Adhyaya 133

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल परं तीर्थचतुष्टयम् । येषां दर्शनमात्रेण सर्वपापक्षयो भवेत्

Dijo Śrī Mārkaṇḍeya: Entonces, oh rey, debe uno dirigirse al supremo conjunto de cuatro tīrthas sagrados; con sólo contemplarlos se destruyen todos los pecados.

Verse 2

कौबेरं वारुणं याम्यं वायव्यं तु ततः परम् । यत्र सिद्धा महाप्राज्ञा लोकपाला महाबलाः

Kaubera, Vāruṇa, Yāmya y luego el excelente Vāyavya: éstos son los cuatro; allí están presentes los poderosos guardianes del mundo, siddhas de suprema sabiduría.

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । किमर्थं लोकपालैश्च तपश्चीर्णं पुरानघ । नर्मदातटमाश्रित्य ह्येतन्मे वक्तुमर्हसि

Dijo Yudhiṣṭhira: Oh inmaculado, ¿por qué motivo los guardianes de los mundos practicaron antiguamente austeridades, refugiándose en la ribera de la Narmadā? Dímelo, te lo ruego.

Verse 4

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अधिष्ठानं समिच्छन्ति ह्यचलं निर्बले सति । संसारे सर्वभूतानां तृणबिन्दुवदस्थिरे

Dijo Śrī Mārkaṇḍeya: Cuando falta la fuerza, los seres de este mundo buscan un apoyo inconmovible; pues en el saṃsāra la condición de todas las criaturas es inestable, como una gota sobre una brizna de hierba.

Verse 5

कदलीसारनिःसारे मृगतृष्णेव चञ्चले । स्थावरे जङ्गमे सर्वे भूतग्रामे चतुर्विधे

En esta asamblea de seres, cuádruple en su especie, ya sean inmóviles o móviles, todo es mudable como un espejismo e insustancial como el corazón del banano.

Verse 6

धर्मो माता पिता धर्मो धर्मो बन्धुः सुहृत्तथा । आधारः सर्वभूतानां त्रैलोक्ये सचराचरे

El Dharma es la madre; el Dharma es el padre; el Dharma es el pariente y también el amigo verdadero. El Dharma es el sostén de todos los seres en los tres mundos, móviles e inmóviles.

Verse 7

एवं ज्ञात्वा तु ते सर्वे लोकपालाः कृतक्षणाः । तपस्ते चक्रुरतुलं मारुताहारतत्पराः

Sabiéndolo así, todos aquellos Lokapālas, firmemente resueltos, realizaron austeridades incomparables, dedicados a vivir sólo del aire.

Verse 8

ततस्तुष्टो महादेवः कृतस्यार्द्धे गते तदा । अनुरूपेण राजेन्द्र युगस्य परमेश्वरः

Entonces, cuando había transcurrido la mitad del Kṛta-yuga, Mahādeva—el Señor supremo de aquella era—se complació, oh rey, y se manifestó en una forma acorde a ese tiempo.

Verse 9

वरेण छन्दयामास लोकपालान्महाबलान् । यो यमिच्छति कामं वै तं तं तस्य ददाम्यहम्

Con un don complació a aquellos poderosos Lokapālas, diciendo: «Cualquier deseo que alguno de vosotros anhele, ése mismo se lo concederé».

Verse 10

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य लोकपाला जगद्धिताः । वरदं प्रार्थयामासुर्देवं वरमनुत्तमम्

Al oír sus palabras, los Lokapālas, deseosos del bien del universo, comenzaron a suplicar al dios dador de dones el más excelso de los dones.

Verse 11

कुबेर उवाच । यदि तुष्टो महादेव यदि देयो वरो मम । यक्षाणामीश्वरश्चाहं भवामि धनदस्त्विति

Dijo Kubera: «Si estás complacido, oh Mahādeva, y si has de concederme un don, que yo sea el señor de los Yakṣas y sea llamado Dhanada, el dador de riquezas».

Verse 12

ततः प्रोवाच देवेशं यमः संयमने रतः । तत्र प्रधानो भगवान् भवेयं सर्वजन्तुषु

Entonces Yama, entregado al dominio y a la disciplina, habló al Señor de los dioses: «En ese ámbito, entre todos los seres, que yo sea el soberano más eminente».

