Adhyaya 227

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । एतानि तव संक्षेपात्प्राधान्यात्कथितानि च । न शक्तो विस्तराद्वक्तुं संख्यां तीर्थेषु पाण्डव

Dijo Mārkaṇḍeya: Te los he relatado brevemente, atendiendo sólo a su principal importancia. No me es posible exponer en detalle el número de los tīrthas, oh Pāṇḍava.

Verse 2

एषा पवित्रा विमला नदी त्रैलोक्यविश्रुता । नर्मदा सरितां श्रेष्ठा महादेवस्य वल्लभा

Este río es sagrado e inmaculado, célebre en los tres mundos: Narmadā, la mejor de los ríos, amada de Mahādeva.

Verse 3

मनसा संस्मरेद्यस्तु नर्मदां सततं नृप । चान्द्रायणशतस्याशु लभते फलमुत्तमम्

Oh rey, quien recuerda sin cesar en su mente a la Narmadā alcanza pronto el fruto supremo, equivalente al de cumplir cien votos de Cāndrāyaṇa.

Verse 4

अश्रद्दधानाः पुरुषा नास्तिकाश्चात्र ये स्थिताः । पतन्ति नरके घोरे प्राहैवं परमेश्वरः

Aquellos hombres que moran aquí sin fe, y los que son ateos, caen en un terrible infierno; así lo declaró Parameśvara, el Señor Supremo.

Verse 5

नर्मदां सेवते नित्यं स्वयं देवो महेश्वरः । तेन पुण्या नदी ज्ञेया ब्रह्महत्यापहारिणी

El propio Mahēśvara sirve continuamente a la Narmadā; por ello debe saberse que es un río de supremo mérito, que borra incluso el pecado de matar a un brāhmaṇa.

Verse 6

इयं माहेश्वरी गङ्गा महेश्वरतनूद्भवा । प्रोक्ता दक्षिणगङ्गेति भारतस्य युधिष्ठिर

Ésta es la Gaṅgā Māheśvarī, nacida del propio cuerpo de Maheśvara; es proclamada la ‘Gaṅgā del Sur’, oh Yudhiṣṭhira de Bhārata.

Verse 7

जाह्नवी वैष्णवी गङ्गा ब्राह्मी गङ्गा सरस्वती । इयं माहेश्वरी गङ्गा रेवा नास्त्यत्र संशयः

Jāhnavī es la Gaṅgā Vaiṣṇavī; Sarasvatī es la Gaṅgā Brāhmī. Y esta Revā es la Gaṅgā Māheśvarī: de ello no hay duda.

Verse 8

यथा हि पुरुषे देवस्त्रैमूर्तत्वमुपाश्रितः । ब्रह्मविष्णुमहेशाख्यं न भेदस्तत्र वै यथा । तथा सरित्त्रये पार्थ भेदं मनसि मा कृथाः

Así como el único Dios, morando en una persona, asume la triple forma llamada Brahmā, Viṣṇu y Maheśa, sin verdadera división, así también, oh Pārtha, no forjes en tu mente distinciones entre los tres ríos sagrados.

Verse 9

कोटिशो ह्यत्र तीर्थानि लक्षशश्चापि भारत । तथा सहस्रशो रेवातीरद्वयगतानि तु

Oh Bhārata, aquí hay tīrthas por crores y también por lakhs; y asimismo, por miles, se hallan en ambas riberas de la Revā.

Verse 10

वृक्षान्तरिक्षसंस्थानि जलस्थलगतानि च । कः शक्तस्तानि निर्णेतुं वागीशो वा महेश्वरः

Unos están establecidos entre los árboles y en el aire, y otros se hallan en el agua y en la tierra. ¿Quién podría enumerarlos todos, ya sea Vāgīśa, señor de la palabra, o incluso Maheśvara?

Verse 11

स्मरणाज्जन्मजनितं दर्शनाच्च त्रिजन्मजम् । सप्तजन्मकृतं नश्येत्पापं रेवावगाहनात्

Al recordarla, se destruye el pecado nacido en esta vida; al contemplarla, se destruye el pecado de tres vidas; y al sumergirse en la Revā, perece el pecado acumulado durante siete vidas.

Verse 12

देवकार्यं कृतं तेन अग्नयो विधिवद्धुताः । वेदा अधीताश्चत्वारो येन रेवावगाहिता

Quien se ha bañado en la Revā, por él se tienen por cumplidos los deberes hacia los devas; los fuegos sagrados, como si hubieran sido atendidos según el rito; y los cuatro Vedas, como si hubieran sido estudiados.

