां पदवीं शंभो नय रामेश्वराधुना

En esta tierra colmada de espinas de temor, ahora me hundo en la oscuridad. Oh Śambhu, llévame en seguida por el sendero auspicioso; condúceme ahora a Rāmeśvara.

Verse 46

सर्वे वानरा ऊचुः । निंद्यानिंद्येषु सर्वत्र जनित्वा योनिषु प्रभो । कुंभीपाकादिनरके पतित्वा च पुनस्तथा

Todos los Vānaras dijeron: Oh Señor, habiendo nacido por doquier en innumerables vientres, sean censurables o no, y habiendo caído en infiernos como Kumbhīpāka, una y otra vez vagamos del mismo modo.

Verse 47

जनित्वा च पुनर्योनौ कर्मशेषेण कुत्सिते । संसारे पतितानस्मान्रामनाथ दयानिधे

Y naciendo de nuevo en un vientre vil por el residuo del karma, hemos caído en el saṃsāra. Oh Rāma-nātha, océano de compasión, míranos con gracia.

Verse 48

अनाथान्विवशान्दीनान्क्रोशतः पाहि शंकर । नमस्तेस्तु दयासिंधो रामनाथ महेश्वर

Protégennos, oh Śaṅkara: desamparados, oprimidos y pobres, clamando. Saludos a ti, océano de misericordia, oh Rāma-nātha, oh Maheśvara.

Verse 49

ब्रह्मोवाच । नमस्ते लोकनाथाय रामनाथाय शंभवे । प्रसीद मम सर्वेश मदविद्यां विनाशय

Brahmā dijo: Saludo al Señor de los mundos, a Rāma-nātha, a Śambhu. Sé propicio, oh Señor de todo, y destruye mi ignorancia.

Verse 50

इंद्र उवाच । यस्य शक्तिरुमा देवी जगन्माता त्रयीमयी । तमहं शंकरं वंदे रामनाथमुमापतिम्

Indra dijo: Aquel cuya potencia es la Diosa Umā, Madre del universo, encarnación de la tríada védica: a ese Śaṅkara adoro, a Rāma-nātha, Señor de Umā.

Verse 51

यम उवाच । पुत्रौ गणेश्वरस्कंदौ वृषो यस्य च वाहनम् । तं वै रामेश्वरं सेवे सर्वाज्ञाननिवृत्तये

Yama dijo: Aquel cuyos hijos son Gaṇeśvara y Skanda, y cuyo vehículo es el toro: a ese mismo Rāmeśvara sirvo, para que cese toda ignorancia.

Verse 52

वरुण उवाच । यस्य पूजाप्रभावेन जित मृत्युर्मृकंडुजः । मृत्युंजयमुपासेऽहं रामनाथं हृदा तु तम्

Varuṇa dijo: Por el poder del culto a Aquel, el hijo de Mṛkaṇḍu venció a la muerte; con todo mi corazón adoro a Rāma-nātha, el Vencedor de la Muerte.

Verse 53

कुबेर उवाच । ईश्वराय लसत्कर्णकुंडलाभरणाय ते । लाक्षारुणशरीराय नमो रामेश्वराय वै

Kubera dijo: Salutaciones a Ti, Señor, cuyas ajorcas de oreja resplandecen; a Ti, cuyo cuerpo brilla con fulgor rojo de laca. Ante Rāmeśvara, en verdad me inclino.

Verse 54

आदित्य उवाच । नमस्तेऽस्तु महादेव रामनाथ त्रियंबक । दक्षाध्वरविनाशाय नमस्ते पाहि मां शिव

Āditya dijo: Homenaje a Ti, oh Mahādeva; oh Rāmanātha, oh Trí-ocular. Destructor del sacrificio de Dakṣa, salutaciones a Ti; protégeme, oh Śiva.

