Adhyaya 39

Verse 1

ब्रह्मोवाच । शृणु पुत्र प्रवक्ष्यामि रहस्यं परमं मतम् । एते ब्रह्मविदः प्रोक्ताश्चातुर्विद्या महा द्विजाः

Brahmā dijo: Escucha, hijo; proclamaré una enseñanza suprema, un gran secreto. Estos son declarados conocedores de Brahman: grandes dvijas, versados en el cuádruple saber.

Verse 2

स्वाध्यायाश्च वषट्काराः स्वधाकाराश्च नित्यशः । रामाज्ञापालकाश्चैव हनुमद्भक्तितत्पराः

Se entregan al svādhyāya, y sin cesar pronuncian las invocaciones vaṣaṭ y svadhā. También guardan el mandato de Rāma y están absortos en la devoción a Hanumān.

Verse 3

एकदा तु ततो देवा ब्रह्माणं समुपागताः । ब्राह्मणान्द्रष्टुकामास्ते ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः

Una vez, los devas se acercaron a Brahmā, guiados por Brahmā y Viṣṇu, pues deseaban contemplar a los Brāhmaṇas y su sagrada conducta.

Verse 4

तान्देवानागतान्दृष्ट्वा स्वस्थानाच्चलितास्तु ते । अर्घपाद्यं पुरस्कृत्य मधुपर्कं तथैव च

Al ver llegar a aquellos devas, se levantaron de sus asientos; y, poniendo delante las ofrendas de arghya y pādya, trajeron también el madhuparka con el debido honor.

Verse 5

पूजयित्वा ततो विप्रा देवान्ब्रह्मपुरोगमान् । ब्रह्मात्र उपविष्टास्ते वेदानुच्चारयन्ति हि

Después de honrar los vipras a los devas con Brahmā a la cabeza, los Brāhmaṇas se sentaron allí en presencia de Brahmā y, en verdad, comenzaron a recitar los Vedas.

Verse 6

संहितां च पदं चैव क्रमं घनं तथैव च । उच्चैः स्वरेण कुर्वीत ऋचामृग्वेदसंहिताम्

Entonaban los himnos del Ṛgveda en los modos saṃhitā, pada, krama y ghana; ejecutaban la Ṛgveda-saṃhitā con una entonación clara y elevada.

Verse 7

सामगाश्च प्रकुर्वंति स्तोत्राणि विविधानि च । शास्त्राणि च तथा याज्यापुरोनुवाक्या स्तथा

Y los cantores del Sāmaveda entonaban diversos stotras de alabanza; asimismo realizaban las recitaciones rituales: porciones de śāstra, las fórmulas yājyā y los versos introductorios puronuvākyā.

Verse 8

चतुरक्षरं परं चैव चतुरक्षरमेव च । द्व्यक्षरं च तथा पंचाक्षरं द्वयक्षरमेव च । एतद्यज्ञस्वरूपं च यो जपेज्ज्ञानपूर्वकम्

El supremo mantra de cuatro sílabas, y también el de cuatro sílabas; el de dos sílabas, asimismo el de cinco sílabas, y de nuevo el de dos sílabas: quien, con conocimiento, lo recita como la misma forma del yajña (sacrificio)…

Verse 9

अंते ब्रह्म पदप्राप्तिः सत्यंसत्यं वदाम्यहम् । एकाग्रमानसाः सर्वे वेदपाठरता द्विजाः

Al final se alcanza el estado de Brahman; verdad, verdad, lo declaro yo. Con la mente unificada en un solo punto, todos los dvijas estaban entregados a la recitación védica.

Verse 10

तेषामंगणदेशेषु कण्डूयन्ते कचान्मृगाः । ब्राह्मणा वेदमातां च जपंति विधिपूर्वकम्

En los patios de sus moradas y āśramas, los ciervos se rascaban el pelaje; y los brāhmaṇas, conforme al rito, entonaban también a la “Madre del Veda”.

Verse 11

हस्ते धृतांश्च तैर्दर्भान्भक्षंते मृगपोतकाः । निर्वैरं तं तदा दृष्ट्वा आश्रमं गृहमेधिनाम्

Y los cervatillos comían la hierba darbha que ellos sostenían en las manos. Al ver aquel āśrama de los cabezas de familia libre de enemistad, se reconoció su santidad.

Verse 12

तुतुषुः परमं देवा ऊचुस्ते च परस्परम् । त्रेतायुगमिदानीं च सर्वे धर्मपरायणाः

Los devas se regocijaron en extremo y se dijeron unos a otros: «Ahora es como si hubiera retornado el Tretā-yuga: todos están consagrados al dharma».

Verse 13

कलिर्दुष्टस्तथा प्रोक्तः किं करिष्यति पापकः । चातुर्विद्यान्समाहूय ऊचुस्ते त्रय एव च

«Kali ha sido declarado perverso: ¿qué hará ese pecador?» Diciendo esto, aquellos tres seres divinos convocaron a los Cāturvidyas y les hablaron.

Verse 14

वृत्त्यर्थं भवतां चैव त्रैविद्यानां तथैव च । विभागं वः प्रदास्यामो यथावत्प्रतिपाल्यताम्

«Para vuestro sustento —y también para el de los Traividyas— os asignaremos una porción adecuada; que sea guardada y observada tal como está prescrito.»

Verse 15

ये वणिजः पुरा प्रोक्ताः षट्त्रिंशच्च सहस्रकाः । त्रिसहस्रास्तु त्रैविद्या दशपंचसहस्रकाः

«Los mercaderes mencionados antes son treinta y seis mil. Los Traividyas son tres mil, y los Daśapañcasahasrakas son quince mil.»

