Adhyaya 125

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल रवितीर्थमनुत्तमम् । यत्र देवः सहस्रांशुस्तपस्तप्त्वा दिवं गतः

Dijo Śrī Mārkaṇḍeya: Luego, oh rey, debe uno ir al incomparable Ravi-tīrtha, donde el dios Sahasrāṃśu (el Sol) practicó austeridades y alcanzó la morada celestial.

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । कथं देवो जगद्धाता सर्वदेवनमस्कृतः । तपस्तपति देवेशस्तापसो भास्करो रविः

Dijo Yudhiṣṭhira: ¿Cómo es que el Señor, creador del mundo y venerado por todos los dioses, a saber, Ravi Bhāskara, Dios de dioses, practica austeridades como un asceta?

Verse 3

आराध्यः सर्वभूतानां सर्वदेवैश्च पूजितः । प्रत्यक्षो दृश्यते लोके सृष्टिसंहारकारकः

Él es digno de adoración para todos los seres y honrado por todos los dioses; se le ve directamente en el mundo como el agente de la creación y la disolución.

Verse 4

आदित्यत्वं कथं प्राप्तः कथं भास्कर उच्यते । सर्वमेतत्समासेन कथयस्व ममानघ

¿Cómo alcanzó la condición de Āditya, y por qué se le llama Bhāskara? Dime todo esto en resumen, oh intachable.

Verse 5

मार्कण्डेय उवाच । महाप्रश्नो महाराज यस्त्वया परिपृच्छितः । तत्सर्वं सम्प्रवक्ष्यामि नमस्कृत्य स्वयम्भुवम्

Mārkaṇḍeya dijo: Oh gran rey, profunda es la pregunta que has formulado. Te lo explicaré todo, después de inclinarme ante Svayambhū, el Señor Auto-nacido.

Verse 6

आसीदिदं तमोभूतमप्रज्ञातमलक्षणम् । अप्रतर्क्यमविज्ञेयं प्रसुप्तमिव सर्वतः

Al principio, todo esto era oscuridad: no manifiesto, sin señales discernibles; más allá del razonamiento e incognoscible, como si estuviera dormido por todas partes.

Verse 7

ततस्तेजश्च दिव्यं च तप्तपिण्डमनुत्तमम् । आकाशात्तु यथैवोल्का सृष्टिहेतोरधोमुखी

Entonces apareció una masa divina e insuperable de fulgor ardiente—como un meteoro del cielo, vuelto hacia abajo como causa de la creación.

Verse 8

तत्तेजसोऽन्तः पुरुषः संजातः सर्वभूषितः । स शिवोऽपाणिपादश्च येन सर्वमिदं ततम्

Dentro de aquel resplandor surgió una Persona, adornada con toda magnificencia. Era Śiva—sin manos ni pies—por quien todo este universo está penetrado.

Verse 9

तस्योत्पन्नस्य भूतस्य तेजो रूपस्य भारत । पश्चात्प्रजापतिर्भूयः कालः कालान्तरेण वै

Oh Bhārata, después de que aquel ser de forma luminosa se manifestara, Prajāpati engendró de nuevo el Tiempo—en su debido intervalo y en su estación propia.

Verse 10

अग्निर्जातः स भूतानां मनुष्यासुररक्षसाम् । सर्वदेवाधिदेवश्च आदित्यस्तेन चोच्यते

Él se volvió Fuego para todos los seres—entre humanos, asuras y rākṣasas por igual; y porque es el Soberano supremo de todos los dioses, por eso se le llama Āditya, el Sol.

Verse 11

आदौ तस्य नमस्कारोऽन्येषां च तदनन्तरम् । क्रियते दैवतैः सर्वैस्तेन सर्वैर्महर्षिभिः

Primero se le ofrece reverencia a él, y después a los demás; así lo realizan todos los dioses y asimismo todos los grandes ṛṣis.

Verse 12

तिस्रः सन्ध्यास्त्रयो देवाः सांनिध्याः सूर्यमण्डले । नमस्कृतेन सूर्येण सर्वे देवा नमस्कृताः

Las tres sandhyās y los tres dioses tienen su presencia en el orbe solar; al saludar al Sol, quedan saludados todos los dioses.

Verse 13

न दिवा न भवेद्रात्रिः षण्मासा दक्षिणायनम् । अयनं चोत्तरं चापि भास्करेण विना नृप

Oh Rey, sin Bhāskara no habría ni día ni noche, ni el curso de seis meses del dakṣiṇāyana; ni siquiera existiría el uttarāyana.

Verse 14

स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायो देवतार्चनम् । न वर्तते विना सूर्यं तेन पूज्यतमो रविः

El baño ritual, la limosna, el japa, el homa, el estudio védico y la adoración de las deidades no se cumplen debidamente sin el Sol; por eso Ravi es el más digno de culto.

Verse 15

शब्दगाः श्रुतिमुख्याश्च ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । प्रत्यक्षो भगवान्देवो दृश्यते लोकपावनः

Brahmā, Viṣṇu y Maheśvara se conocen por el sonido sagrado y son proclamados como supremos en los Vedas; pero el Señor, como deidad visible, se muestra directamente a la vista, purificador de los mundos.