Verse 55

सोम उवाच । नमस्ते भस्मदिग्धाय शूलिने सर्पमालिने । रामनाथ दयांभोधे स्मशाननिलयाय ते

Soma dijo: Salutaciones a Ti, ungido con ceniza sagrada; al Portador del tridente, ceñido con guirnalda de serpientes. Oh Rāmanātha, océano de compasión: homenaje a Ti que moras en el crematorio.

Verse 56

अग्निरुवाच । इन्द्राद्यखिलदिक्पालसंसेवितपदांबुज । रामनाथाय शुद्धाय नमो दिग्वाससे सदा

Agni dijo: Homenaje a Aquel cuyos pies de loto son servidos por Indra y por todos los guardianes de las direcciones. Al puro Rāmanātha, salutación eterna al Señor vestido del cielo.

Verse 57

वायुरुवाच । हराय हरिरूपाय व्याघ्रचर्मांबराय च । रामनाथ नमस्तुभ्यं ममाभीष्टप्रदो भव

Dijo Vāyu: Salutación a Hara, que porta la forma de Hari y viste la piel de tigre. Oh Rāmanātha, me inclino ante Ti: sé el dador de mis anhelos más queridos.

Verse 58

बृहस्पतिरुवाच । अहंतासाक्षिणे नित्यं प्रत्यगद्वयवस्तुने । रामनाथ ममाज्ञानमाशु नाशय ते नमः

Dijo Bṛhaspati: Homaje a Ti, testigo eterno del yo y de la egoidad, Realidad interior no dual. Oh Rāmanātha, destruye pronto mi ignorancia—reverencia a Ti.

Verse 59

शुक्र उवाच । वंचकानामलभ्याय महामंत्रार्थरूपिणे । नमो द्वैतविहीनाय रामनाथाय शंभवे

Dijo Śukra: Reverencia a Ti, inalcanzable para los engañadores, que encarnas el sentido mismo del gran mantra. Salutación al que está libre de dualidad: a Rāmanātha, a Śambhu.

Verse 60

अश्विनावूचतुः । आत्मरूपतया नित्यं योगिनां भासते हृदि । अनन्य भानवेद्याय नमस्ते राघवेश्वर

Dijeron los Aśvins: Como el propio Ser, siempre resplandeces en el corazón de los yoguis. Oh Señor, cognoscible sólo por la luz interior inquebrantable: salutación a Ti, oh Rāghaveśvara.

Verse 61

अगस्त्य उवाच । आदिदेव महादेव विश्वेश्वर शिवाव्यय । रामनाथांबिकानाथ प्रसीद वृष भध्वज

Dijo Agastya: Oh Dios primordial, oh Mahādeva, Señor del universo; oh Śiva imperecedero. Oh Rāmanātha, Señor de Ambikā, sé propicio—oh Tú cuya enseña lleva al toro.

Verse 62

अपराधसहस्रं मे क्षमस्व विधुशेखर । ममाहमिति पुत्रादावहंतां मम मोचय

Perdona mis miles de ofensas, oh Señor de la luna en la frente. De las ideas de “mío” y “yo”—desde el apego al hijo y a lo demás—líbrame de la egoidad.

Verse 63

सुतीक्ष्ण उवाच । क्षेत्राणि रत्नानि धनानि दारा मित्राणि वस्त्राणि गवाश्वपुत्राः । नैवोपकाराय हि रामनाथ मह्यं प्रयच्छ त्वमतो विरक्तिम्

Sutīkṣṇa dijo: «Campos, joyas, riquezas, esposa, amigos, vestidos, vacas, caballos e hijos—oh Rāmanātha—nada de eso me sirve de verdad. Por ello, concédeme el desapego de todo ello».