Verse 16

चातुर्विद्यास्तथा प्रोक्ता अन्योन्यं वृत्तिमाश्रिताः । सत्रिभागास्तु त्रैविद्याश्चतुर्भागास्तु चात्रिणः

«Así fueron declarados los Cāturvidyas, sosteniéndose mutuamente en su sustento. A los Traividyas se les asignaron tres partes, y a los Cātriṇas, cuatro partes.»

Verse 17

वणिजां गृहमागत्य पौरोहित्यस्य नित्यशः । भागं विभज्य संप्रापुः काजेशेन विनिर्मिताः

Acudiendo día tras día a las casas de los mercaderes para el servicio sacerdotal, recibieron sus porciones asignadas, dispuestas e instituidas por Kājeśa.

Verse 18

परस्परं न विवाहश्चातुर्विद्यत्रिविद्ययोः । चातुर्विद्या मया प्रोक्तास्त्रिविद्यास्तु तथैव च

No debe haber matrimonio entre los Cāturvidyas y los Trividyas. Así he declarado a los Cāturvidyas, y del mismo modo también a los Trividyas.

Verse 19

त्रैविभागेन त्रैविद्याश्चतुर्भागेन चात्रिणः । एवं ज्ञातिविभागस्तु काजेशेन विनिर्मितः

A los Trividyas se les asignó una porción triple, y a los Cātriṇas una porción cuádruple. Así fue instituida por Kājeśa la división entre los linajes.

Verse 20

कृतकृत्यास्तु ते विप्राः प्रणेमुस्तान्सुरोत्तमान् । वृत्तिं दत्त्वा ततो देवाः स्वस्थानं च प्रतस्थिरे

Cumplido su cometido, aquellos brāhmaṇas se postraron ante los más excelsos de los dioses. Luego los devas, tras concederles su sustento, partieron a su propia morada.

Verse 21

पंचपंचाशद्ग्रामाणां ते द्विजाश्च निवासिनः । चतुर्विद्यास्तु ते प्रोक्तास्तदादि तु त्रिविद्यकाः

Aquellos dos veces nacidos (brāhmaṇas) pasaron a ser moradores de cincuenta y cinco aldeas. Fueron designados como Caturvidyas; desde entonces, los demás fueron conocidos como Trividyakas.

Verse 22

चातुर्विद्यस्य गोत्राणि दशपंच तथैव च । भारद्वाजस्तथा वत्सः कौशिकः ८ कुश एव च

Los gotras de los Cāturvidyas son asimismo quince en número: como Bhāradvāja, Vatsa, Kauśika y Kuśa, y otros.

Verse 23

जातूकर्ण्यस्तथा कुंतो वशिष्ठो ११ धारणस्तथा

Asimismo están Jātūkarṇya y también Kuṃta; Vasiṣṭha (el undécimo) y Dhāraṇa igualmente.

Verse 24

आत्रेयो मांडिलश्चैव १४ लौगाक्षश्च १५ ततः परम् । स्वस्थानानां च नामानि प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वशः

Ātreya y también Māṃḍila (el decimocuarto), y Laugākṣa (el decimoquinto); después de ello, declararé en debido orden los nombres de sus propios sagrados moradas.

Verse 25

सीतापूरं च श्रीक्षेत्रं २ मगोडी च ३ तथा स्मृता । ज्येठलोजस्तथा चैव शेरथा च ततः परम्

Sītāpūra, y Śrīkṣetra (el segundo), y también Magoḍī (el tercero) son recordados; luego vienen Jyeṭhaloja y Śerathā después.

Verse 26

छेदे ताली वनोडी च गोव्यंदली तथैव च । कंटाचोषली चैव कोहेचं चंदनस्तथा

Cheda, Tālī y Vanoḍī; asimismo Govyaṃdalī; y también Kaṃṭācoṣalī, Kohecaṃ y Caṃdana.

Verse 27

थलग्रामश्च सोहं च हाथंजं कपडवाणकम् । व्रजन्होरी च वनोडी च फीणां वगोलं दृणस्तथा

Thalagrāma y Sohaṃ; Hāthaṃjaṃ y Kapaḍavāṇaka; Vrajanhorī y Vanoḍī; Phīṇāṃ, Vagolaṃ y también Dṛṇa.

Verse 28

थलजा चारणं सिद्धा भालजाश्च ततः परम् । महोवी आईया मलीआ गोधरी आमतः परम्

Thalajā, Cāraṇa, Siddhā, y después Bhālajā; asimismo Mahovī, Āīyā, Malīā, Godharī, y luego Āmataḥ.

Verse 29

वाठसुहाली तथा चैव माणजा सानदीयास्तथा । आनन्दीया पाटडीअ टीकोलीया ततः परम्

Asimismo Vāṭhasuhālī; Māṇajā y también Sānadīyā; luego Ānandīyā, Pāṭaḍīa, y después Ṭīkolīyā.

Verse 30

गंभी धणीआ मात्रा च नातमोरास्तथैव च । वलोला रांत्यजाश्चैव रूपोला बोधणीच वै

Gaṃbhī, Dhaṇīā y Mātrā; asimismo Nātamorā; Valolā y también Rāṃtyajā; Rūpolā y Bodhaṇī, en verdad.

Verse 31

छत्रोटा अलु एवा च वासतडीआमतः परम् । जाषासणा गोतीया च चरणीया दुधीयास्तथा

Chatroṭā, y también Alu; luego Vāsataḍī—después de eso; asimismo Jāṣāsaṇā y Gotīyā; y también Caraṇīyā y Dudhīyā.

