Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 49

Devanagari script

खनितः सागरैरेष समुद्रो वरुणालयः । कर्तुमर्हति रामस्य तज्ज्ञातेः कार्यमंबुधिः

Transliteration

khanitaḥ sāgaraireṣa samudro varuṇālayaḥ | kartumarhati rāmasya tajjñāteḥ kāryamaṃbudhiḥ

Translation

«Este Océano —morada de Varuṇa— fue excavado por los Sāgaras; por ello el mar debe cumplir el propósito de Rāma, reconociendo su justo derecho e intención».

Word by Word

• खनितः: dug/excavated
• खनितः: Kriya (Result state/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: खन् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्तः (past passive participle), पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणरूपेण

• सागरैः: by the seas (oceanic beings)
• सागरैः: Karana (Instrument/Agent-in-passive/करण)
• Type: Noun
• Root: सागर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया, बहुवचनम्

• एषः: this
• एषः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; निर्देशक-विशेषणम्

• समुद्रः: the ocean
• समुद्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: समुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

• वरुणालयः: abode of Varuṇa
• वरुणालयः: Apposition (Renaming/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वरुण + आलय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; ‘वरुणस्य आलयः’

• कर्तुम्: to do
• कर्तुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्तम् (infinitive)

• अर्हति: ought/is fit
• अर्हति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्ह् (धातु)
• Form: लट्, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• रामस्य: of Rama
• रामस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी, एकवचनम्

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; ‘कार्य’ इत्यस्य विशेषणम्

• ज्ञातेः: of the kinsman/relative
• ज्ञातेः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: ज्ञाति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, षष्ठी, एकवचनम्

• कार्यम्: the task/duty
• कार्यम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कार्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्

• अम्बुधिः: the ocean
• अम्बुधिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अम्बुधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

Speaker

Vibhīṣaṇa (continuing counsel)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Varuṇālaya-Samudra at Setu

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/śrotṛs

Visual Art Cues

Scene: Vibhīṣaṇa (or the speaker) points to the roaring sea, describing it as Varuṇa’s abode and recalling the Sāgara kings who ‘dug’ it; the ocean appears personified in imagination behind the waves.

Characters & Entities

• Samudra
• Varuṇa
• Sāgaras
• Sagara lineage (implied)
• Rāma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Cosmic order (ṛta/dharma) binds even the elements; when approached rightly, nature cooperates with righteous intention.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The sanctified Ocean at Setu—revered as Varuṇa’s domain and integral to the pilgrimage geography around Rāma-setu.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is stated; the verse frames the ocean as a divine realm responsive to dharmic appeal.