Verse 64

विश्वामित्र उवाच । श्रुतानि शास्त्राण्यपि निष्फलानि त्रय्यप्यधीता विफलैव नूनम् । त्वयीश्वरे चेन्न भवेद्धि भक्तिः श्रीरामनाथे शिव मानुषस्य

Viśvāmitra dijo: «Aun las escrituras oídas se vuelven estériles; aun el estudio de la tríada védica es sin duda vano, oh Śiva, si el ser humano no llega a la devoción por ti, Śrī Rāmanātha».

Verse 65

गालव उवाच । दानानि यज्ञा नियमास्तपांसि गंगादितीर्थेषु निमज्जनानि । रामेश्वरं त्वां न नमंति ये तु व्यर्थानि तेषामिति निश्चयोऽत्र

Gālava dijo: «Caridades, sacrificios, observancias religiosas, austeridades e incluso las inmersiones en el Gaṅgā y otros tīrthas: si no se inclinan ante ti, oh Rāmeśvara, todo ello se declara vano; ésta es aquí la conclusión».

Verse 66

वसिष्ठ उवाच । कृत्वापि पापान्यखिलानि लोकस्त्वामेत्य रामेश्वर भक्तियुक्तः । नमेत चेत्तानि लयं व्रजेयुर्यथांधकारो रवितेजसाऽद्धा

Vasiṣṭha dijo: «Aunque una persona haya cometido todos los pecados, si viene a ti, oh Rāmeśvara, dotada de devoción y se inclina, entonces esos pecados se disuelven, como la oscuridad es destruida sin duda por el resplandor del sol».

Verse 67

अत्रिरुवाच । दृष्ट्वा तु रामेश्वरमेकदापि स्पृष्ट्वा नमस्कृत्य भवंतमीशम् । पुनर्न गर्भं स नरः प्रयायात्किं त्वद्वयं ते लभतं स्वरूपम्

Dijo Atri: «Con sólo ver una vez a Rāmeśvara, tocar su santa presencia (el liṅga) y postrarse ante Ti, oh Señor, ese hombre no vuelve a entrar en el vientre. ¿Qué maravilla hay en ello? Alcanza Tu esencia no dual»

Verse 68

अंगिरा उवाच । यो रामनाथं मनुजो भवंतमुपेत्य बंधून्प्रणमन्स्मरेत । संतारयेत्तानपि सर्वपापात्किम द्भुतं तस्य कृतार्थतायाम्

Dijo Aṅgiras: «El hombre que se acerca a Ti, oh Rāmanātha, y al postrarse recuerda a sus parientes, puede hacerlos cruzar incluso a ellos más allá de todo pecado. ¿Qué tiene de asombroso su logro cumplido?»

Verse 69

गौतम उवाच । श्रीरामनाथेश्वर गूढमेत्तद्रहस्यभूतं परमं विशोकम् । त्वत्पादमूलं भजतां नृणां ये सेवां प्रकुर्वंति हि तेऽपि धन्याः

Dijo Gautama: «Oh Śrī Rāmanātheśvara, esto es una enseñanza oculta, un secreto supremo y sin aflicción. Bienaventurados son quienes adoran a la raíz de Tus pies, y también quienes sirven a esos devotos.»

Verse 70

शतानंद उवाच । वेदांतविज्ञानरहस्यविद्भिर्विज्ञेयमेतद्धि मुमुक्षुभिस्तु । शास्त्राणि सर्वाणि विहाय देव त्वत्सेवनं यद्रघुवीरनाथ

Dijo Śatānanda: «Esto debe ser comprendido por quienes conocen el secreto de la sabiduría vedántica, sobre todo por los que anhelan la liberación: dejando toda (mera) disputa de las escrituras, oh Deva, entréguese uno a Tu servicio, oh Señor del héroe de Raghu (Rāma).»

Verse 71

भृगुरुवाच । रामनाथ तव पादपंकजं द्वंद्वचिंतनविधूतकल्मषः । निर्भयं व्रजति सत्सुखा द्वयं सुप्रभं त्वथ अमोघचिद्धनम्

Dijo Bhṛgu: «Oh Rāmanātha, aquel cuyas impurezas son sacudidas al contemplar los pares de opuestos, y que se refugia en Tus pies de loto, avanza sin temor hacia la riqueza luminosa e infalible de la conciencia: Tu dicha verdadera y auspiciosa, más allá de la dualidad.»