Verse 13

प्राधान्याच्चापि संक्षेपात्तीर्थान्युक्तानि ते मया । न शक्यो विस्तरः पार्थ श्रोतुं वक्तुं च वै मया

Oh Pārtha, te he hablado de los tīrthas sagrados sólo en breve y según su principal importancia; pues su plena extensión no puede, en verdad, ser dicha por mí, ni puede ser enteramente oída.

Verse 14

युधिष्ठिर उवाच । विधानं च यमांश्चैव नियमांश्च वदस्व मे । प्रायश्चित्तार्थगमने को विधिस्तं वदस्व मे

Yudhiṣṭhira dijo: Dime el procedimiento correcto, y también los yamas y los niyamas. Para emprender el camino con el fin de la expiación (prāyaścitta), ¿cuál es la norma? Explícamelo.

Verse 15

श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधु पृष्टं महाराज यच्छ्रेयः पारलौकिकम् । शृणुष्वावहितो भूत्वा यथाज्ञानं वदामि ते

Śrī Mārkaṇḍeya dijo: Bien preguntado, oh gran rey, pues esto concierne al supremo bien más allá de este mundo. Escucha con plena atención; te lo diré según mi entendimiento.

Verse 16

अध्रुवेण शरीरेण ध्रुवं कर्म समाचरेत् । अवश्यमेव यास्यन्ति प्राणाः प्राघूर्णिका इव

Con este cuerpo impermanente, practica obras firmes de dharma; pues los alientos vitales partirán sin falta, como un trompo que gira y no puede quedarse quieto.

Verse 17

दानं वित्तादृतं वाचः कीर्तिधर्मौ तथा ख्युषः । परोपकरणं कायादसारात्सारमुद्धरेत्

De la riqueza, extrae la dádiva; de la palabra, extrae la verdad. De la vida, extrae fama y dharma; y de este cuerpo perecedero, saca la esencia: servir y beneficiar a los demás.

Verse 18

अस्मिन्महामोहमये कटाहे सूर्याग्निना रात्रिदिवेन्धनेन । मासर्तुदर्वीपरिघट्टनेन भूतानि कालः पचतीति वार्ता

En este gran caldero hecho de ilusión, con el sol como fuego y las noches y los días como leña, removido por el cucharón de los meses y las estaciones, el Tiempo ‘cuece’ a todos los seres: tal es la verdad proclamada.

Verse 19

ज्ञात्वा शास्त्रविधानोक्तं कर्म कर्तुमिहार्हसि । नायं लोकोऽस्ति न परो न सुखं संशयात्मनः

Habiendo comprendido la acción enseñada según la ordenanza de los śāstra, debes realizarla aquí. Pues el de mente dudosa no obtiene ni este mundo ni el otro, ni la felicidad.

Verse 20

मन्त्रे तीर्थे द्विजे देवे दैवज्ञे भेषजे गुरौ । यादृशी भावना यस्य सिद्धिर्भवति तादृशी

En el mantra, en el tīrtha, en el brāhmaṇa, en la deidad, en el astrólogo, en la medicina y en el guru: según sea la disposición interior de cada uno, así será la siddhi (fruto) que se manifieste.

Verse 21

अश्रद्धया हुतं दत्तं तपस्तप्तं कृतं च यत् । असदित्युच्यते पार्थ न च तत्प्रेत्य नो इह

Todo lo ofrecido en sacrificio, dado en limosna o practicado como austeridad sin fe—oh Pārtha—se llama “asat” (no-ser); no da fruto ni aquí ni después de la muerte.

Verse 22

यः शास्त्रविधिमुत्सृज्य वर्तते कामकारतः । न स सिद्धिमवाप्नोति न सुखं न परां गतिम्

Quien, desechando la norma de las śāstras, actúa por mero capricho y deseo, no alcanza ni logro, ni felicidad, ni el destino supremo.

Verse 23

सन्तीह विविधोपाया नृणां देहविशोधनाः । तीर्थसेवासमं नास्ति स्वशरीरस्य शोधनम्

Ciertamente hay muchos medios para que los hombres purifiquen el cuerpo; pero ninguna purificación del propio ser encarnado iguala el santo servicio a un tīrtha.

