Adhyaya 150

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महाराज कुसुमेश्वरमुत्तमम् । दक्षिणे नर्मदाकूले उपपातकनाशनम्

Śrī Mārkaṇḍeya dijo: «Luego, oh gran rey, debe uno ir al excelso Kusumeśvara, en la ribera meridional del Narmadā, destructor de las faltas menores».

Verse 2

कामेन स्थापितो देवः कुसुमेश्वरसंज्ञितः । ख्यातः सर्वेषु लोकेषु देवदेवः सनातनः

Este dios, establecido por Kāma, llegó a ser conocido como Kusumeśvara. Famoso en todos los mundos, es el eterno Señor de los señores.

Verse 3

कामो मनोभवो विश्वः कुसुमायुधचापभृत् । स कामान् ददाति सर्वान् पूजितो मीनकेतनः

Kāma—nacido de la mente, omnipresente, portador del arco y del arma de flores—cuando es adorado como Mīnaketana, concede todo lo deseado.

Verse 4

तेन निर्दग्धकायेन चाराध्य परमेश्वरम् । अनङ्गेन तथा प्राप्तमङ्गित्वं नर्मदातटे

Entonces, aunque su cuerpo había sido consumido por el fuego, Anaṅga adoró debidamente al Señor Supremo; y así, en la ribera del Narmadā, recobró la forma encarnada.

Verse 5

युधिष्ठिर उवाच । अङ्गिभृतस्य नाशत्वमनङ्गस्य तु मे वद । न श्रुतं न च मे दृष्टं भूतपूर्वं कदाचन

Yudhiṣṭhira dijo: Dime cómo fue destruido quien llevaba cuerpo, y cómo llegó a existir el incorpóreo, Anaṅga; jamás lo he oído, ni he visto antes cosa semejante.

Verse 6

एतत्सर्वं यथा वृत्तमाचक्ष्व द्विजसत्तम । श्रोतुमिच्छामि विप्रेन्द्र भीमार्जुनयमैः सह

Relátame, oh el mejor de los nacidos dos veces, cómo sucedió todo esto. Oh príncipe de los brahmanes, deseo escucharlo junto con Bhīma, Arjuna y los gemelos.

Verse 7

श्रीमार्कण्डेय उवाच । आदौ कृतयुगे तात देवदेवो महेश्वरः । तपश्चचार विपुलं गङ्गासागरसंस्थितः

Śrī Mārkaṇḍeya dijo: Al principio, en el Kṛta Yuga, hijo querido, Maheśvara, el Dios de los dioses, practicó inmensas austeridades morando en Gaṅgā-sāgara.

Verse 8

तेन सम्पादिता लोकास्तपसा ससुरासुराः । जग्मुस्ते शरणं सर्वे देवदेवं शचीपतिम्

Por su tapas, los mundos—junto con devas y asuras—quedaron agitados y atribulados. Por ello todos buscaron refugio en el señor de los dioses, el esposo de Śacī, Indra.

Verse 9

व्यापकः सर्वभूतानां देवदेवो महेश्वरः । संतापयति लोकांस्त्रींस्तन्निवारय गोपते

Maheśvara, el Dios de los dioses, que todo lo penetra, abrasa los tres mundos. ¡Oh señor de los dioses, Indra, deténlo!

Verse 10

श्रुत्वा तद्वचनं तेषां देवानां बलवृत्रहा । चिन्तयामास मनसा तपोविघ्नायचादिशत्

Al oír aquellas palabras de los dioses, el poderoso matador de Vṛtra (Indra) meditó en su mente y luego dio órdenes para estorbar aquella austeridad.

Verse 11

अप्सरां मेनकां रम्भां घृताचीं च तिलोत्तमाम् । वसन्तं कोकिलं कामं दक्षिणानिलमुत्तमम्

Convocó a las apsarās Menakā, Rambhā, Ghṛtācī y Tilottamā, junto con la Primavera, el cuco, Kāma y la excelente brisa del sur.

Verse 12

गत्वा तत्र महादेवं तपश्चरणतत्परम् । क्षोभयध्वं यथान्यायं गङ्गासागरवासिनम्

«Id allí ante Mahādeva, enteramente entregado a la práctica de la austeridad, y—por medios apropiados—agitad y perturbad a ese Señor que mora en Gaṅgā-sāgara.»

Verse 13

एवमुक्तास्तु ते सर्वे देवराजेन भारत । देवाप्सरःसमोपेता जग्मुस्ते हरसन्निधौ

Así, exhortados por el rey de los dioses, oh Bhārata, todos ellos—acompañados por huestes de ninfas celestiales—fueron a la presencia de Hara (Śiva).