Verse 72

कुत्स उवाच । रामनाथ तव पादसेवनं भोगमोक्षवरदं नृणां सदा । रौरवादिनरकप्रणाशनं कः पुमान्न भजते रसग्रहः

Dijo Kutsa: «Oh Rāmanātha, el servicio a Tus pies concede siempre a los hombres tanto el goce como la liberación, y destruye infiernos como Raurava. ¿Qué hombre, habiendo probado su dulzura, no Te adoraría?»

Verse 73

काश्यप उवाच । रामनाथ तव पादसेविनां किं व्रतैरुत तपोभिरध्वरैः । वेदशास्त्र जपचिन्तया च किं स्वर्गसिन्धुपयसापि किं फलम्

Dijo Kāśyapa: «Oh Rāmanātha, para quienes sirven Tus pies, ¿qué necesidad hay de votos, austeridades o ritos sacrificiales? ¿Qué necesidad de estudio de los Vedas y los śāstras, de japa y contemplación? ¿Qué fruto adicional podrían otorgar incluso las aguas del río celestial?»

Verse 74

श्रीरामनाथ त्वमागत्य शीघ्रं ममोत्क्रांतिकाले भवान्या च साकम् । मां प्रापय स्वात्मपादारविन्दं विशोकं विमोहं सुखं चित्स्वरूपम्

«Oh Śrī Rāmanātha, ven pronto en la hora de mi partida, junto con Bhavānī. Llévame a Tus propios pies de loto: al estado sin pena ni engaño, a la dicha que es la naturaleza misma de la conciencia pura.»

Verse 75

गन्धर्वा ऊचुः । रामनाथ त्वमस्माकं भजतां भवसागरे । अपारे दुःखकल्लोले न त्वत्तोन्या गतिर्हि नः

Los Gandharvas dijeron: «Oh Rāmanātha, para nosotros que Te adoramos en el océano del devenir —inmenso y agitado por olas de dolor— no hay en verdad otro refugio que Tú.»

Verse 76

किन्नरा ऊचुः । रामनाथ भवारण्ये व्याधिव्याघ्रभयानके । त्वामंतरेण नास्माकं पदवीदर्शको भवेत्

Los Kinnaras dijeron: «Oh Rāmanātha, en este bosque de la existencia mundana —terrible por el tigre de la enfermedad— sin Ti no habría quien nos muestre el sendero.»

Verse 77

यक्षा ऊचुः । रामनाथेंद्रियारातिबाधा नो दुःसहा सदा । तान्विजेतुं सहायस्त्वमस्माकं भव धूर्जटे

Los Yakṣas dijeron: «Oh Rāmanātha, el tormento de los enemigos de los sentidos nos es siempre insoportable. Para vencerlos, sé nuestro auxilio, oh Dhūrjaṭi».

Verse 78

नागा ऊचुः । अचिन्त्यमहिमानं त्वा रामनाथ वयं कथम् । स्तोतुमल्पधियः शक्ता भविष्यामोंऽबिकापते

Los Nāgas dijeron: «Oh Rāmanātha, tu grandeza es inconcebible. ¿Cómo podríamos nosotros, de entendimiento limitado, ser capaces de alabarte, oh Señor de Ambikā?»

Verse 79

किंपुरुषा ऊचुः । नानायोनौ च जननं मरणं चाप्यनेकशः । विनाशय तथाऽज्ञानं रामनाथ नमोऽस्तु ते

Los Kiṃpuruṣas dijeron: «En innumerables vientres hay nacimiento, y una y otra vez hay muerte. Destruye esa ignorancia, oh Rāmanātha: salutaciones a ti».