Verse 24

कृच्छ्रचान्द्रायणाद्यैर्वा द्वितीयं तीर्थसेवया । यदा तीर्थं समुद्दिश्य प्रयाति पुरुषो नृप । तदा देवाश्च पितरस्तं व्रजन्त्यनु खेचराः

Con penitencias arduas como el Kṛcchra y el Cāndrāyaṇa se obtiene purificación; pero el segundo camino—y más excelso—es el servicio a un tīrtha. Oh Rey, cuando un hombre parte con la mente puesta en un lugar sagrado, entonces los dioses y los antepasados lo siguen, junto con los seres celestes que se mueven por el cielo.

Verse 25

परमा मोदपूर्णास्ते प्रयान्त्यस्यानुयायिनः । कृत्वाभ्युदयिकं श्राद्धं समापृच्छय तु देवताम्

Los compañeros que lo siguen avanzan colmados de la dicha suprema, después de realizar el auspicioso śrāddha abhyudayika y de despedirse debidamente de la deidad.

Verse 26

इष्टबन्धूंश्च विष्णुं च शङ्करं सगणेश्वरम् । व्रजेद्द्विजाभ्यनुज्ञातो गृहीत्वा नियमानपि

Habiendo rendido homenaje a los amados parientes, a Viṣṇu y a Śaṅkara junto con Gaṇeśa; y obtenida la anuencia de los dos veces nacidos (brāhmaṇas), debe emprender el camino, asumiendo también las disciplinas prescritas.

Verse 27

एकाशनं ब्रह्मचर्यं भूशय्यां सत्यवादिताम् । वर्जनं च परान्नस्य प्रतिग्रहविवर्जनम्

Que observe la disciplina de una sola comida, el brahmacarya, el dormir en el suelo y la veracidad; y que evite el alimento ajeno y se abstenga de aceptar dádivas.

Verse 28

वर्जयित्वा तथा द्रोहवञ्चनादि नृपोत्तम । साधुवेषं समास्थाय विनयेन विभूषितः

Oh excelso entre los reyes, habiendo abandonado también la malicia, el engaño y lo semejante, que adopte el porte de un santo (sādhu), engalanado con humildad.

Verse 29

दम्भाहङ्कारमुक्तो यः स तीर्थफलमश्नुते । यस्य हस्तौ च पादौ च मनश्चैव सुसंयतम्

Quien está libre de hipocresía y de ego, en verdad goza del fruto del tīrtha: aquel cuyas manos, pies y mente están bien refrenados.

Verse 30

विद्या तपश्च कीर्तिश्च स तीर्थफलमश्नुते । अक्रोधनश्च राजेन्द्र सत्यशीलो दृढव्रतः

Conocimiento, austeridad (tapas) y noble fama: tal persona participa del fruto del tīrtha. Oh señor de reyes, está libre de ira, consagrado a la verdad y firme en sus votos.

Verse 31

आत्मोपमश्च भूतेषु स तीर्थफलमश्नुते । मुण्डनं चोपवासश्च सर्वतीर्थेष्वयं विधिः

Quien considera a todos los seres como iguales a sí mismo, en verdad alcanza el fruto del tīrtha. El rapado de la cabeza y el ayuno: ésta es la norma prescrita en todos los lugares sagrados.

Verse 32

वर्जयित्वा कुरुक्षेत्रं विशालां विरजां गयाम् । स्नानं सुरार्चनं चैव श्राद्धे वै पिण्डपातनम्

Con la excepción de Kurukṣetra, Viśālā, Virajā y Gayā: deben realizarse el baño ritual y la adoración a los dioses; y en el śrāddha, ciertamente está prescrita la ofrenda de piṇḍas (bolas de arroz).

Verse 33

विप्राणां भोजनं शक्त्या सर्वतीर्थेष्वयं विधिः । प्रायश्चित्तनिमित्तं च यो व्रजेद्यतमानसः

En todo tīrtha, ésta es la norma correcta: según las propias posibilidades, debe alimentarse a los brāhmaṇas. Y quien emprende la peregrinación como prāyaścitta, con la mente disciplinada y contenida, cumple este precepto.

Verse 34

तस्यापि च विधिं वक्ष्ये शृणु पार्थ समाहितः । एकाशनं ब्रह्मचर्यमक्षारलवणाशनम्

También declararé su procedimiento: escucha con atención, oh hijo de Pṛthā. Debe comerse sólo una vez al día, guardar brahmacarya y tomar alimento sin aditivos alcalinos y sin sal.