Verse 16

उत्पत्तिः प्रलयस्थानं निधानं बीजमव्ययम् । हेतुरेको जगन्नाथो नान्यो विद्येत भास्करात्

Él es el origen del surgir, la morada de la disolución, el tesoro, la semilla imperecedera; la única causa, el Señor del universo: no se conoce otro más allá de Bhāskara.

Verse 17

एवमात्मभवं कृत्वा जगत्स्थावरजङ्गमम् । लोकानां तु हितार्थाय स्थापयेद्धर्मपद्धतिम्

Así, habiendo hecho brotar de Sí mismo el mundo de lo inmóvil y lo móvil, establece para el bien de los seres la senda y el orden del Dharma.

Verse 18

नर्मदातटमाश्रित्य स्थापयित्वात्मनस्तनुम् । सहस्रांशुं निधिं धाम्नां जगामाकाशमव्ययम्

Acogiéndose a la ribera del Narmadā, estableció allí su propia presencia encarnada; y luego Sahasrāṁśu, el Sol de mil rayos, tesoro de esplendores, partió hacia el cielo imperecedero.

Verse 19

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत्परमेश्वरम् । सहस्रकिरणं देवं नाममन्त्रविधानतः

Quien se bañe en ese tīrtha y luego venere al Señor Supremo—al dios Sahasrakiraṇa, de mil rayos—según el rito debido de nombres divinos y mantras, realiza en verdad la adoración plena y prescrita.

Verse 20

तेन तप्तं हुतं तेन तेन सर्वमनुष्ठितम् । तेन सम्यग्विधानेन सम्प्राप्तं परमं पदम्

Por ello, la austeridad queda como realizada; por ello, las ofrendas al fuego quedan como hechas; por ello, toda observancia queda como cumplida. Mediante ese procedimiento correcto se alcanza el estado supremo.

Verse 21

ते धन्यास्ते महात्मानस्तेषां जन्म सुजीवितम् । स्नात्वा ये नर्मदातोये देवं पश्यन्ति भास्करम्

Dichosos son esos magnánimos; bien vivida es su existencia: aquellos que, tras bañarse en las aguas del Narmadā, contemplan al dios Bhāskara, el Sol.

Verse 22

तथा देवस्य राजेन्द्र ये कुर्वन्ति प्रदक्षिणम् । अनन्यभक्त्या सततं त्रिरक्षरसमन्विताः

Asimismo, oh el mejor de los reyes, quienes realizan la pradakṣiṇā alrededor de la Deidad constantemente, con devoción exclusiva y acompañados del mantra de tres sílabas, quedan establecidos en una práctica santificadora.

Verse 23

तेन पूतशरीरास्ते मन्त्रेण गतपातकाः । यत्पुण्यं च भवेत्तेषां तदिहैकमनाः शृणु

Por esa práctica, sus cuerpos quedan purificados; por ese mantra, sus pecados se apartan. Ahora escucha, con la mente unificada, el mérito que para ellos surge aquí.

Verse 24

ससमुद्रगुहा तेन सशैलवनकानना । प्रदक्षिणीकृता सर्वा पृथिवी नात्र संशयः

Por ese acto, toda la tierra—con sus océanos y cavernas, con sus montañas, bosques y arboledas—queda como si hubiera sido circunvalada en pradakṣiṇā; de ello no hay duda.

Verse 25

मन्त्रमूलमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् । तेन मन्त्रविहीनं तु कार्यं लोके न सिध्यति

Todo esto—los tres mundos, con cuanto se mueve y cuanto no se mueve—tiene al mantra por raíz. Por ello, una acción desprovista de mantra no prospera en el mundo.

Verse 26

यथा काष्ठमयो हस्ती यथा चर्ममयो मृगः । कार्यार्थं नैव सिध्येत तथा कर्म ह्यमन्त्रकम्

Así como un elefante de madera o un ciervo hecho de cuero no puede cumplir un fin práctico, del mismo modo una acción sin mantra no llega verdaderamente a realizarse.

Verse 27

भस्महुतं पार्थ यथा तोयविवर्जितम् । निष्फलं जायते दानं तथा मन्त्रविवर्जितम्

Oh Pārtha, así como una ofrenda de ceniza, sin agua, resulta estéril, así también la dána (caridad) se vuelve infructuosa cuando carece de mantra.

Verse 28

काष्ठपाषाणलोष्टेषु मृन्मयेषु विशेषतः । मन्त्रेण लोके पूजां तु कुर्वन्ति न ह्यमन्त्रतः

Especialmente en formas de madera, piedra, terrón o, más aún, de arcilla, en este mundo se realiza la pūjā por medio del mantra; nunca, en verdad, sin mantra.

Verse 29

द्वादशाब्दान्नमस्काराद्भक्त्या यल्लभते फलम् । मन्त्रयुक्तनमस्कारात्सकृत्तल्लभते फलम्

El fruto que se obtiene con postraciones devotas durante doce años, ese mismo fruto se alcanza con una sola postración acompañada de mantra.