Verse 80

विद्याधरा ऊचुः । अंबिकापतये तुभ्यमसंगाय महात्मने । नमस्ते रामनाथाय प्रसीद वृषभध्वज

Los Vidyādharas dijeron: «Saludaciones a ti, Señor de Ambikā, desapegado y magnánimo. Oh Rāmanātha, sé propicio; ¡oh tú cuya enseña es el toro!»

Verse 81

वसव ऊचुः । रामनाथगणेशाय गणवृंदार्चितांघ्रये । गंगाधराय गुह्याय नमस्ते पाहि नः सदा

Los Vasus dijeron: «Saludaciones a ti, Rāmanātha, Señor de los Gaṇas, cuyos pies son adorados por las huestes de Gaṇas; portador del Gaṅgā, el Misterioso. Protégennos siempre».

Verse 82

विश्वेदेवा ऊचुः । ज्ञप्तिमात्रैकनिष्ठानां मुक्तिदाय सुयोगिनाम् । रामनाथाय सांबाय नमोऽस्मान्रक्ष शंकर

Dijeron los Viśvedevas: «Salutación a Rāmanātha, a Sāṃba, dador de liberación a los yoguis perfectos que permanecen con firmeza de un solo punto en la pura conciencia. Oh Śaṅkara, protégenos».

Verse 83

मरुत ऊचुः । परतत्त्वाय तत्त्वानां तत्त्वभूताय वस्तुतः । नमस्ते रामनाथाय स्वयंभानाय शंभवे

Dijeron los Maruts: «Salud a Ti, oh Rāmanātha—Śambhu, auto-manifestado—Tú eres la Realidad suprema más allá de todos los principios, y en verdad la esencia misma de todos los tattvas».

Verse 84

साध्या ऊचुः । स्वातिरिक्तविहीनाय जगत्सत्ताप्रदायिने । रामेश्वराय देवाय नमोऽविद्या विभेदिने

Dijeron los Sādhyas: «Salutación al divino Rāmeśvara, que no tiene nada aparte de Su propio Ser, que concede existencia al mundo y que corta en dos la ignorancia».

Verse 85

सर्वे देवा ऊचुः । सच्चिदानंदसंपूर्णं द्वैतवस्तुविवर्जितम् । ब्रह्मात्मानं स्वयंभानमादिमध्यांतवर्जितम्

Dijeron todos los dioses: «Eres pleno como Ser, Conciencia y Bienaventuranza; libre de toda ‘cosa’ dual; el propio Sí mismo de Brahman, auto-manifesto, y sin comienzo, medio ni fin».

Verse 86

अविक्रियमसंगं च परिशुद्धं सनातनम् । आकाशादिप्रपंचानां साक्षिभूतं परामृतम्

Inmutable, desapegado, perfectamente puro y eterno: Tú eres el Testigo de la expansión manifestada que comienza con el éter, y el néctar supremo de la inmortalidad.

Verse 87

प्रमातीतं प्रमाणानामपि बोधप्रदायिनम् । आविर्भावतिरोभाव संकोचरहितं सदा

Más allá incluso de los instrumentos del conocimiento, y sin embargo otorgas el despertar; siempre libre de toda contracción en el aparecer y desaparecer.

Verse 88

स्वस्मिन्नध्यस्तरूपस्य प्रपंचस्यास्य साक्षिणम् । निर्लेपं परमानंदं निरस्तसकलक्रियम्

Eres el testigo de esta apariencia del mundo superpuesta sobre ti mismo: inmaculado, de suprema bienaventuranza, con toda acción compulsiva aquietada.

Verse 89

भूमानंदं महात्मानं चिद्रूपं भोगवर्जितम् । रामनाथं वयं सर्वे स्वपातकविशुद्धये

Todos nosotros buscamos a Rāmanātha—vasto gozo, la Gran Alma, conciencia pura, más allá del deleite sensorial—para la purificación de nuestros propios pecados.