Verse 35

स्नात्वा तीर्थाभिगमनं हविष्यैकान्नभोजनम् । वर्जयेत्पतितालापं बहुभाषणमेव च

Tras bañarse, debe uno dirigirse al lugar sagrado y comer un sencillo alimento de tipo havis, puro y consagrado. Debe evitarse la conversación con los caídos y también el hablar en exceso.

Verse 36

परीवादं परान्नं च नीचसङ्गं विवर्जयेत् । व्रजेच्च निरुपानत्को वसानो वाससी शुचिः

Evítese la calumnia, el alimento dado por otros y la compañía de los viles. Aváncese sin calzado, vestido con ropas limpias, permaneciendo puro.

Verse 37

संकल्पं मनसा कृत्वा ब्राह्मणानुज्ञया व्रजेत् । तीर्थे गत्वा तथा स्नात्वा कृत्वा चैव सुरार्चनम्

Habiendo formado en la mente el sagrado propósito (saṅkalpa) y con el permiso de los brāhmaṇas, debe emprenderse el camino. Al llegar al tīrtha, báñese allí y realícese la adoración de la Deidad.

Verse 38

दुष्कर्मतो विमुक्तः स्यादनुतापी भवेद्यदि । वेदे तीर्थे च देवे च दैवज्ञे चौषधे गुरौ

Si uno se arrepiente de veras, queda libre de las malas acciones, manteniendo reverencia hacia el Veda, el tīrtha, la Deidad, el astrólogo/adivino, la medicina y el guru.

Verse 39

यादृशी भावना यस्य सिद्धिर्भवति तादृशी । उक्ततीर्थफलानां च पुराणेषु स्मृतिष्वपि

Según sea la disposición interior de uno, así llega a ser su logro. Y los frutos proclamados de los tīrthas se declaran en los Purāṇas y también en las Smṛtis.

Verse 40

अर्थवादभवां शङ्कां विहाय भरतर्षभ । कृत्वा विचारं शास्त्रोक्तं परिकल्प्य यथोचितम्

Abandona la duda que nace de tomarlo por mera alabanza, oh toro entre los Bharatas. Tras reflexionar conforme a los śāstras, adopta lo que es debido del modo apropiado.

Verse 41

कायेन कृच्छ्रचरणे ह्यशक्तानां विशुद्धये । ज्ञात्वा तीर्थाविशेषं हि प्रायश्चित्तं समाचरेत्

Para quienes, por debilidad del cuerpo, no pueden cumplir austeridades severas, la purificación se alcanza al comprender el poder singular de un tīrtha y al realizar debidamente el prāyaścitta correspondiente.

Verse 42

तच्छृणुष्व महाराज नर्मदायां यथोचितम् । चतुर्विंशतिसंख्येभ्यो योजनेभ्यो व्रजेन्नरः

Escucha, oh gran rey, lo que conviene acerca de la Narmadā: el hombre debe emprender el recorrido conforme a la norma, de veinticuatro yojanas de medida.

Verse 43

चतुर्विंशतिकृच्छ्राणां फलमाप्नोति शोभनम् । अत ऊर्ध्वं योजनेषु पादकृच्छ्रमुदाहृतः

Obtiene el hermoso fruto equivalente a veinticuatro penitencias de Kṛcchra. Más allá de ello, por cada yojana recorrida se declara un «cuarto de Kṛcchra» como medida del mérito expiatorio.

Verse 44

तन्मध्ये च महाराज यो व्रजेच्छुद्धिकाङ्क्षया । योजने योजने तस्य प्रायश्चित्तं विदुर्बुधाः

Y dentro de esa peregrinación, oh gran rey, quien avance con deseo de purificarse: los sabios saben que para él, en cada yojana, hay prāyaścitta y purificación expiatoria ganada.

Verse 45

प्रणवाख्ये महाराज तथा रेवोरिसंगमे । भृगुक्षेत्रे तथा गत्वा फलं तद्द्विगुणं स्मृतम्

En el lugar llamado Praṇava, oh gran rey, y en la confluencia de la Revā y el Ori, y asimismo al llegar a Bhṛgukṣetra, se recuerda que el fruto de la observancia se vuelve doble.