Verse 32

हालोला वैहोला च असाला नालाडास्तथा । देहोलो सौहासीया च संहालीयास्तथैव च

Hālolā y Vaiholā; Asālā y asimismo Nālāḍā; Deholo y también Sauhāsīyā; y asimismo Saṃhālīyā.

Verse 33

स्वस्थानं पंचपत्ताशद्ग्रामा एते ह्यनुक्रमात् । दत्ता रामेण विधिवत्कृत्वा विप्रेभ्य एव च

Estos, según el debido orden, son los cincuenta y cinco pueblos de Svasthāna, debidamente otorgados por Rāma, tras cumplir los ritos prescritos, a los Brāhmaṇas.

Verse 34

अतः परं प्रवक्ष्यामि स्वस्थानस्य च गोत्रजान् । तथा हि प्रवरांश्चैव यथावद्विधिपूर्वकम्

A continuación expondré los gotras pertenecientes a Svasthāna, y asimismo los pravaras, tal como son, conforme al debido orden de la tradición y la norma.

Verse 35

ज्ञात्वा तु गोत्रदेवीं च तथा प्रवरमेव च । स्वस्थानं जायते चैव द्विजाः स्वस्थानवासिनः

Pero al conocer a la deidad tutelar del propio gotra, y asimismo el propio pravara, Svasthāna queda verdaderamente constituida: los dvijas que allí habitan se afirman en su identidad legítima.

Verse 36

नारद उवाच । कथं च जायते गोत्रं कथं तु ज्ञायते कुलम् । कथं वा ज्ञायते देवी तद्वदस्व यथार्थतः

Dijo Nārada: ¿Cómo surge un gotra y cómo se conoce un linaje (kula)? ¿Y cómo se reconoce la deidad del linaje? Dímelo con verdad y precisión.

Verse 37

ब्रह्मोवाच । सीतापुरं तु प्रथमं प्रवरद्वयमेव च । कुशवत्सौ तथा चात्र मया ते परिकीर्त्तितौ

Brahmā dijo: Sītāpura es el primero; y su pravara es doble. Aquí también te he declarado a Kuśa y a Vatsa.

Verse 38

१ श्रीक्षेत्रे द्वितीयं चैव गोत्राणां त्रयमेव च । छांदनसस्तथा वत्सस्तृतीयं कुशमेव च

En Śrīkṣetra se halla el segundo asentamiento, y hay tres gotras: Chāṃdanasa, Vatsa y, como tercero, Kuśa en verdad.

Verse 39

शोहोली च चतुर्थं वै कुशप्रवरमेव च

Śoholī es el cuarto en verdad, y su pravara es Kuśa.

Verse 40

श्रेयस्थानं हि षष्ठं वै भारद्वाजः कुशस्तथा

Śreyasthāna es el sexto en verdad; sus marcadores de linaje son Bhāradvāja y asimismo Kuśa.

Verse 41

वटस्थानमष्टमं च निबोध सुतसत्तम

Sabe esto: Vaṭasthāna es el octavo, oh el mejor de los hijos.

Verse 42

तत्र गोत्रं कुशं कुत्सं भारद्वाजं तथैव च । राज्ञः पुरं नवमं च भारद्वाजप्रवरमेव च ९

Allí, los gotras son Kuśa, Kutsa y también Bhāradvāja. Y Rājñaḥpura es el noveno, teniendo a Bhāradvāja como su pravara.

Verse 43

कृष्णवाटं दशमं चैव कुशप्रवरमेव च । दहलोडमेकादशं वत्सप्रवरमेव हि

El décimo es Kṛṣṇavāṭa, señalado por el pravara de Kuśa; y el undécimo es Dahaloḍa, en verdad señalado por el pravara de Vatsa.

Verse 44

चेखलीद्वादशं पौककुशप्रवरमेव च

El duodécimo es Cekhalī, igualmente asociado con el pravara Pauka–Kuśa.

Verse 45

चांचोदखे १२ देहोलोडी आत्रयश्च वत्सकुत्सकश्चैव । भारद्वाजीकोणाया च भारद्वाजगोलंदृणाशकुस्तथा

En Cāṃcodakha (doce), Deholoḍī se vincula con la estirpe de Ātreya, y también con Vatsa–Kutsa; y asimismo hay afiliaciones con Bhāradvāja—Koṇāyā y con Bhāradvāja—Golaṃdṛṇa—Āśaku.

Verse 46

थलत्यजाद्वये चैव कुशधारणमेव च । नारणसिद्धा च स्वस्थानं कुत्सं गोत्रं प्रकीर्तितम्

Y en el par llamado Thalatyajā, y también en Kuśa-dhāraṇa, y en Nāraṇa-siddhā—éstos se declaran como sus propios asientos legítimos; y se proclama el gotra de Kutsa en relación con ellos.

Verse 47

भालजां कुत्सवत्सौ च मोहोवी आकुशस्तथा । ईयाश्लीआ शांडिलश्च गोधरीपात्रमेव च

Bhālajā pertenece a la afiliación Kutsa–Vatsa; y Mohovī, asimismo, a la línea de Ākuśa. Igualmente se mencionan Īyāślīā, Śāṇḍila y también Godharī-pātra.

Verse 48

आनंदीया द्वे चैव भारद्वाजशांडिलश्चैव पाटडीआ कुशमेव च

Hay dos grupos llamados Ānaṃdīyā; y también los vinculados al linaje Bhāradvāja–Śāṇḍila; y asimismo los Pāṭaḍīā del linaje de Kuśa.