Verse 13

वरुणोऽनन्तरं प्राह प्रणम्य तु महेश्वरम् । क्रीडेयं वारुणे लोके यादोगणसमन्वितः

Luego Varuṇa, inclinándose ante Maheśvara, dijo: «Que yo me recree en mi propio mundo de Varuṇa, acompañado por las huestes de los seres acuáticos».

Verse 14

जगादाशु ततो वायुः प्रणम्य तु महेश्वरम् । व्यापकत्वं त्रिलोकेषु प्रार्थयामास भारत

Entonces Vāyu, inclinándose con presteza ante Maheśvara, rogó: «Concédeme el poder de penetrar y abarcar los tres mundos, oh Bhārata».

Verse 15

तेषां यदीप्सितं काममुमया सह शङ्करः । सर्वेषां लोकपालानः दत्त्वा चादर्शनं गतः

Śaṅkara, junto con Umā, otorgó a cada Lokapāla el don que deseaba; y luego desapareció de la vista.

Verse 16

गते महेश्वरे देवे यथास्थानं तु ते स्थिताः । स्थापना च कृता सर्वैः स्वनाम्नैव पृथक्पृथक्

Cuando el Deva Maheśvara hubo partido, permanecieron en sus respectivos lugares; y cada uno, por separado, estableció un asiento-santuario que llevaba su propio nombre.

Verse 17

कुबेरश्च कुबेरेशं यमश्चैव यमेश्वरम् । वरुणो वरुणेशं तु वातो वातेश्वरं नृप

Kubera (estableció) a Kubereśa; Yama asimismo (estableció) a Yameśvara; Varuṇa (estableció) a Varuṇeśa; y Vāta (estableció) a Vāteśvara, oh Rey.

Verse 18

तर्पणं विदधुः सर्वे मन्त्रैश्च विविधैः शुभैः । सर्वे सर्वेश्वरं देव पूजयित्वा यथाविधि

Todos realizaron tarpaṇa con diversos mantras auspiciosos; y todos, tras adorar a Sarveśvara, el Señor, conforme al rito prescrito, prosiguieron.

Verse 19

आह्वयामासुस्तान् विप्रान्सर्वे सर्वेश्वरा इव । क्षान्तदान्तजितक्रोधान्सर्वभूताभयप्रदान्

Entonces todos ellos, como si fueran señores por sí mismos, invitaron a aquellos brāhmaṇas: pacientes, dueños de sí, vencedores de la ira y dadores de intrepidez a todos los seres.

Verse 20

वेदविद्याव्रतस्नातान् सर्वशास्त्रविशारदान् । ऋग्यजुःसामसंयुक्तांस्तथाथर्वविभूषितान्

Invitaron a brāhmaṇas bañados en la ciencia védica y en votos de disciplina, versados en todos los śāstras—dotados de Ṛg, Yajus y Sāman, y adornados también con el saber del Atharvan.

Verse 21

चातुर्विध्यं तु सर्वेषां दानं दास्याम गृह्णत । एवमुक्त्वा तु सर्वेषां विप्राणां दानमुत्तमम्

«Os daremos a todos un don cuádruple; aceptadlo». Dicho esto, dispusieron para todos los brāhmaṇas la suprema obra de caridad.

Verse 22

तत्र स्थाने ददुस्तेषां भूमिदानमनुत्तमम् । यावच्चन्द्रश्च सूर्यश्च यावत्तिष्ठति मेदिनी

En aquel mismo lugar les otorgaron el incomparable don de la tierra, para que perdure mientras existan la luna y el sol, mientras permanezca la tierra.

Verse 23

तावद्दानं तु युष्माकं परिपन्थी न कश्चन । राजा वा राजतुल्यो वा लोकपालैरनुत्तमम्

Mientras vuestro don permanezca intacto, nadie podrá estorbar vuestro bienestar: ni un rey, ni quien sea igual a un rey, ni siquiera los insuperables guardianes de los mundos.

Verse 24

दत्तं लोपयते मूढः श्रूयतां तस्य यो विधिः । शोषयेद्धनदो वित्तं तस्य पापस्य भारत

Escuchad el destino del necio que anula lo ya dado: Kubera, Señor de las Riquezas, seca la fortuna de ese pecador, oh Bhārata.

Verse 25

शरीरं वरुणो देवः संततीं श्वसनस्तथा । आयुर्नयति तस्याशु यमः संयमनो महान्

Varuṇa, el dios, arrebata su bienestar corporal; Vāyu le quita su linaje; y Yama, el gran refrenador, le lleva pronto la duración de la vida.