Verse 46

सङ्गमे देवनद्याश्च शूलभेदे नृपोत्तम । द्विगुणं पादहीनं स्यात्करजासंगमे तथा

En la confluencia con el río divino Devā-nadī y en Śūlabheda, oh excelso rey, el fruto del mérito se vuelve “doble menos un cuarto”; y lo mismo sucede en la confluencia de Karajā.

Verse 47

एरण्डीसङ्गमे तद्वत्कपिलायाश्च संगमे । केचित्त्रिगुणितं प्राहुः कुब्जारेवोत्थसङ्गमे

Asimismo en la confluencia de Eraṇḍī y en la confluencia de la Kapilā; algunos afirman que el fruto se triplica en el lugar donde Kubjā se une al cauce nacido de la Revā.

Verse 48

ओंकारे च महाराज तदपि स्यात्समञ्जसम् । सङ्गमेषु तथान्यासां नदीनां रेवया सह

Y también en Oṃkāra, oh gran rey, esa valoración es apropiada. Así igualmente en las confluencias de otros ríos junto con la Revā.

Verse 49

प्राहुस्ते सार्धकृच्छ्रं वै फलं पूर्वं युधिष्ठिर । त्रिगुणं कृच्छ्रमाप्नोति रेवासागरसङ्गमे

Antes te declararon, oh Yudhiṣṭhira, que el fruto era “un Kṛcchra y medio”. Pero en la confluencia de la Revā con el océano se obtiene un fruto de Kṛcchra triplicado.

Verse 50

कृच्छ्रं चतुर्गुणं प्रोक्तं शुक्लतीर्थे युधिष्ठिर । योजने योजने गत्वा चतुर्विंशतियोजनम् । तत्र तत्र वसेद्यस्तु सुचिरं नृवरोत्तम

En Śukla-tīrtha, oh Yudhiṣṭhira, se declara que el fruto del Kṛcchra es cuádruple. Yendo yojana tras yojana hasta veinticuatro yojanas, quien permanezca largo tiempo en cada lugar, oh el mejor de los hombres, afianza su observancia en mérito.

Verse 51

रेवासेवासमाचारः संयुक्तः शुद्धबुद्धिमान् । दम्भाहङ्काररहितः शुद्ध्यर्थं स विमुच्यते

Quien observa la recta conducta del servicio a Revā, con entendimiento purificado y libre de hipocresía y ego, queda liberado, para alcanzar la purificación.

Verse 52

इति ते कथितं पार्थ प्रायश्चित्तार्थलक्षणम् । रेवायात्राविधानं च गुह्यमेतद्युधिष्ठिर

Así, oh Pārtha, se te han expuesto las señales y el propósito de la expiación; y también la ordenanza de la peregrinación a Revā. Esta enseñanza es secreta y sagrada, oh Yudhiṣṭhira.

Verse 53

युधिष्ठिर उवाच । योजनस्य प्रमाणं मे वद त्वं मुनिसत्तम । यज्ज्ञात्वा निश्चितं मे स्यान्मनःशुद्धेस्तु कारणम्

Yudhiṣṭhira dijo: «Oh el mejor de los sabios, dime la medida verdadera de un yojana. Al conocerla, mi entendimiento quedará firme, y será causa de la purificación de mi mente».

Verse 54

मार्कण्डेय उवाच । शृणु पाण्डव वक्ष्यामि प्रमाणं योजनस्य यत् । तथा यात्राविशेषेण विशेषं कृच्छ्रसम्भवम्

Mārkaṇḍeya dijo: «Escucha, oh Pāṇḍava. Te explicaré la medida de un yojana, y también las distinciones que surgen—por las particularidades del viaje—en los méritos ligados a la observancia del kṛcchra».

Verse 55

तिर्यग्यवोदराण्यष्टावूर्ध्वा वा व्रीहयस्त्रयः । प्रमाणमङ्गुलस्याहुर्वितस्तिर्द्वादशांगुला

Ocho granos de cebada colocados de través—o tres granos de arroz puestos en vertical—se dicen la norma de un aṅgula (ancho de dedo). Un vitasti (palmo) son doce aṅgulas.

Verse 56

वितस्तिद्वितयं हस्तश्चतुर्हस्तं धनुः स्मृतम् । स एव दण्डो गदितो विशेषज्ञैर्युधिष्ठिर

Dos vitastis forman un hasta (codo); cuatro hastas se recuerdan como un dhanu (longitud de arco). Esa misma medida es llamada también daṇḍa por quienes conocen con exactitud las normas, oh Yudhiṣṭhira.

