Adhyaya 131

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । नर्मदादक्षिणे कूले नागतीर्थमनुत्तमम् । यत्र सिद्धा महानागा भये जाते ततो नृप

Dijo Śrī Mārkaṇḍeya: En la ribera meridional del Narmadā está el incomparable Nāgatīrtha, oh rey, donde los grandes Nāgas perfeccionados—cuando surgió el temor—acudieron en busca de amparo.

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । महाभयानां लोकस्य नागानां द्विजसत्तम । कथं जातं भयं तीव्रं येन ते तपसि स्थिताः

Dijo Yudhiṣṭhira: Oh el mejor de los dos veces nacidos, ¿cómo surgió aquel terrible temor en los Nāgas—espanto del mundo—por el cual permanecieron firmes en la austeridad?

Verse 3

भूतं भव्यं भविष्यच्च यत्सुरासुरमानवे । तात ते विदितं सर्वं तेन मे कौतुकं महत्

Pasado, presente y futuro—cuanto concierne a dioses, asuras y hombres—venerable señor, todo te es conocido; por eso mi curiosidad es grande.

Verse 4

मम संतापजं दुःखं दुर्योधनसमुद्भवम् । तव वक्त्राम्बुजौघेन प्लावितं निर्वृतिं गतम्

La pena nacida de mi ardiente aflicción—surgida por causa de Duryodhana—ha sido inundada por la corriente de tu boca semejante a un loto, y ahora ha pasado a la paz y al alivio.

Verse 5

श्रुत्वा तव मुखोद्गीतां कथां पापप्रणाशनीम् । भूयो भूयः स्मृतिर्जाता श्रवणे मम सुव्रत

Al oír la historia cantada por tu propia boca—destructora de pecados—una y otra vez despierta mi recuerdo mientras escucho, oh tú de noble voto.

Verse 6

न क्लेशत्वं द्विजे युक्तं न चान्यो जानते फलम् । विद्यादानस्य महतः श्रावितस्य सुतस्य च

Oh dos veces nacido, no es propio que haya vacilación ni dificultad (al responder); pues nadie más conoce en verdad el fruto del gran don del conocimiento y de un hijo bien instruido por la escucha.

Verse 7

एवं ज्ञात्वा यथान्यायं यः प्रश्नः पृच्छितो मया । कथा तु कथ्यतां विप्र दयां कृत्वा ममोपरि

Sabiendo esto y conforme a lo debido, la pregunta que te he formulado—cuenta, oh brāhmaṇa, ese relato sagrado, teniendo compasión de mí.

Verse 8

मार्कण्डेय उवाच । यथा यथा त्वं नृप भाषसे च तथा तथा मे सुखमेति भारती । शैथिल्यभावाज्जरयान्वितस्य त्वत्सौहृदं नश्यति नैव तात

Mārkaṇḍeya dijo: Tal como hablas, oh rey, así mi palabra se llena de gozo. Aunque soy anciano y sujeto al decaimiento de la vejez, tu amistad no se desvanece en absoluto, querido hijo.

Verse 9

कथयामि यथावृत्तमितिहासं पुरातनम् । कथितं पूर्वतो वृद्धैः पारम्पर्येण भारत

Relataré, tal como sucedió, un antiguo itihāsa, narrado antaño por los ancianos y transmitido por tradición ininterrumpida, oh Bhārata.

Verse 10

द्वे भार्ये कश्यपस्यास्तां सर्वलोकेष्वनुत्तमे । गरुत्मतो वै विनता सर्पाणां कद्रुरेव च

Kaśyapa tuvo dos esposas, insuperables en todos los mundos: Vinātā, madre de Garuḍa, y Kadrū, madre de las serpientes.

Verse 11

अश्वसंदर्शनात्ताभ्यां कलिरूपं व्यवस्थितम् । प्रभातकाले राजेन्द्र भास्कराकारवर्चसम्

Por la visión del caballo por parte de aquellas dos, tomó forma una contienda semejante a Kali; al alba, oh señor de reyes, resplandeciente con un fulgor como el del sol.

Verse 12

तं दृष्ट्वा विनता रूपमश्वं सर्वत्र पाण्डुरम् । अथ तां कद्रूमवोचत्सा पश्य पश्य वरानने

Al ver aquel caballo, pálido por doquier, Vinātā contempló su figura; entonces Kadrū le dijo: «¡Mira, mira, oh de bello rostro!»