Verse 26

निःशेषं भस्मसात्कृत्वा हुतभुग्याति भारत । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ब्राह्मणेभ्यो युधिष्ठिर । भक्तिः कार्या नृपैः सर्वैरिच्छद्भिः श्रेय आत्मनः

Habiéndolo reducido por completo a cenizas, Agni lo consume, oh Bhārata. Por ello, oh Yudhiṣṭhira, con todo empeño los reyes deben rendir devota honra a los Brāhmaṇas, pues todo soberano que anhela su bien supremo ha de hacerlo.

Verse 27

राजा वृक्षो ब्राह्मणास्तस्य मूलं भृत्याः पर्णा मन्त्रिणस्तस्य शाखाः । तस्मान्मूलं यत्नतो रक्षणीयं मूले गुप्ते नास्ति वृक्षस्य नाशः

El rey es un árbol; los Brāhmaṇas son su raíz; los servidores son sus hojas; los ministros son sus ramas. Por eso la raíz debe ser protegida con esmero: cuando la raíz está a salvo, el árbol no perece.

Verse 28

षष्टिवर्षसहस्राणि स्वर्गे तिष्ठति भूमिदः । आच्छेत्ता चावमन्ता च तान्येव नरके वसेत्

Durante sesenta mil años mora en el cielo quien dona tierra; mas quien la confisca y quien la desprecia morará en el infierno por ese mismo lapso.

Verse 29

स्वदत्ता परदत्ता वा पालनीया वसुंधरा । यस्य यस्य यदा भूमिस्तस्य तस्य तदा फलम्

Sea dada por uno mismo o por otro, la tierra concedida debe ser protegida. Pues quienquiera que posea la tierra en cualquier momento, ése recibe entonces su fruto.

Verse 30

देवताज्ञामनुस्मृत्य राजानो येऽपि तां नृप । पालयिष्यन्ति सततं तेषां वासस्त्रिविष्टपे

Recordando el mandato de los dioses, aquellos reyes que protejan continuamente esa concesión de tierra, oh soberano, tendrán su morada en Triviṣṭapa, el cielo.

Verse 31

स्वदत्ता परदत्ता वा यत्नाद्रक्ष्या युधिष्ठिर । मही महीक्षिता नित्यं दानाच्छ्रेयोऽनुपालनम्

Ya sea dada por uno mismo o por otro, la tierra debe ser guardada con esmero, oh Yudhiṣṭhira. Para los reyes, la protección de lo otorgado es siempre superior al mero acto de dar.

Verse 32

आयुर्यशो बलं वित्तं संततिश्चाक्षया नृप । तेषां भविष्यते नूनं ये प्रजापालने रताः

Larga vida, fama, fuerza, riqueza y descendencia imperecedera pertenecerán sin duda a aquellos, oh Rey, que se deleitan en la protección de sus súbditos.

Verse 33

एवमुक्त्वा तु तान् सर्वांल्लोकपालान् द्विजोत्तमान् । पूजयित्वा विधानेन प्रणिपत्य व्यसर्जयन्

Habiendo hablado así, el excelente Brāhmaṇa adoró a todos esos Lokapālas según los ritos sagrados; luego, inclinándose, los despidió respetuosamente.

Verse 34

गतेषु विप्रमुख्येषु स्नात्वा हुतहुताशनाः । लोकपालाः क्षुधाविष्टाः पर्यटन्भैक्षमात्मनः

Cuando los principales Brāhmaṇas partieron, los Lokapālas se bañaron y realizaron sus ofrendas de fuego; sin embargo, presas del hambre, vagaron buscando limosna.

Verse 35

अस्थिचर्मावशेषाङ्गाः कपालोद्धृतपाणयः । अलब्धग्रासमर्द्धार्धं निर्ययुर्नगराद्बहिः

Con cuerpos reducidos a meros huesos y piel, sosteniendo cuencos de cráneo en sus manos, y sin haber obtenido ni medio bocado de comida, salieron de la ciudad.

Verse 36

शापं दत्त्वा तदा क्रोधाद्ब्राह्मणाय युधिष्ठिर । दरिद्राः सततं मूर्खा भवेयुश्च ययुर्गृहान्

Entonces, movidos por la ira, pronunciaron una maldición contra el brāhmaṇa, oh Yudhiṣṭhira: «Que seas siempre pobre y siempre necio». Dicho esto, regresaron a sus hogares.