Verse 49

वांसडीआश्चैव जास्वा कौत्समणा वत्सआत्रेयौ गीता आकुशगौतमौ

Y están los Vāṃsaḍīā y los Jāsvā; los Kautsa-maṇā; los Vatsa–Ātreya; y los Gītā vinculados a la afiliación Ākuśa–Gautama.

Verse 50

चरणीआ भारद्वाजः दुधीआधारणसा हि अहो सोन्नामांडिल्यस्तथा

Caraṇīā pertenece al linaje de Bhāradvāja; Dudhīā es de la rama Dhāraṇa, en verdad; y asimismo está Sonnāmāṇḍilya.

Verse 51

वेलोला हुराश्चैवा असाला कुशश्चैव धारणा च द्वितीय कम्

Velolā y Hurā, y también Asālā; asimismo Kuśa; y Dhāraṇā: éstos constituyen el segundo conjunto.

Verse 52

नालोला वत्सधारणीया च देलोला कुत्समेव च । सोहासीया भारद्वाजकुशवत्समेव च

Nālolā está vinculada a la afiliación Vatsa–Dhāraṇīya; Delolā es en verdad del linaje Kutsa; y Sohāsīyā pertenece también a la afiliación Bhāradvāja–Kuśa–Vatsa.

Verse 53

सुहालीआ वत्सं वै प्रोक्तं गोत्राणि यथाक्रमम् । मया प्रोक्तानि चैवात्र स्वस्थानानि यथाक्रमम्

En verdad se han enunciado ‘Suhālīā’ y ‘Vatsa’, y los gotras en su debido orden. Aquí también he declarado, conforme a la secuencia, sus respectivos lugares de morada y asentamiento.

Verse 54

शीतवाडिया ये प्रोक्ताः कुशो वत्सस्तथैव च । विश्वामित्रो देवरातस्तृतीयो दलमेव च

Se han mencionado los llamados ‘Śītavāḍiyā’, así como ‘Kuśa’ y ‘Vatsa’. También se enuncian Viśvāmitra y Devarāta, y el tercero es igualmente ‘Dala’.

Verse 55

भार्गवच्यावनाप्नवानौर्वजमदग्निरेव हि । वचार्द्दशेषाबुटला गोत्रदेव्यः प्रकीर्तिताः

Se declaran en verdad Bhārgava, Cyāvana, Āpnavāna, Aurva y Jamadagni. Junto a ellos, las deidades tutelares del gotra—Vāc, Arddhaśeṣā y Abuṭalā—son también celebradas por su nombre.

Verse 56

श्रीक्षेत्रं द्वितीयं प्रोक्तं गोत्रद्वितयमेव च । छांदनसस्तथा वत्सं देवी द्वितयमेव च

‘Śrīkṣetra’ se declara como el segundo, y asimismo un par de gotras. Se enuncian ‘Chāṃdanasa’ y ‘Vatsa’, y también un par de diosas vinculadas a esas estirpes.

Verse 57

आंगिरसांबरीषश्च यौवनाश्वस्तथैव च । भृगुच्यवनआप्नवानौ र्वजमदग्निमेव च

Se enuncian Āṅgirasa, Āṃbarīṣa y asimismo Yauvanāśva; y también Bhṛgu, Cyāvana, Āpnavāna, Aurva y Jamadagni.

Verse 58

देवी भट्टारिका प्रोक्ता द्वितीया शेपला तथा । एतद्वंशोद्भवा ये च शृणु तान्मुनिसत्तम

Se proclama a la diosa Bhaṭṭārikā; y como segunda, también a Śepalā. Y a los nacidos de este mismo linaje—escúchalos, oh el mejor de los sabios.

Verse 59

सक्रोधनाः सदाचाराः श्रौतस्मार्तक्रियापराः । पंचयज्ञरता नित्यं संबंधसंमाश्रिताः । क्षतज्ञाः क्रतुजाश्चैव ते सर्वे नृपसत्तमाः

Son prontos a la ira justa, de buena conducta, entregados a las observancias Śrauta y Smārta; siempre dedicados a los cinco yajñas cotidianos, firmes en los vínculos y deberes sociales; conocedores de lo debido en daño y compensación, y nacidos de ritos sacrificiales: todos ellos son los más eminentes entre los reyes.

Verse 60

तृतीयं मगोडोआ वै गोत्रद्वितयमेव च । भारद्वाजस्तथा कुत्सं देवी द्वितयमेव च

Como tercero se declara «Magoḍoā», y asimismo un par de gotras: Bhāradvāja y Kutsā. También se enuncia un par de diosas para estas líneas.

Verse 61

आंगिरसबार्हस्पत्यभारद्वाजस्तथैव च । विश्वामित्रदेव रातौप्रवरत्रयमेव च

Se enuncian asimismo Āṅgirasa, Bārhaspatya y Bhāradvāja; y para Viśvāmitra–Devarāta se declara también una tríada de pravaras.

Verse 62

शेषला बुधला प्रोक्ताधारशांतिस्तथैव च । अस्मिन्ग्रामे च ये जाता ब्राह्मणाः सत्यवादिनः

Se declaran Śeṣalā y Budhalā, y asimismo Ādhāraśānti. Y los brāhmaṇas nacidos en esta aldea son veraces en su palabra.