Verse 13

उच्चैःश्रवसः सादृश्यं पश्य सर्वत्र पाण्डुरम् । धावमानमविश्रान्तं जवेन पवनोपमम्

«Mira: su semejanza con Uccaiḥśravas; pálido por doquier, corre sin descanso, veloz como el viento.»

Verse 14

तं दृष्ट्वा सहसा यान्तमीर्ष्याभावेन मोहिता । कृष्णं मत्वा तथाजल्पत्तया सह नृपोत्तम

Al verlo acercarse de improviso, ella, extraviada por la fuerza de los celos, habló, tomándolo por negro; así conversó con ella aquel excelso rey.

Verse 15

विनते त्वं मृषा लोके नृशंसे कुलपांसनि । कृष्णं चैनं वद श्वेतं नरकं यास्यसे परम्

«Vinatā, mientes ante el mundo, oh cruel, oprobio de tu linaje. Di que éste es negro, no blanco; de lo contrario irás al terrible infierno.»

Verse 16

विनतोवाच । सत्यानृते तु वचने पणोऽयं ते ममैव तु । सहस्रं वत्सरान्दासी भवेयं तव वेश्मनि

Vinatā dijo: «En cuanto a la verdad o la falsedad de las palabras, esta apuesta queda entre tú y yo. Si pierdo, seré tu sierva en tu casa por mil años.»

Verse 17

तथेति ते प्रतिज्ञाय रात्रौ गत्वा स्वकं गृहम् । परित्यज्य उभे ते तु क्रोधमूर्छितमूर्छिते

«Así sea», dijeron, y tras empeñar su promesa, de noche fueron a su propia morada; ambos, abatidos y casi desvanecidos por la ira.

Verse 18

बन्धुगर्वस्य गत्वा तु कथयामास तं पणम् । कद्रूर्विनतया सार्द्धं यद्वृत्तं प्रमदालये

Entonces Kadrū fue a Bandhugarva y le contó aquella apuesta: lo sucedido con Vinatā en los aposentos de las mujeres.

Verse 19

तच्छ्रुत्वा बान्धवाः सर्वे कद्रूपुत्रास्तथैव च । न मन्यन्ते हितं कार्यं कृतं मात्रा विगर्हितम्

Al oírlo, todos los parientes—también los hijos de Kadrū—no lo tuvieron por acto provechoso, pues lo hecho por su madre era censurable.

Verse 20

अकृष्णः कृष्णतामम्ब कथं गच्छेद्धयोत्तमः । दासत्वं प्राप्स्यसे त्वं हि पणेनानेन सुव्रते

«Madre, ¿cómo podría ese caballo supremo—que no es negro—volverse negro? Por esta apuesta, oh virtuosa, caerás ciertamente en servidumbre.»

Verse 21

कद्रूरुवाच । भवेयं न यथादासी तत्कुरुध्वं हि सत्वरम् । विशध्वं रोमकूपेषु तस्याश्वस्य मतिर्मम

Kadrū dijo: «Para que yo no llegue a ser sierva según lo dispuesto, haced esto sin demora: entrad en los poros del pelo de ese caballo; tal es mi designio.»

Verse 22

क्षणमात्रं कृते कार्ये सा दासी च भवेन्मम । ततः स्वस्थोरगाः सर्वे भविष्यथ यथासुखम्

«Cuando se cumpla ese acto —aunque sea por un instante— ella será mi sierva; y después, todos vosotros, serpientes, permaneceréis a salvo y viviréis en sosiego.»

Verse 23

सर्पा ऊचुः । यथा त्वं जननी देवि पन्नगानां मता भुवि । तथापि सा विशेषेण वञ्चितव्या न कर्हिचित्

Las serpientes dijeron: «Aunque en la tierra se te tenga por nuestra madre, oh Diosa, aun así ella jamás debe ser engañada, y menos que nunca, en tiempo alguno.»

Verse 24

कद्रूरुवाच । मम वाक्यमकुर्वाणा ये केचिद्भुवि पन्नगाः । हव्यवाहमुखं सर्वे ते यास्यन्त्यविचारिताः

Kadrū dijo: «Cualesquiera serpientes en la tierra que desobedezcan mi palabra, sin deliberación alguna, todas serán arrojadas a la boca de Havyavāha, el dios del Fuego, la llama del sacrificio.»