Verse 37

तदाप्रभृति ते सर्वे ब्राह्मणा धनवर्जिताः । शापदोषेण कौबेर्यां संजाता दुःखभाजनाः

Desde entonces, todos aquellos brāhmaṇas quedaron privados de riqueza; por la falta de aquella maldición, en el dominio de Kubera llegaron a ser recipientes de aflicción.

Verse 38

न धनं पैतृकं पुत्रैर्न पिता पुत्रपौत्रिकम् । भुञ्जते सकलं कालमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

«Los hijos no disfrutan la riqueza ancestral, ni el padre la riqueza de hijos y nietos, a lo largo de todo el tiempo»—así habló Śaṅkara (Śiva).

Verse 39

कुबेरेशे नरः स्नात्वा यस्तु पूजयते शिवम् । गन्धधूपनमस्कारैः सोऽश्वमेधफलं लभेत्

En Kubereśa, el hombre que se baña y luego adora a Śiva con fragancias, incienso y reverentes salutaciones obtiene el fruto equivalente al del sacrificio Aśvamedha.

Verse 40

यमतीर्थे तु यः स्नात्वा सम्पश्यति यमेश्वरम् । सर्वपापैः प्रमुच्येत सप्तजन्मान्तरार्जितैः

Pero en Yama-tīrtha, quien se baña y contempla a Yameśvara queda liberado de todos los pecados, incluso de los acumulados a lo largo de siete nacimientos.

Verse 41

पूर्णमास्याममावास्यां स्नात्वा तु पितृतर्पणम् । यः करोति तिलैः स्नानं तस्य पुण्यफलं शृणु

En el día de luna llena y en el de luna nueva, tras bañarse, quien ofrece tarpaṇa a los Pitṛs y se baña con sésamo—escucha el fruto meritorio de ese acto.

Verse 42

सुतृप्तास्तेन तोयेन पितरश्च पितामहाः । स्वर्गस्था द्वादशाब्दानि क्रीडन्ति प्रपितामहाः

Con esa agua quedan plenamente satisfechos los padres y los abuelos; y los bisabuelos, morando en el cielo, se deleitan allí durante doce años.

Verse 43

वरुणेशे नरः स्नात्वा ह्यर्चयित्वा महेश्वरम् । वाजपेयस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति पुष्कलम्

Quien se baña en Varuṇeśvara y, conforme al rito, adora a Maheśvara, alcanza un mérito abundante: el mismo fruto del sacrificio Vājapeya.

Verse 44

मृतां कालेन महता लोके यत्र जलेश्वरः । स गच्छेत्तत्र यानेन गीयमानोऽप्सरोगणैः

Tras un largo tiempo, cuando se deja este mundo, se va a la región donde mora Jaleśvara, llevado en un vehículo celestial y celebrado por huestes de Apsarases.

Verse 45

वातेश्वरे नरः स्नात्वा सम्पूज्य च महेश्वरम् । जायते कृतकृत्योऽसौ लोकपालानवेक्षयन्

Quien se baña en Vāteśvara y rinde plena adoración a Maheśvara, se vuelve uno cuya vida ha cumplido su fin, contemplando a los Lokapālas, guardianes de los mundos.

Verse 46

किं तस्य बहुभिर्यज्ञैर्दानैर्वा बहुदक्षिणैः । स्नात्वा चतुष्टये लोके अवाप्तं जन्मनः फलम्

¿Qué necesidad tiene de muchos yajñas, o de dádivas con abundante dakṣiṇā? Al bañarse en el sagrado conjunto cuádruple, ha alcanzado en este mismo mundo el verdadero fruto del nacimiento humano.

Verse 47

ते धन्यास्ते महात्मानस्तेषां जन्म सुजीवितम् । नित्यं वसन्ति कौरिल्यां लोकपालान्निमन्त्र्य ये

Dichosos son ellos, magnánimos son; su nacimiento está bien vivido: quienes moran siempre en Kaurilā, habiendo invitado a los guardianes de los mundos.

Verse 48

एतत्पुण्यं पापहरं धन्यमायुर्विवर्धनम् । पठतां शृण्वतां चैव सर्वपापक्षयो भवेत्

Este relato es meritorio, destructor del pecado, auspicioso y acrecentador de la vida. Para quienes lo recitan y para quienes lo escuchan, sobreviene ciertamente la extinción de todos los pecados.