Verse 63

द्विजपूजाक्रिया युक्ता नानायज्ञक्रियापराः । अस्मिन्गोत्रे समुत्पन्ना द्विजाः सर्वे मुनीश्वराः

Dotados del rito de honrar a los brahmanes y entregados a la ejecución de múltiples sacrificios (yajñas), todos los dos veces nacidos surgidos en este linaje son venerados como señores entre los sabios.

Verse 64

चतुर्थं शीहोलियाग्रामं गोत्रद्वित यमेव च । विश्वामित्रदेवराततृतीयौदलमेव च

El cuarto es el poblado llamado Śīholiyā; allí también hay un par de gotras. Y el tercero se dice que es de Viśvāmitra y Devarāta, también conocido como Audala.

Verse 65

देवी चचाई वै तेषां गोत्रदेवी प्रकीर्तिता । अस्मिन्गोत्रे तुये जाता दुर्बला दीनमा नसाः

Se proclama que su diosa del linaje (gotra-devī) es la Diosa Cacāī. Sin embargo, se dice que quienes nacen en este gotra son débiles y de ánimo abatido.

Verse 66

असत्यभाषिणो विप्रा लोभिनो नृपसत्तम । सर्व्वविद्याप्रवीणाश्च ब्राह्मणा ब्रह्मसत्तम

Oh excelso entre los reyes, esos brahmanes hablan falsedad y son codiciosos; sin embargo, oh el mejor entre los conocedores de Brahman, también son diestros en toda rama del saber.

Verse 67

ज्येष्ठलोजा पंचमं च स्वस्थानं प्रतिकीर्तितम् । वत्सशीया कुत्सशीया प्रवरद्वितयं स्मृतम्

El quinto asentamiento se declara como Jyeṣṭhalojā, su propio lugar. Los dos pravaras recordados allí son Vatsaśīya y Kutsaśīya.

Verse 68

आवरिवृवाप्रः यौवनाश्वभृगुच्यवनआप्नोर्वजमदग्निस्तथैव हि

Asimismo, en verdad: Āvarivṛvāpra, Yauvanāśva, Bhṛgu, Cyavana, Āpno(r)va y Jamadagni: éstos son los rishis ancestrales recordados.

Verse 69

चचाई वत्सगोत्रस्य शांता च कुत्सगोत्रजा । एतैस्त्रिभिः पंचभिश्च द्विजा ब्रह्मस्वरूपिणः

Cacāī pertenece al gotra de Vatsa, y Śāntā ha nacido del gotra de Kutsa. Por estos tres —y también por los cinco— estos dvijas son tenidos por encarnar la naturaleza de Brahman.

Verse 70

शांता दांताः सुशीलाश्च धन पुत्रैश्च संयुताः । वेदाध्ययनहीनाश्च कुशलाः सर्वकर्मसु

Son pacíficos, dueños de sí y de noble carácter, provistos de riqueza y de hijos; aunque carecen del estudio védico, son diestros en toda clase de labores.

Verse 71

सुरूपाश्च सदाचाराः सर्वधर्मेषु निष्ठिताः । दानधर्म्मरताः सर्वे अत्रजा जलदा द्विजाः

Son de hermosa figura y de recta conducta, firmes en toda forma de dharma. Todos estos dvijas, nacidos en este lugar, se deleitan en el dharma de la dádiva, como nubes portadoras de lluvia.

Verse 72

शेरथाग्रामेषु वै जाताः प्रवरद्वयसंयुताः । कुशभारद्वाजाश्चैव देवीद्वयं तथैव च

En verdad han nacido en las aldeas de Śerathā, dotados de un par de pravaras —Kuśa y Bhāradvāja— y asimismo vinculados con dos diosas.

Verse 73

विश्वामित्रो देवरातस्तृतीयौ दल एव च । आंगिरसबार्हस्पत्यभारद्वाजास्तथैव च

Se mencionan a Viśvāmitra y a Devarāta; asimismo a Tṛtīya y a Dala; y del mismo modo los linajes de Āṅgirasa, Bārhaspatya y Bhāradvāja.

Verse 74

कमला च महालक्ष्मीर्द्वितीया यक्षिणी तथा । अस्मिन्गोत्रे च ये जाताः श्रौतस्मार्त्तरता बुधाः

Se mencionan Kamalā y Mahālakṣmī; y como segunda, también Yakṣiṇī. Y quienes nacen en este gotra son sabios, entregados a las observancias Śrauta y Smārta.

Verse 75

अस्मिन्वंशे च ये जाता ब्राह्मणाः सत्यवादिनः । अलौल्याश्च महायज्ञा वेदाज्ञाप्रतिपालकाः

Y los brāhmaṇas nacidos en este linaje son veraces: libres de codicia, ejecutores de grandes yajñas y guardianes de los mandatos del Veda.

Verse 76

दंतालीया भारद्वाजकुत्सशायास्तथैव च । आंगिरसबार्हस्पत्यभारद्वाजास्तथैव च

Se mencionan también los Daṃtālīyas y la rama Bhāradvāja–Kutsa–Śāya; y asimismo se enuncian los pravaras: Āṅgirasa, Bārhaspatya y Bhāradvāja.

Verse 77

देवी च यक्षिणी प्रोक्ता द्वितीया कर्मला तथा । अस्मिन्गोत्रे च ये जाता वाडवा धनिनः शुभाः

Se declaran Devī y Yakṣiṇī; y como segunda, también Karmalā. Y los nacidos en este gotra son prósperos y auspiciosos, poseedores de riqueza.

