शिवस्य विश्वव्याप्तिः—अष्टमूर्तिः पञ्चब्रह्म च | Śiva’s Cosmic Pervasion: Aṣṭamūrti and the Pañcabrahma Forms

Verse 1

तस्य देवादिदेवस्य मूर्त्यष्टकमयं जगत् । तस्मिन्व्याप्य स्थितं विश्वं सूत्रे मणिगणा इव । शर्वो भवस्तथा रुद्र उग्रो भीमः पशोः पतिः

Este universo está constituido por las ocho manifestaciones de aquel Dios de los dioses. El cosmos entero, penetrándolo, mora en Él, como racimos de gemas ensartadas en un solo hilo. Él es Śarva, Bhava, Rudra, Ugra, Bhīma y Paśupati, Señor de todas las almas atadas.

Verse 3

ब्रह्मा विष्णुस्तथा रुद्रो महेशानस्सदाशिवः । मूर्तयस्तस्य विज्ञेया याभिर्विश्वमिदं ततम् । अथान्याश्चापि तनवः पञ्च ब्रह्मसमाह्वयाः । तनूभिस्ताभिराव्याप्तमिह किंचिन्न विद्यते

Brahmā, Viṣṇu, Rudra, Maheśāna y Sadāśiva: éstos han de entenderse como Sus formas manifiestas, por las cuales todo este universo está penetrado. Además, existen otras cinco encarnaciones, conocidas en conjunto como los «Cinco Brahmanes»; por esos cuerpos, no hay aquí nada que no esté impregnado por Él.

Verse 5

ईशानः पुरुषो ऽघोरो वामः सद्यस्तथैव च । ब्रह्माण्येतानि देवस्य मूर्तयः पञ्च विश्रुताः । ईशानाख्या तु या तस्य मूर्तिराद्या गरीयसी । भोक्तारं प्रकृतेः साक्षात्क्षेत्रज्ञमधितिष्ठति

Īśāna, Puruṣa, Aghora, Vāma y Sadyojāta: éstas son las cinco mūrtis del Señor, célebres como sus cinco formas de Brahman. Entre ellas, la mūrti llamada Īśāna es la primera y la más excelsa; preside al kṣetrajña, el conocedor del campo, el experimentador consciente que mora directamente en Prakṛti.

Verse 7

स्थाणोस्तत्पुरुषाख्या या मूर्तिर्मूर्तिमतः प्रभोः । गुणाश्रयात्मकं भोग्यमव्यक्तमधितिष्ठति । धर्माद्यष्टांगसंयुक्तं बुद्धितत्त्वं पिनाकिनः । अधितिष्ठत्यघोराख्या मूर्तिरत्यंतपूजिता

Del Señor que se manifiesta como Sthāṇu, la forma llamada Tatpuruṣa preside el avyakta, el principio no manifestado que es objeto de experiencia y soporte de los guṇas. Y la forma llamada Aghora, sumamente venerada, preside el buddhi-tattva de Pinākin (Śiva), dotado de los ocho miembros que comienzan con el dharma.

Verse 9

वामदेवाह्वयां मूर्तिं महादेवस्य वेधसः । अहंकृतेरधिष्ठात्रीमाहुरागमवेदिनः । सद्यो जाताह्वयां मूर्तिं शम्भोरमितवर्चसः । मानसः समधिष्ठात्रीं मतिमंतः प्रचक्षते

Quienes conocen los Āgamas declaran que la forma de Mahādeva llamada Vāmadeva preside el principio de la egoidad (ahaṃkāra). Los sabios también proclaman que Śambhu, de esplendor inconmensurable, mediante su forma llamada Sadyojāta, preside el manas, la mente.

Verse 11

श्रोत्रस्य वाचः शब्दस्य विभोर्व्योम्नस्तथैव च । ईश्वरीमीश्वरस्येमामीशाख्यां हि विदुर्बुधाः । त्वक्पाणिस्पर्शवायूनामीश्वरीं मूर्तिमैश्वरीम् । पुरुषाख्यं विदुस्सर्वे पुराणार्थविशारदाः

Los sabios conocen esto como el aspecto Īśā del poder soberano del Señor: preside el oído, la palabra, el sonido y el éter que todo lo penetra. Asimismo, quienes dominan la enseñanza puránica reconocen como aspecto Puruṣa la Forma regente del Señor, que preside la piel, las manos, el tacto y el aliento vital.

Verse 13

चक्षुषश्चरणस्यापि रूपस्याग्नेस्तथैव च । अघोराख्यामधिष्ठात्रीं मूर्तिमाहुर्मनीषिणः । रसनायाश्च पायोश्च रसस्यापां तथैव च । ईश्वरीं वामदेवाख्यां मूर्तिं तन्निरतां विदुः

Los sabios declaran que la Forma divina (mūrti) que preside el ojo y los pies, y asimismo la apariencia visible y el fuego, es la Forma llamada Aghorā. Y saben que la Forma soberana de la Diosa, llamada Vāmadevī, preside la lengua y el órgano de evacuación, y también el sabor (esencia) y las aguas, establecida en esas funciones.

Verse 15

घ्राणस्य चैवोपस्थस्य गंधस्य च भुवस्तथा । सद्यो जाताह्वयां मूर्तिमीश्वरीं संप्रचक्षते । मूर्तयः पञ्च देवस्य वंदनीयाः प्रयत्नतः । श्रेयोर्थिभिर्नरैर्नित्यं श्रेयसामेकहेतवः

Declaran la Forma soberana de la Diosa—llamada Sadyojātā—que preside el olfato, el órgano generativo, la fragancia y la tierra. Las cinco formas del Señor deben ser veneradas con empeño por los hombres que buscan el Bien Supremo, pues son la única causa de toda auspiciosidad verdadera.