Verse 91

रामनाथाय रुद्राय नमः संसारहारिणे । ब्रह्मविष्ण्वादिरूपेण विभिन्नाय स्वमायया

Salutaciones a Rāmanātha, a Rudra que destruye el saṃsāra; quien, por su propia māyā, aparece diferenciado en formas como Brahmā y Viṣṇu.

Verse 92

विभीषणसचिवा ऊचुः । वरदाय वरेण्याय त्रिनेत्राय त्रिशूलिने । योगिध्येयाय नित्याय रामनाथाय ते नमः

Dijeron los ministros de Vibhīṣaṇa: Salutaciones a ti, oh Rāmanātha—dador de dones, el más digno de veneración, de tres ojos, portador del tridente, eterno, y perpetuo objeto de la meditación de los yoguis.

Verse 93

सूत उवाच । इति रामादिभिः सर्वैः स्तुतो रामेश्वरः शिवः । प्राह सर्वान्समाहूय रामादीन्द्विजसत्तमाः

Dijo Sūta: Así fue alabado Śiva, Rāmeśvara, por todos, comenzando por Rāma. Luego, tras convocarlos a todos, habló a Rāma y a los demás, oh el mejor de los dos veces nacidos.

Verse 94

रामराम महाभाग जानकीरमण प्रभो । सौमित्रे जानकि शुभे हे सुग्रीव मुखास्तथा

«¡Rāma, Rāma! Oh Señor grandemente afortunado, amado de Jānakī. Oh Saumitrī (Lakṣmaṇa). Oh auspiciosa Jānakī. Y tú, Sugrīva, el más eminente en la palabra: ¡escucha!»

Verse 95

अन्ये ब्रह्ममुखा यूयं शृणुध्वं सुसमास्थिताः । स्तोत्राध्यायमिमं पुण्यं युष्माभिः कृतमादरात्

«Y vosotros otros, los más excelsos entre los divinos, encabezados por Brahmā: escuchad con atención, bien asentados. Este santo capítulo de alabanza ha sido compuesto por vosotros con reverencia y devoción.»

Verse 96

ये पठंति च शृण्वंति श्रावयंति च मानवाः । मदर्चनफलं तेषां भविष्यति न संशयः

«Quienes lo recitan, quienes lo escuchan y quienes hacen que otros lo oigan: sin duda alguna obtendrán el fruto de adorarme.»

Verse 97

रामचंद्रधनुष्कोटिस्नानपुण्यं च वै भवेत् । वर्षमेकं रामसेतौ वासपुण्यं भविष्यति

«En verdad se obtiene el mérito de bañarse en la “punta del arco de Rāmacandra”. Y por morar en Rāmasetu aunque sea un solo año, ciertamente se acumula el mérito de tal residencia.»

Verse 98

गन्धमादनमध्यस्थसर्वर्तीर्थाभिमज्जनात् । यत्पुण्यं तद्भवेत्तेन नात्र संशयकारणम्

Cualquier mérito que nace de bañarse en todos los vados sagrados situados en medio de Gandhamādana, ese mismo mérito se alcanza aquí; no hay motivo para duda.

Verse 99

उक्त्वैवं रामनाथोऽपि स्वात्मलिंगे तिरोदधे । स्तोत्राध्यायमिमं पुण्यं नित्यं संकीर्तयन्नरः

Dicho esto, Rāmanātha también se desvaneció en su propio liṅga. El hombre que cada día recita este santo capítulo de alabanza…

Verse 100

जरामरणनिर्मुक्तो जन्मदुःखविवर्जितः । रामनाथस्य सायुज्यमुक्तिं प्राप्नोत्यसंशयः

Libre de vejez y muerte, y sin el dolor de los nacimientos repetidos, alcanza—sin duda—la liberación de unión (sāyujya) con Rāmanātha.