Verse 78

वस्त्रालंकरणोपेता द्विजभक्तिपरायणाः । ब्रह्मभोज्यपराः सर्वे सर्वे धर्मपरायणाः

Adornados con vestiduras y ornamentos, entregados a honrar a los dos veces nacidos; atentos a las ofrendas y a los banquetes dignos de los brāhmaṇas—en verdad, todos ellos están consagrados al dharma.

Verse 79

वडोद्रीयान्वये जाताश्चत्वारः प्रवराः स्मृताः । कुशः कुत्सश्च वत्सश्च भारद्वाजस्तथैव च

En el linaje Vaḍodrīya se recuerdan cuatro pravaras: Kuśa, Kutsa, Vatsa y también Bhāradvāja.

Verse 80

तत्प्रवराण्यहं वक्ष्ये तथा गोत्राण्यनुक्रमात् । विश्वामित्रो देवरातस्तृतीयौदल एव च

Ahora declararé esos pravaras, y asimismo los gotras en el debido orden: Viśvāmitra, Devarāta, Tṛtīya y también Dala.

Verse 81

आंगिरसांबरीषश्च यौवनाश्वस्तृतीयकः । भार्गवश्च्यावनाप्नवानौर्वजमदग्निस्तथैव च

Se mencionan Āṅgirasa y Āṃbarīṣa, con Yauvanāśva como el tercero; asimismo Bhārgava, Cyāvana, Āpnavāna, Aurva y Jamadagni.

Verse 82

आंगिरसबार्हस्पत्यभारद्वाजास्तथैव च । कर्मला क्षेमला चैव धारभट्टारिका तथा

Asimismo se enuncian Āṅgirasa, Bārhaspatya y Bhāradvāja; y también Karmalā, Kṣemalā y Dhārabhaṭṭārikā.

Verse 83

चतुर्थी क्षेमला प्रोक्ता गोत्रमाता अनुक्रमात् । अस्मिन्गोत्रे तु ये जाताः पंचयज्ञरताः सदा

En el debido orden, se proclama que la cuarta madre ancestral del linaje es Kṣemalā, la “madre del gotra”. Quienes nacen en este gotra permanecen siempre entregados a los cinco sacrificios diarios (pañca-yajñas).

Verse 84

लोभिनः क्रोधिनश्चैव प्रजायंते बहुप्रजाः । स्नानदानादि निरताः सदा विनिर्जितेंद्रियाः

Aunque puedan nacer codiciosos y propensos a la ira, son bendecidos con numerosa descendencia. Permanecen dedicados al baño ritual (snāna), a la caridad (dāna) y a los deberes afines, manteniendo siempre los sentidos dominados.

Verse 85

वापीकूपतडागानां कर्तारश्च सहस्रशः । व्रतशीला गुणज्ञाश्च मूर्खा वेदविवर्जिताः

Por millares llegan a ser constructores de aljibes escalonados (vāpī), pozos (kūpa) y estanques (taḍāga). Son firmes en los votos y conocedores de la virtud; sin embargo, se los describe como torpes de entendimiento y privados del saber védico.

Verse 86

गोदणीयाभिधे ग्रामे गोत्रौ द्वौ तत्र संस्थितौ । वत्सगोत्रं प्रथमकं भारद्वाजं द्वितीयकम्

En la aldea llamada Godaṇīyā están establecidos dos gotras: primero el gotra Vatsa, y segundo el gotra Bhāradvāja.

Verse 87

भृगुच्यवनाप्नवानौर्वपुरोध समेव च । शीहरी प्रथमा ज्ञेया द्वितीया यक्षिणी तथा

También se cuentan en esta línea a Bhṛgu, Cyavana, Āpnava, Āurva, Purodha y Sama. Reconoce a Śīharī como la primera (madre del gotra/línea) y, asimismo, a Yakṣiṇī como la segunda.

Verse 88

अस्मिन्गोत्रोद्भवा विप्रा धनधान्यसमन्विताः । सामर्षा लौल्यहीनाश्च द्वेषिणः कुटिलास्तथा

Los brāhmaṇas nacidos en este gotra están dotados de riqueza y abundancia de grano. Prontos al resentimiento, sin ligereza, y aun así, llenos de odio y torcidos en su conducta.

Verse 89

हिंसिनो धनलुब्धाश्च मया प्रोक्तास्तु भूपते

Oh rey, así los he descrito: violentos y codiciosos de riqueza.

Verse 90

कण्टवाडीआ ग्रामे विप्राः कुशगोत्र । शुक्लशुश्च समुद्भवाः । प्रवरं तस्य वक्ष्यामि शृणु त्वं च नृपोत्तम

En la aldea de Kaṇṭavāḍīyā hay brāhmaṇas del gotra Kuśa, y también los descendientes de Śuklaśu. Declararé el pravara de ese linaje: escucha, oh el mejor de los reyes.

Verse 91

विश्वमित्रो देवरात उदलश्च त्रयः स्मृताः । चचाई देवी सा प्रोक्ता शृणु त्वं नृप सत्तम

Viśvāmitra, Devarāta y Udalā: estos tres son recordados como los rishis del pravara. También se declara a la diosa Cacāī en este relato. Escucha, oh el mejor de los reyes.

Verse 92

यजंते क्रतुभिस्तत्र हृष्टचित्तैकमानसाः । सर्वविद्यासु कुशला ब्राह्मणाः सत्यवादिनः

Allí realizan sacrificios con ritos solemnes, con el corazón gozoso y la mente unificada. Diestros en toda ciencia, esos brāhmaṇas hablan la verdad.