Verse 17

ईशानश्च महादेवो मूर्तयश्चाष्ट विश्रुताः

Īśāna—Mahādeva—posee ocho manifestaciones (mūrtis) célebres.

Verse 19

भूम्यंभोग्निमरुद्व्योमक्षेत्रज्ञार्कनिशाकराः । अधिष्ठिता महेशस्य शर्वाद्यैरष्टमूर्तिभिः । चराचरात्मकं विश्वं धत्ते विश्वंभरात्मिका । शार्वीर्शिवाह्वया मूर्तिरिति शास्त्रस्य निश्चयः

Tierra, agua, fuego, viento, éter, el Kṣetrajña (el conocedor interior del campo), el sol y la luna: sobre todo ello preside Mahēśa mediante Sus ocho mūrtis, comenzando por Śarva. Por ese poder que todo lo sostiene, el universo entero—lo móvil y lo inmóvil—es sustentado. La Escritura concluye con certeza que ésta es la forma Śārvī, también llamada “Śiva”.

Verse 21

संजीवनं समस्तस्य जगतस्सलिलात्मिका । भावीति गीयते मूर्तिभवस्य परमात्मनः । बहिरंतर्गता विश्वं व्याप्य तेजोमयी शुभा । रौद्री रुद्राव्यया मूर्तिरास्थिता घोररूपिणी

Ella es el poder que devuelve la vida a todo el universo, de naturaleza acuosa. Por eso se la canta como “Bhāvī”, la potencia manifestadora del Ser Supremo que asume forma. Penetrando el cosmos entero, por fuera y por dentro, es auspiciosa y hecha de fulgor radiante. Permanece como la imperecedera Rudrā—Roudrī en su forma—terrible en apariencia.

Verse 23

स्पंदयत्यनिलात्मदं बिभर्ति स्पंदते स्वयम् । औग्रीति कथ्यते सद्भिर्मूर्तिरुग्रस्य वेधसः । सर्वावकाशदा सर्वव्यापिका गगनात्मिका । मूर्तिर्भीमस्य भीमाख्या भूतवृंदस्य भेदिका

Ella pone en movimiento el aliento vital (viento), lo sostiene, y ella misma palpita como ese mismo impulso. Por eso los sabios llaman a ésta la forma Aūgrī (feroz) de Ugra, el Creador. Ella concede todo espacio, lo penetra todo y es de la naturaleza del cielo. Ésta es también la forma de Bhīma—conocida como “Bhīmā”—que deshace las huestes de los seres (y sus ataduras).

Verse 25

सर्वात्मनामधिष्ठात्री सर्वक्षेत्रनिवासिनी । मूर्तिः पशुपतेर्ज्ञेया पशुपाशनिकृंतनी । दीपयंती जगत्सर्वं दिवाकरसमाह्वया । ईशानाख्यमहेशस्य मूर्तिर्दिवि विसर्पति

Ella es la potencia que preside en todos los seres encarnados y la Moradora de todo campo sagrado de la existencia. Debe ser conocida como la Forma de Paśupati, la que corta los lazos que atan al alma (paśu). Con el nombre de “Divākara” ilumina el universo entero; y esta misma Forma de Maheśvara, llamada Īśāna, se expande y resplandece en los cielos.

Verse 27

आप्याययति यो विश्वममृतांशुर्निशाकरः । महादेवस्य सा मूर्तिर्महादेवसमाह्वया । आत्मा तस्याष्टमी मूर्तिः शिवस्य परमात्मनः । व्यापिकेतरमूर्तीनां विश्वं तस्माच्छिवात्मकम्

Aquel que nutre y hace prosperar al universo entero—la luna, portadora de rayos como néctar—es una forma manifiesta de Mahādeva, conocida por el mismo nombre de “Mahādeva”. Es su octava forma, el propio Sí mismo de Śiva, el Sí mismo supremo. Por ello, tanto en sus formas omnipenetrantes como en sus formas distintas (limitadas), este universo entero es de naturaleza śaiva, de la esencia de Śiva.

Verse 29

वृक्षस्य मूलसेकेन शाखाः पुष्यंति वै यथा । शिवस्य पूजया तद्वत्पुष्यत्यस्य वपुर्जगत् । सर्वाभयप्रदानं च सर्वानुग्रहणं तथा । सर्वोपकारकरणं शिवस्याराधनं विदुः

Así como las ramas de un árbol prosperan cuando se riega su raíz, del mismo modo este mundo entero—siendo el cuerpo manifiesto de Śiva—florece mediante la adoración de Śiva. Los sabios saben que el culto a Śiva otorga valentía sin temor a todos, derrama gracia sobre todos y produce toda clase de beneficios.

Verse 31

यथेह पुत्रपौत्रादेः प्रीत्या प्रीतो भवेत्पिता । तथा सर्वस्य संप्रीत्या प्रीतो भवति शंकरः । देहिनो यस्य कस्यापि क्रियते यदि निग्रहः । अनिष्टमष्टमूर्तेस्तत्कृतमेव न संशयः

Así como un padre se alegra por el cariño mostrado a sus hijos, nietos y demás, del mismo modo Śaṅkara se complace con la benevolencia y el amor ofrecidos a todos los seres. Si algún ser encarnado es oprimido o restringido injustamente, ese daño se hace, sin duda, al mismo Señor de las Ocho Formas (Aṣṭamūrti).

Verse 33

अष्टमूर्त्यात्मना विश्वमधिष्ठाय स्थितं शिवम् । भजस्व सर्वभावेन रुद्रः परमकारणम्

Adora a Śiva, que como el Sí mismo de las ocho formas preside y sostiene el universo. Con todo tu ser ríndele culto, pues Rudra es la causa suprema, el Pati último que está detrás de todo.