Verse 25

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं घोरं मातृमुखोद्भवम् । केचित्प्रविष्टा रोमाणि तथान्ये गिरिसंस्थिताः

Al oír aquellas terribles palabras surgidas de la boca de su madre, algunos se metieron entre los cabellos para ocultarse, y otros buscaron refugio en las montañas.

Verse 26

केचित्प्रविष्टा जाह्नव्यामन्ये च तपसि स्थिताः

Algunos entraron en la Jāhnavī (la sagrada Gaṅgā), y otros permanecieron firmes en la austeridad, establecidos en el tapas.

Verse 27

ततो वर्षसहस्रान्ते तुतोष परमेश्वरः । महादेवो जगद्धाता ह्युवाच परया गिरा

Entonces, al cabo de mil años, el Señor Supremo—Mahādeva, sustentador del mundo—se complació y habló con voz sublime.

Verse 28

भो भोः सर्पा निवर्तध्वं तपसोऽस्य महत्फलम् । यमिच्छथ ददाम्यद्य नात्र कार्या विचारणा

«¡Ho, ho, oh serpientes! Cesad vuestras austeridades. Este tapas ha dado gran fruto. Lo que deseéis, hoy os lo concedo; no hace falta vacilar ni deliberar.»

Verse 29

सर्पा ऊचुः । कद्रूशापभयाद्भीता देवदेव महेश्वर । तव पार्श्वे वसिष्यामो यावदाभूतसम्प्लवम्

Las serpientes dijeron: «Oh Dios de dioses, oh Maheśvara: aterrados por el temor a la maldición de Kadrū, moraremos a tu lado hasta el fin de la disolución cósmica.»

Verse 30

देवदेव उवाच । एकश्चायं महाबाहुर्वासुकिर्भुजगोत्तमः । मम पार्श्वे वसेन्नित्यं सर्वेषां भयरक्षकः

El Señor de los dioses dijo: «Que este Vāsuki, de poderosos brazos, el mejor de los serpientes, habite siempre a mi lado, protector de todos contra el temor.»

Verse 31

अन्येषां चैव सर्पाणां भयं नास्ति ममाज्ञया । आप्लुत्य नर्मदातोये भुजगास्ते च रक्षिताः

«Y para las demás serpientes también, por mi mandato no hay temor. Tras sumergirse en las aguas del Narmadā, esas serpientes quedan protegidas.»

Verse 32

नास्ति मृत्युभयं तेषां वसध्वं यत्र चेप्सितम् । कद्रूशापभयं नास्ति ह्येष मे विस्तरः परः

No tienen temor a la muerte. Habitad donde queráis. No hay miedo a la maldición de Kadrū: ésta es mi suprema garantía y amparo.

Verse 33

एवं दत्त्वा वरं तेषां देवदेवो महेश्वरः । जगामाकाशमाविश्य कैलासं धरणीधरम्

Así, tras concederles el don, Maheśvara—Dios de dioses—entró en el cielo y se dirigió a Kailāsa, la montaña que sostiene la tierra.

Verse 34

गते चादर्शनं देवे वासुकिप्रमुखा नृप । स्थापयित्वा तथा जग्मुर्देवदेवं महेश्वरम्

Oh Rey, cuando el Señor desapareció de la vista, Vāsuki y los demás nāgas, tras instalar debidamente allí la sagrada presencia, partieron hacia Mahādeva—el Dios de dioses, Maheśvara.

Verse 35

तत्र तीर्थे तु यः कश्चित्पञ्चम्यामर्चयेच्छिवम् । तस्य नागकुलान्यष्टौ न हिंसन्ति कदाचन

Quienquiera que, en ese tīrtha, adore a Śiva en el quinto día lunar (pañcamī), jamás será dañado por los ocho linajes de nāgas.

Verse 36

मृतः कालेन महता तत्र तीर्थे नरेश्वर । शिवस्यानुचरो भूत्वा वसते कालमीप्सितम्

Oh señor de los hombres, cuando más tarde muere a su debido tiempo, se convierte en servidor de Śiva y mora (en el reino de Śiva) por tanto tiempo como desee.

Verse 131

। अध्याय

Capítulo — colofón que señala el cierre o la transición del capítulo.