Verse 93

वेखलोया मया प्रोक्ता कुत्सवंशे समुद्भवाः । प्रवरत्रयसंयुक्ताः शृणुत्वं च नृपोत्तम

He descrito a los Vekhaloyās, nacidos en el linaje de Kutsa y dotados de la tríada de pravaras. Escucha aún más, oh el mejor de los reyes.

Verse 94

विश्वामित्रो देवराजौदलश्चेति त्रयः स्मृताः । चचाई देवी तेषां वै कुलरक्षाकरी स्मृता

Viśvāmitra, Devarāja-udala y otro más son recordados como una tríada; y la diosa Cacāī es tenida por la protectora de su linaje.

Verse 95

ब्राह्मणाश्च महात्मानः सत्त्ववंतो गुणान्विताः । तपस्वियोगिनश्चैव वेदवेदांगपारगाः

Son brāhmaṇas de gran alma—firmes en la pureza, colmados de virtudes—ascetas y yoguis, consumados en los Vedas y en los Vedāṅgas.

Verse 96

साधवश्च सदाचारा विष्णुभक्तिपरायणाः । स्नानसंध्यापरा नित्यं ब्रह्मभोज्यपरायणाः

Son justos y de recta conducta, entregados por encima de todo a la bhakti de Viṣṇu; siempre atentos al baño ritual y a los ritos de sandhyā, y constantes en honrar a los brāhmaṇas con el alimento debido.

Verse 97

अस्मिन्वंशे मया प्रोक्ताः शृणुत्वं च अतः परम्

Esto he declarado acerca de este linaje; ahora escucha lo que sigue.

Verse 98

देहलोडीआ ये प्रोक्ताः कुत्सप्रवरसंयुताः । आंगिरस आंबरीषो युवनाश्वस्तृतीयकः

Los llamados Dehaloḍīās, dotados de los pravaras de Kutsa, reciben los nombres de Āṅgirasa, Āmbarīṣa y, como tercero, Yuvanāśva.

Verse 99

गोत्रदेवी मया प्रोक्ता श्रीशेषदुर्बलेति च । कुत्सवंशे च ये जाताः सद्वृत्ताः सत्यभाषिणः

He declarado que la Gotra-devī es Śrī-Śeṣa-Durbalā; y los nacidos en el linaje de Kutsa son de buena conducta y veraces en su hablar.

Verse 100

वेदाध्ययनशीलाश्च परच्छिद्रैकदर्शिनः । सामर्षा लौल्यतो हीना द्वेषिणः कुटिलास्तथा

Son devotos del estudio de los Vedas, pero sólo se fijan en las faltas ajenas; resentidos, sin veleidad, y asimismo odiosos y torcidos.

Verse 110

शांता दांता सुशीलाश्च धनपुत्रसमन्विताः । धर्मारण्ये द्विजाः श्रेष्ठाः क्रतुकर्मणि कोविदाः

En Dharmāraṇya, los mejores de los dos veces nacidos son pacíficos, dueños de sí y de buena conducta, provistos de riqueza e hijos, y diestros en los ritos del sacrificio.

Verse 120

हाथीजणे च ये जाता वत्सा भारद्वाजास्तथा । ज्ञानजा यक्षिणी चैव गोत्रदेव्यौ प्रकी र्तिते

Y los nacidos en Hāthījaṇa son los Vatsa y también los Bhāradvāja; y allí se proclaman Jñānajā y Yakṣiṇī como las dos Gotra-devīs.

Verse 130

महोत्कटा महाकायाः प्रलंबाश्च महोद्धताः । क्लेशरूपाः कृष्णवर्णाः सर्वशास्त्र विशारदाः

Son sumamente formidables: de cuerpos vastos, altos y erguidos, de ímpetu feroz; encarnaciones del sufrimiento, de tez oscura, y aun así versados en toda rama del śāstra sagrado: así se les describe en este Dharmāraṇya.

Verse 140

ब्रह्मभोज्यपराः सर्वे सर्वे धर्म्म परायणाः

Todos ellos se consagran a las ofrendas de alimento dignas de Brahman—presentadas con pureza según el rito védico—y todos están firmemente dedicados al Dharma.

Verse 150

वारणसिद्धाश्च ये प्रोक्ता ब्राह्मणा ज्ञानवित्तमाः । अस्मिन्गोत्रे च ये विप्राः सत्यवादिजितव्रताः

Aquellos brahmanes proclamados como Vāraṇa-siddhas—los más eminentes en la riqueza del conocimiento espiritual—y aquellos vipras nacidos en este gotra, veraces en el hablar y firmes en votos ya conquistados y bien dominados, así son recordados aquí.

Verse 160

विश्वामित्रो देवरातस्तृतीयौदल एव च । देवी चवाई चैवात्र रक्षारूपा व्यवस्थिता

Viśvāmitra, Devarāta y, como tercero, Udala: éstos son nombrados; y aquí también la Diosa Cavāī permanece establecida en la forma de un poder protector.

Verse 170

गोधरीयाश्च ये जाता ब्राह्मणा ज्ञानसत्तमाः । गोत्रत्रयमथो वक्ष्ये यथा चैवाप्यनुक्रमात्

Y aquellos brahmanes nacidos como Godharīyas—excelentes en conocimiento espiritual—ahora expondré los tres gotras, conforme al debido orden y sucesión.

Verse 180

आंगिरसांबरीषौ च यौवनाश्वस्तृतीयकः । देवी चच्छत्रजा चैव द्वितीया शेषला तथा

Se nombran a Āṅgirasa y a Āṃbarīṣa; y como tercero, Yauvanāśva. Asimismo se menciona a la Diosa Cacchatrajā, y como segunda, también a Śeṣalā.