Verse 14

वसन्तमासे कुसुमाकराकुले मयूरदात्यूहसुकोकिलाकुले । प्रनृत्य देवाप्सरगीतसंकुले प्रवाति वाते यमनैरृताकुले

En el mes de primavera, cuando el bosque está colmado de flores y lleno de pavos reales, aves acuáticas, loros y cucos; cuando resuena con los cantos y danzas de las apsarases, sopla un viento cargado de las influencias de Yama y Nairṛta, muerte y pavor.

Verse 15

तेन संमूर्छिताः सर्वे संसर्गाच्च खगोत्तमाः । मधुमाधवगन्धेन सकिन्नरमहोरगाः

Por aquel encantamiento, todos quedaron desvanecidos; y por tal contacto, aun las aves más excelsas—junto con los Kinnaras y las grandes serpientes—se embriagaron con la fragancia de Madhu y Mādhava, el aroma meloso de la primavera.

Verse 16

यावदालोकते तावत्तद्वनं व्याकुलीकृतम् । वीक्षते मदनाविष्टं दशावस्थागतं जनम्

Hasta donde alcanzaba la vista, aquel bosque quedó agitado y turbado; y se veía a la gente poseída por Kāma (el deseo), caída en múltiples condiciones y estados.

Verse 17

देवदेवोऽपि देवानामवस्थात्रितयं गतः । सात्त्विकीं राजसीं राजंस्तामसीं तां शृणुष्व मे

Aun el Dios de los dioses entró en un estado triple. Escucha de mí, oh Rey, esos estados: el sāttvika, el rājasika y el tāmasika.

Verse 18

एकं योगसमाधिना मुकुलितं चक्षुर्द्वितीयं पुनः पार्वत्या जघनस्थलस्तनतटे शृङ्गारभारालसम् । अन्यद्दूरनिरस्तचापमदनक्रोधानलोद्दीपितं शम्भोर्भिन्नरसं समाधिसमये नेत्रत्रयं पातु वः

Que os protejan los tres ojos de Śambhu: uno, cerrado en el samādhi del yoga; el segundo, de nuevo, lánguido bajo el peso del amor, reposando en las caderas y los pechos de Pārvatī; y el otro—encendido como fuego de ira contra Madana, cuyo arco fue arrojado lejos—manifestando un poder distinto en el mismo instante del samādhi.

Verse 19

एवं दृष्टः स देवेन सशरः सशरासनः । भस्मीभूतो गतः कामो विनाशः सर्वदेहिनाम्

Así, al ser visto por el Dios, Kāma—con sus flechas y su arco—se fue reducido a cenizas, convirtiéndose en la perdición de todos los seres encarnados, como deseo que trae ruina.

Verse 20

कामं दृष्ट्वा क्षयं यातं तत्र देवाप्सरोगणाः । भीता यथागतं सर्वे जग्मुश्चैव दिशो दश

Al ver allí a Kāma reducido a la destrucción, las huestes de dioses y apsarās—atemorizadas—se retiraron tal como habían venido, dispersándose hacia las diez direcciones.

Verse 21

कामेन रहिता लोकाः ससुरासुरमानवाः । ब्रह्माणं शरणं जग्मुर्देवा इन्द्रपुरोगमाः

Con Kāma ausente, los mundos—de dioses, asuras y humanos—quedaron privados del deseo; y los dioses, encabezados por Indra, acudieron a Brahmā en busca de refugio.

Verse 22

सीदमानं जगद्दृष्ट्वा तमूचुः परमेष्ठिनम् । जानासि त्वं जगच्छेषं प्रभो मैथुनसम्भवात्

Al ver el mundo hundirse en decadencia, hablaron a Parameṣṭhin (Brahmā): «Oh Señor, tú conoces lo que queda del mundo, pues la creación procede de la unión conyugal».

Verse 23

प्रजाः सर्वा विशुष्यन्ति कामेन रहिता विभो

«Todas las criaturas se marchitan, oh Señor, por estar privadas de Kāma».

Verse 24

एतच्छ्रुत्वा वचस्तेषां देवानां प्रपितामहः । जगाम सहितस्तत्र यत्र देवो महेश्वरः

Al oír estas palabras de los devas, el Prāpitāmaha (Brahmā), acompañado por ellos, fue al lugar donde estaba el Señor Maheśvara.

Verse 25

अतोषयज्जगन्नाथं सर्वभूतमहेश्वरम् । स्तुतिभिस्तण्डकैः स्तोत्रैर्वेदवेदाङ्गसम्भवैः

Él aplacó a Jagannātha, a Maheśvara—Señor de todos los seres—con alabanzas, himnos rítmicos y stotras nacidas de los Vedas y de los Vedāṅgas.