Verse 57

धनुःसहस्रे द्वे क्रोशश्चतुःक्रोशं च योजनम् । एतद्योजनमानं ते कथितं भरतर्षभ

Dos mil dhanus constituyen un krośa, y cuatro krośas constituyen un yojana. Así te ha sido explicado el cómputo de un yojana, oh toro entre los Bhāratas.

Verse 58

येन यात्रां व्रजन् वेत्ति फलमानं निजार्जितम् । उक्तं कृच्छ्रफलं तीर्थे जलरूपे नृपोत्तम

Por esto, quien emprende la yātrā (peregrinación) puede conocer la medida del fruto espiritual que ha ganado. Y ahora, oh mejor de los reyes, se describen los frutos del voto de kṛcchra con referencia al tīrtha en forma de agua, las aguas sagradas.

Verse 59

यथाविशेषं ते वच्मि पूर्वोक्ते तत्र तत्र च । तन्मे शृणु महीपाल श्रद्दधानाय कथ्यते

Te diré los pormenores según sus distinciones, en cada lugar tal como fue indicado antes. Por ello escúchame, oh protector de la tierra; esto se dice para quien está colmado de fe.

Verse 60

यस्मिंस्तीर्थे हि यत्प्रोक्तं फलं कृच्छ्रादिकं नृप । तत्राप्युपोषणात्कृच्छ्रफलं प्राप्नोत्यथाधिकम्

En cualquier tīrtha donde se declare un fruto—sea del kṛcchra u observancias semejantes, oh rey—también allí, mediante el ayuno (upoṣaṇa), se alcanza el fruto del kṛcchra, e incluso algo mayor.

Verse 61

दिनजाप्याच्च लभते फलं कृच्छ्रस्य शक्तितः । तत्र विख्यातदेवेशं स्नात्वा दृष्ट्वाभिपूज्य च

Y también mediante el japa diurno se obtiene el fruto del kṛcchra según la propia capacidad. Allí, tras bañarse, al contemplar al célebre Señor de los dioses y rendirle la debida adoración…

Verse 62

प्रणम्य लभते पार्थ फलं कृच्छ्रभवं सुधीः । तीर्थे मुख्यफलं स्नानाद्द्वितीयं चाप्युपोषणात्

Habiéndose postrado, oh Pārtha, el sabio obtiene el fruto nacido del kṛcchra. En un tīrtha, el fruto principal proviene del baño; el segundo también proviene del ayuno.

Verse 63

तृतीयं ख्यातदेवस्य दर्शनाभ्यर्चनादिभिः । चतुर्थं जाप्ययोगेन देहशक्त्या त्वहर्निशम्

El tercero se alcanza mediante la visión y la adoración del célebre dios y otros actos devocionales. El cuarto se alcanza por la disciplina del japa, día y noche, según la fuerza del cuerpo.

Verse 64

पञ्चमं सर्वतीर्थेषु कल्पनीयं हि दूरतः । तीरस्थो योजनादर्वाग्दशांशं लभते फलम्

El quinto puede concebirse en todos los tīrthas incluso desde lejos; quien permanece en la ribera, a una distancia menor de un yojana, obtiene la décima parte del fruto.

Verse 65

उक्ततीर्थफलात्पार्थ नात्र कार्या विचारणा

Oh Pārtha, respecto al fruto del tīrtha que ha sido declarado, aquí no es necesaria más deliberación.

Verse 66

उपवासेन सहितं महानद्यां हि मज्जनम् । अप्यर्वाग्योजनात्पार्थ दद्यात्कृच्छ्रफलं नृणाम्

Oh Pārtha, la inmersión en un gran río, acompañada de ayuno, aun realizada a menos de una yojana de distancia, otorga a los hombres el mérito equivalente a la penitencia del Kṛcchra.

Verse 67

षड्योजनवहा कुल्य नद्योऽल्पा द्वादशैव च । चतुर्विंशतिगा नद्यो महानद्यस्ततोऽधिकाः

Una ‘kulyā’ es un cauce de agua que se extiende por seis yojanas; los ‘ríos pequeños’ llegan hasta doce. Los ríos que alcanzan veinticuatro yojanas se llaman ‘grandes ríos’; y los que van más allá son aún mayores.