Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 61

Devanagari script

हतश्चञ्चुप्रहारेण स ततः पतितोऽंभसि । शूलेन शूलिना यत्र भूभागो भेदितः पुरा

Transliteration

hataścañcuprahāreṇa sa tataḥ patito'ṃbhasi | śūlena śūlinā yatra bhūbhāgo bheditaḥ purā

Translation

Herido por el golpe del pico, cayó luego en las aguas, en aquel mismo lugar donde antaño Śiva, el Portador del Tridente, perforó y partió la tierra con su tridente.

Word by Word

• हतः: killed, slain
• हतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: हन् (धातु) → हत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण

• चञ्चु-प्रहारेण: by a beak-strike
• चञ्चु-प्रहारेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: चञ्चु (प्रातिपदिक) + प्रहार (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (चञ्चोः प्रहारः); पुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; करण-निर्देश

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• ततः: then, thereafter
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• पतितः: fallen
• पतितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पत् (धातु) → पतित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण

• अम्भसि: in the water
• अम्भसि: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अम्भस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• शूलेन: with a trident/spear
• शूलेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• शूलिना: by the trident-bearer (Śiva)
• शूलिना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शूलिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-सम्बन्ध (relative adverb: where)

• भू-भागः: a portion of land
• भू-भागः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (भूमेः भागः); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• भेदितः: split, cleft
• भेदितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भिद् (धातु) → भेदित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: णिच्-प्रत्ययान्त धातोः क्त-प्रत्यय (causative PPP: ‘caused to be split’); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण

• पुरा: formerly, long ago
• पुरा: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narration)

Characters & Entities

• Śiva (Śūlin)
• Śūla (trident)
• Kuṇḍa waters

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha is not merely a physical spot: it is sanctified by divine action, and its waters carry the imprint of Śiva’s ancient grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The kuṇḍa/tīrtha whose ground was once pierced by Śiva’s trident—an etiological marker of the site’s sanctity.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly, but the emphasis on the waters and Śiva’s act implies the tīrtha’s potency for snāna and purification.