Verse 26

ततस्तुष्टो महादेवो देवानां परमेश्वरः । उवाच मधुरां वाणीं देवान्ब्रह्मपुरोगमान्

Entonces Mahādeva, el supremo Señor de los Devas, complacido, dirigió dulces palabras a los dioses, con Brahmā a la cabeza.

Verse 27

किं कार्यं कश्च सन्तापः किं वागमनकारणम् । देवतानामृषीणां च कथ्यतां मम माचिरम्

«¿Qué asunto os trae y cuál es esta aflicción? ¿Por qué habéis venido? Decídmelo al instante, vosotros Devas y vosotros Ṛṣis.»

Verse 28

देवा ऊचुः । कामनाशाज्जगन्नाशो भवितायं चराचरे । त्रैलोक्यं त्वं पुनः शम्भो उत्पादयितुमर्हसि

Los Devas dijeron: «Al quedar destruido Kāma, el mundo—lo móvil y lo inmóvil—se arruinará. Oh Śambhu, debes hacer surgir de nuevo los tres mundos.»

Verse 29

एतच्छ्रुत्वा वचस्तेषां विमृश्य परमेश्वरः । चिन्तयामास कामस्य विग्रहं भुवि दुर्लभम्

Al oír sus palabras, Parameśvara reflexionó y se puso a considerar la encarnación de Kāma, algo difícil de hallar en la tierra.

Verse 30

आजगाम ततः शीघ्रमनङ्गो ह्यङ्गतां गतः । प्राणदः सर्वभूतानां पश्यतां नृपसत्तम

Entonces llegó velozmente Anaṅga (Kāma), habiendo recobrado en verdad su forma corpórea—él que otorga el aliento vital a todos los seres—mientras todos contemplaban, oh el mejor de los reyes.

Verse 31

ततः शङ्खनिनादेन भेरीणां निःस्वनेन च । अभ्यनन्दंस्ततो देवं सुरासुरमहोरगाः

Luego, con el bramido de las caracolas y el resonar de los tambores bhērī, el Deva fue celebrado por dioses, asuras y grandes serpientes por igual.

Verse 32

नमस्ते देवदेवेश कृतार्थाः सुरसत्तमाः । विसर्जिताः पुनर्जग्मुर्यथागतमरिन्दम

«¡Salve a Ti, oh Señor de los señores de los dioses; cumplido está nuestro propósito!»—así dijeron los más excelsos devas; y, despedidos, regresaron por el mismo camino, oh domador de enemigos.

Verse 33

गतेषु सर्वदेवेषु कामदेवोऽपि भारत । तपश्चचार विपुलं नर्मदातटमाश्रितः

Cuando todos los dioses se hubieron marchado, Kāmadeva también, oh Bhārata, emprendió vastas austeridades, tomando refugio en la ribera del Narmadā.

Verse 34

तपोजपकृशीभूतो दिव्यं वर्षशतं किल । महाभूतैर्विघ्नकरैः पीड्यमानः समन्ततः

Consumido por la austeridad y la recitación de mantras, durante un centenar de años divinos en verdad, fue hostigado por todas partes por grandes seres elementales que causaban obstáculos.

Verse 35

आत्मविघ्नविनाशार्थं संस्मृतः कुण्डलेश्वरः । चकार रक्षां सर्वत्र शरपाते नृपोत्तम

Para destruir los obstáculos que lo amenazaban, recordó e invocó a Kuṇḍaleśvara; y Kuṇḍaleśvara otorgó protección por doquier, en medio de la lluvia de flechas, oh el mejor de los reyes.

Verse 36

ततस्तुष्टो महादेवो दृढभक्त्या वरप्रदः । वरेण छन्दयामास कामं कामविनाशनः

Entonces Mahādeva, complacido por la devoción firme, el dador de dones, invitó a Kāma a escoger una gracia; Aquel que destruye el deseo ofreció su favor.

Verse 37

ज्ञात्वा तुष्टं महादेवमुवाच झषकेतनः । प्रणतः प्राञ्जलिर्भूत्वा देवदेवं त्रिलोचनम्

Sabiendo que Mahādeva estaba complacido, Jhaṣaketu (Kāmadeva) habló; postrado, con las palmas juntas, ante el Deva de los devas, el Señor de los Tres Ojos.

Verse 38

यदि तुष्टोऽसि देवेश यदि देयो वरो मम । अत्र तीर्थे जगन्नाथ सदा संनिहितो भव

«Si estás complacido, oh Señor de los dioses—si ha de concedérseme un don—entonces, aquí en este tīrtha, oh Jagannātha, permanece siempre presente.»