Verse 30

संक्रान्तौ च व्यतीपाते अयने विषुवे तथा । नर्मदाया जले स्नात्वा यस्तु पूजयते रविम्

En Saṅkrānti, en Vyatīpāta, en los ayana (solsticios) y también en los viṣuva (equinoccios), quien se baña en las aguas del Narmadā y luego venera al Sol…

Verse 31

द्वादशाब्देन यत्पापमज्ञानज्ञानसंचितम् । तत्क्षणान्नश्यते सर्वं वह्निना तु तुषं यथा

El pecado acumulado durante doce años—ya sea por ignorancia o incluso con conocimiento—se destruye al instante, como la paja menuda consumida por el fuego.

Verse 32

चन्द्रसूर्यग्रहे स्नात्वा सोपवासो जितेन्द्रियः । तत्रादित्यमुखं दृष्ट्वा मुच्यते सर्वकिल्बिषैः

Habiéndose bañado en el tiempo de un eclipse lunar o solar, ayunando y con los sentidos dominados, y contemplando allí el rostro de Āditya (el Sol), uno queda liberado de toda culpa.

Verse 33

माघमासे तु सम्प्राप्ते सप्तम्यां नृपसत्तम । सोपवासो जितक्रोध उषित्वा सूर्यमन्दिरे

Cuando llega el mes de Māgha, oh el mejor de los reyes, en el séptimo día lunar—ayunando, habiendo vencido la ira y permaneciendo en el templo del Sol…

Verse 34

प्रातः स्नात्वा विधानेन ददात्यर्घं दिवाकरे । विधिना मन्त्रयुक्तेन स लभेत्पुण्यमुत्तमम्

Tras bañarse al alba conforme a la regla, y ofrecer arghya al Hacedor del Día (Sūrya) mediante el rito correcto acompañado de mantras, obtiene el mérito supremo.

Verse 35

पितृदेवमनुष्याणां कृत्वा ह्युदकतर्पणम् । मन्दिरे देवदेवस्य ततः पूजां समाचरेत्

Habiendo ofrecido udaka-tarpaṇa, libaciones de agua, a los antepasados, a los dioses y a los seres humanos, debe luego realizar debidamente la adoración en el templo del Dios de los dioses.

Verse 36

गन्धैः पुष्पैस्तथा धूपैर्दीपनैवेद्यशोभनैः । पूजयित्वा जगन्नाथं ततो मन्त्रमुदीरयेत्

Con fragancias, flores, incienso, lámparas y gratas ofrendas de alimento—habiendo adorado a Jagannātha, el Señor del universo, recite después el mantra.

Verse 37

विष्णुः शक्रो यमो धाता मित्रोऽथ वरुणस्तथा । विवस्वान्सविता पूषा चण्डांशुर्भर्ग एव च

«Viṣṇu, Śakra (Indra), Yama, Dhātṛ, Mitra y Varuṇa; Vivasvān, Savitṛ, Pūṣan, Caṇḍāṃśu y Bharga»—

Verse 38

इति द्वादशनामानि जपन्कृत्वा प्रदक्षिणाम् । यत्फलं लभते पार्थ तदिहैकमनाः शृणु

Así, recitando estos doce nombres y realizando la pradakṣiṇā, oh Pārtha, escucha con mente unificada el fruto que de ello se obtiene.

Verse 39

दरिद्रो व्याधितो मूको बधिरो जड एव च । न भवेत्सप्त जन्मानि इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

Śaṅkara declaró: «Durante siete nacimientos, no se volverá pobre, enfermo, mudo, sordo ni de entendimiento torpe».

Verse 40

एवं ज्ञात्वा विधानेन जपन्मन्त्रं विचक्षणः । आराधयेद्रविं भक्त्या य इच्छेत्पुण्यमुत्तमम्

Sabi nga, conociendo esto y siguiendo la debida norma, el prudente debe recitar el mantra y adorar a Ravi (el Sol) con bhakti, si desea el mérito supremo.

Verse 41

मन्त्रहीनां तु यः कुर्याद्भक्तिं देवस्य भारत । स विडम्बति चात्मानं पशुकीटपतङ्गवत्

Pero, oh Bhārata, quien rinde devoción a la deidad sin el mantra no hace sino burlarse de sí mismo, como una bestia, un gusano o un insecto.

Verse 42

तत्र तीर्थे तु यः कश्चित्त्यजते देहमुत्तमम् । स गतस्तत्र देवैस्तु पूज्यमानो महर्षिभिः

En ese sagrado vado, quien abandona su noble cuerpo es llevado a la morada divina, honrado por los devas y venerado por los grandes rishis.

Verse 43

स्वेच्छया सुचिरं कालमिह लोके नृपो भवेत्

Por su propia voluntad, durante larguísimo tiempo en este mundo, llega a ser rey.

Verse 44

पुत्रपौत्रसमायुक्तो हस्त्यश्वरथसङ्कुलः । दासीदासशतोपेतो जायते विपुले कुले

Nace en una gran estirpe, provisto de hijos y nietos, rodeado de elefantes, caballos y carros, y asistido por cientos de siervas y siervos.

Verse 125

। अध्याय

Fin del capítulo (adhyāya).