Verse 190

साणदां च परं स्थानं पवित्रं परमं मतम् । कुशप्रवरजा विप्रास्तत्रस्थाः पावनाः स्मृताः

Sāṇadā es tenida por morada suprema, sumamente pura. Los brāhmanes nacidos del Kuśa-pravara que allí habitan son recordados como purificadores.

Verse 200

विश्वामित्रो देवरातस्तृतीयौदलमेव हि । अस्मिन्गोत्रे च ये जाता वेदशास्त्र परायणाः

Viśvāmitra y Devarāta, y en verdad Udala como tercero: los nacidos en este gotra están consagrados a los Vedas y a los Śāstras.

Verse 210

अस्मिन्वंशे समुद्भूता ब्राह्मणा देवतत्पराः । सस्वाधायवषट्कारा वेदशास्त्रप्रवर्तकाः

En este linaje surgieron brāhmanes entregados a las deidades: practicantes del svādhyāya y de las aclamaciones vaṣaṭ, que sostienen y difunden los Vedas y los Śāstras.

Verse 220

रूपोला परमं स्थानं पवित्रमतिपुण्यदम् । अस्मिन्गोत्रत्रये चैव देवीत्रितयमेव च

Rūpolā es una morada suprema: pura y dadora de abundante mérito. En esta tríada de gotras hay asimismo una tríada de Diosas.

Verse 230

छत्रोटा च परं स्थानं सर्वलोकैकपूजितम् । कुशगोत्रं समाख्यातं प्रवरत्रयमेव हि

Chatroṭā es proclamada como un asentamiento sagrado supremo, venerado por gentes de todos los mundos. Su linaje se conoce como el gotra de Kuśa, y en verdad posee la tríada de pravaras (invocaciones a los rishis ancestrales).

Verse 240

अतः परं च संस्थानं जाखासणमुदाहृतम् । गोत्रं वै वात्स्यसंज्ञं तु गोत्रजा शीहुरी तथा । प्रवराणि च पंचैव मया तव प्रकाशितम्

Más allá de eso, se menciona otro asentamiento llamado Jākhāsaṇa. Su gotra se denomina en verdad Vātsya; y los nacidos en ese gotra son también llamados Śīhurī. Te he declarado que para ellos hay exactamente cinco pravaras.

Verse 250

आंगिरसं बार्हस्पत्यं भारद्वाजं तृतीयकम् । अस्मिन्वंशे च ये जाताः ब्राह्मणा पूतमूर्तयः

Āṅgirasa, Bārhaspatya y Bhāradvāja constituyen el tercer conjunto (de identificadores ancestrales). Y los brāhmaṇas nacidos en este linaje son de forma purificada, ennoblecidos por el dharma.

Verse 260

अरोगिणः सदा देवाः सत्यव्रतपरायणाः

Siempre están libres de enfermedad, de conducta semejante a la de los dioses, y enteramente entregados a los votos de la verdad.

Verse 270

तस्मिन्गोत्रे द्विजा जाताः पूर्वोक्तगुणशालिनः

En ese gotra nacen los dvijas, dotados de las virtudes antes mencionadas.

Verse 280

कडोव्या नवमं चैव कोहाटोया दशमं तथा । हरडीयैकादशं चैव भदुकीया द्वादशं तथा

Kaḍovyā es la novena; Kohāṭoyā, la décima. Haraḍīyā es la undécima, y asimismo Bhadukīyā es la duodécima.

Verse 290

शूद्रेषु जातिभेदः स्यात्कलौ प्राप्ते नराधिप । भ्रष्टाचाराः परं ज्ञात्वा ज्ञातिबंधेन पीडिताः

Oh rey, cuando llega la era de Kali, surgen divisiones de subcastas entre los Śūdras. Conociendo lo que es más elevado, pero caídos de la recta conducta, quedan afligidos por los lazos y presiones del parentesco.

Verse 300

स्वकर्मनिरताः शांताः कृषिकर्मपरायणाः । धर्मारण्यान्नातिदूरे धेनूः संचारयंति ते

Permanecen dedicados a sus propios deberes, serenos y entregados al trabajo agrícola. No lejos de Dharmāraṇya, pastan y conducen de un lugar a otro a sus vacas.

Verse 310

वृत्तिं चक्रुर्ब्राह्मणास्तेऽ न्योन्यं मिश्रसमुद्भवाः । अन्यच्च श्रूयतां राजंस्त्रैविद्यानां द्विजन्मनाम्

Aquellos brāhmaṇas establecieron su sustento entre sí, habiendo surgido de mezclas mutuas. Y, oh rey, escucha además algo más acerca de los dos veces nacidos, versados en los tres Vedas.

Verse 320

यदि जीवति दैवाच्चेद्भ्रष्टाचारा भवेदिति

Si, por designio del destino, continúa con vida, entonces se vuelve uno caído de la recta conducta—así se dice.

Verse 326

एकादशसमा ये च बहिर्ग्रामे वसंति ते । एवं भेदाः समभवन्नाना मोढद्विजन्मनाम् । युगानुसारात्कालेन ज्ञातीनां च वृषस्य वा

Quienes habitan fuera de la aldea durante once años: así, de este modo, surgieron muchas divisiones entre los Moḍha, los dos veces nacidos. Con el transcurso del tiempo, según la sucesión de los yugas, aparecieron también distinciones entre los parientes e incluso respecto de los linajes o estirpes (vṛṣa).