Verse 39

तथेति चोक्त्वा वचनं देवदेवो महेश्वरः । जगामाकाशमाविश्य स्तूयमानोऽप्सरोगणैः

Diciendo «Así sea», el Deva de los devas, Maheśvara, entró en el cielo y partió, mientras era alabado por las huestes de apsarās.

Verse 40

गते चादर्शनं देवे कामदेवो जगद्गुरुम् । स्थापयामास राजेन्द्र कुसुमेश्वरसंज्ञितम्

Cuando el Deva desapareció de la vista, Kāmadeva, oh señor de reyes, estableció allí al Maestro del mundo, Śiva, con el nombre de “Kusumeśvara”.

Verse 41

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा ह्युपवासपरायणः । चैत्रमासे चतुर्दश्यां मदनस्य दिनेऽथवा

Y quienquiera que, en ese tīrtha, se bañe y se entregue al ayuno—en el decimocuarto día del mes de Caitra, o en el día sagrado de Madana (Kāma)—

Verse 42

प्रभाते विमले प्राप्ते स्नात्वा पूज्य दिवाकरम् । तिलमिश्रेण तोयेन तर्पयेत्पितृदेवताः

Cuando llega la mañana pura, debe uno bañarse y adorar al Sol; luego, con agua mezclada con sésamo, ofrecer tarpaṇa a las deidades Pitṛ, los ancestros divinos.

Verse 43

कृत्वा स्नानं विधानेन पूजयित्वा च तं नृप । पिण्डनिर्वपणं कुर्यात्तस्य पुण्यफलं शृणु

Oh Rey, tras realizar el baño conforme al rito y haberle rendido culto, debe ofrecerse piṇḍas; escucha ahora el fruto meritorio de ese acto.

Verse 44

सत्त्रयाजिफलं यच्च लभते द्वादशाब्दिकम् । पिण्डदानात्फलं तच्च लभते नात्र संशयः

Cualquier fruto que obtiene quien realiza un sattra-yajña durante doce años, ese mismo fruto se alcanza con el piṇḍa-dāna; de ello no hay duda.

Verse 45

अङ्कुल्लमूले यः पिण्डं पित्ःनुद्दिश्य दापयेत् । तस्य ते द्वादशाब्दानि तृप्तिं यान्ति पितामहाः

Quien, al pie del árbol Aṅkulla, hace ofrecer un piṇḍa en honor de los Pitṛs, sus abuelos y antepasados alcanzan satisfacción durante doce años.

Verse 46

कृमिकीटपतङ्गा ये तत्र तीर्थे युधिष्ठिर । प्राप्नुवन्ति मृताः स्वर्गं किं पुनर्ये नरा मृताः

Oh Yudhiṣṭhira, incluso los gusanos, insectos y polillas que mueren en ese tīrtha alcanzan el cielo; ¡cuánto más, entonces, los seres humanos que allí mueren!

Verse 47

संन्यासं कुरुते योऽत्र जितक्रोधो जितेन्द्रियः । कुसुमेशे नरो भक्त्या स गच्छेच्छिवमन्दिरम्

Quien aquí, en Kusumeśa, asume el sannyāsa, habiendo vencido la ira y dominado los sentidos, ese hombre, con devoción, va a la morada de Śiva.

Verse 48

तत्र दिव्याप्सरोभिश्च देवगन्धर्वगायनैः । क्रीडते सेव्यमानस्तु कल्पकोटिशतं नृप

Allí, servido por Apsarās celestiales y por cantores Gandharvas divinos, él se deleita, honrado, durante cien crores de kalpas, oh Rey.

Verse 49

पूर्णे चैव ततः काल इह मानुष्यतां गतः । जायते राजराजेन्द्रैः पूज्यमानो नृपो महान्

Y cuando ese tiempo se cumple, regresando aquí al nacimiento humano, nace como un gran rey, venerado incluso por los emperadores entre los reyes.

Verse 50

सुरूपः सुभगो वाग्मी विक्रान्तो मतिमाञ्छुचिः । जीवेद्वर्षशतं साग्रं सर्वव्याधिविवर्जितः

Hermoso de figura, afortunado, elocuente, valiente, inteligente y puro: vive cien años cumplidos y aún más, libre de toda enfermedad.

Verse 51

एतत्पुण्यं पापहरं तीर्थकोटिशताधिकम् । कुसुमेशेति विख्यातं सर्वदेवनमस्कृतम्

Este mérito sagrado, destructor de pecados, supera a cientos de crores de tīrthas; es célebre como «Kusumeśa», venerado por todos los dioses.

Verse 150

। अध्याय

Capítulo (marca de encabezado).