कालमान-निर्णयः (Determination of the Measures of Time)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । केन मानेन कालेस्मिन्नायुस्संख्या प्रकल्प्यते । संख्यारूपस्य कालस्य कः पुनः परमो ऽवधिः

Los sabios dijeron: «¿Con qué medida, en este ámbito del Tiempo, se determina la duración de la vida? Y para el Tiempo—cuya naturaleza se expresa mediante número y cómputo—¿cuál es, en verdad, su límite supremo?»

Verse 2

वायुरुवाच । आयुषो ऽत्र निमेषाख्यमाद्यमानं प्रचक्षते । संख्यारूपस्य कालस्य शांत्त्वतीतकलावधि

Vāyu dijo: «Aquí se declara que la primera unidad mensurable de la vida es lo llamado nimeṣa (un instante). Es la medida inicial del Tiempo, cuya naturaleza es número y cómputo, que se extiende hasta el límite de la kalā (su división más sutil) y aun más allá.»

Verse 3

अक्षिपक्ष्मपरिक्षेपो निमेषः परिकल्पितः । तादृशानां निमेषाणां काष्ठा दश च पञ्च च

Se define el nimeṣa como el cerrar y abrir de los párpados. Quince nimeṣas de tal clase constituyen una kāṣṭhā.

Verse 4

काष्ठांस्त्रिंशत्कला नाम कलांस्त्रिंशन्मुहूर्तकः । मुहूर्तानामपि त्रिंशदहोरात्रं प्रचक्षते

Declaran que treinta kāṣṭhās forman una kalā; treinta kalās, un muhūrta; y treinta muhūrtas constituyen un ahorātra completo, día y noche.

Verse 5

त्रिंशत्संख्यैरहोरात्रैर्मासः पक्षद्वयात्मकः । ज्ञेयं पित्र्यमहोरात्रं मासः कृष्णसितात्मकः

Un mes se entiende como treinta ciclos de día y noche, y está formado por dos quincenas. Sabe que, para los Pitṛs (ancestros), un solo día y noche es un mes, constituido por la mitad oscura y la mitad luminosa.

Verse 7

मासैस्तैरयनं षड्भिर्वर्षं द्वे चायनं मतम् । लौकिकेनैव मानेन अब्दो यो मानुषः स्मृतः

Con esos meses, un ayana (medio año) se compone de seis; y con dos ayanas se entiende un año. Según la medida común del mundo, ese año se recuerda como el año humano.

Verse 8

एतद्दिव्यमहोरात्रमिति शास्त्रस्य निश्चयः । दक्षिणं चायनं रात्रिस्तथोदगयनं दिनम्

Así, la śāstra determina que esto es el día y la noche divinos: el curso meridional del sol (dakṣiṇāyana) es la “noche”, y el curso septentrional (udagayana/uttarāyaṇa) es el “día”.

Verse 9

मासस्त्रिंशदहोरात्रैर्दिव्यो मानुषवत्स्मृतः । संवत्सरो ऽपि देवानां मासैर्द्वादशभिस्तथा

Un mes (divino) se entiende compuesto de treinta días y noches, en la misma medida que entre los humanos. Asimismo, se dice que un año de los dioses está formado por doce meses de esa clase.

Verse 10

त्रीणि वर्षशतान्येव षष्टिवर्षयुतान्यपि । दिव्यस्संवत्सरो ज्ञेयो मानुषेण प्रकीर्तितः

Trescientos años —junto con sesenta más— se proclaman como un solo año divino, cuando se mide según el cómputo humano.

Verse 11

दिव्येनैव प्रमाणेन युगसंख्या प्रवर्तते । चत्वारि भारते वर्षे युगानि कवयो विदुः

Sólo por la medida divina se pone en marcha el cómputo de los yuga. Los sabios saben que en Bhārata-varṣa hay cuatro yuga.

Verse 12

पूर्वं कृतयुगं नाम ततस्त्रेता विधीयते । द्वापरं च कलिश्चैव युगान्येतानि कृत्स्नशः

Primero está la era llamada Kṛta (Satya-yuga); después se establece Tretā. Luego vienen Dvāpara y también Kali: éstos, en conjunto, son la totalidad de los yuga.

Verse 13

चत्वारि तु सहस्राणि वर्षाणां तत्कृतं युगम् । तस्य तावच्छतीसंध्या संध्यांशश्च तथाविधः

El Kṛta Yuga consta de cuatro mil años. Su período crepuscular inicial (sandhyā) es de tantos cientos, y su porción crepuscular final (sandhyāṃśa) es de la misma medida.

Verse 14

इतरेषु ससंध्येषु ससंध्यांशेषु च त्रिषु । एकापायेन वर्तंते सहस्राणि शतानि च

En los demás períodos de unión (sandhi) y también en las tres porciones de esos sandhi, los millares y los centenares avanzan con una sola disminución, de medida uniforme.

Verse 15

एतद्द्वादशसाहस्रं साधिकं च चतुर्युगम् । चतुर्युगसहस्रं यत्संकल्प इति कथ्यते

Se dice que esta medida es de doce mil (años divinos) y un poco más, constituyendo un ciclo de cuatro yugas. Mil de tales ciclos de cuatro yugas es lo que se llama un kalpa.

Verse 16

चतुर्युगैकसप्तत्या मनोरंतरमुच्यते । कल्पे चतुर्दशैकस्मिन्मनूनां परिवृत्तयः

Setenta y un ciclos de los cuatro yugas se llaman un Manvantara. En un solo Kalpa hay catorce revoluciones sucesivas de los Manus.

Verse 17

एतेन क्रमयोगेन कल्पमन्वंतराणि च । सप्रजानि व्यतीतानि शतशो ऽथ सहस्रशः

Por esta sucesión ordenada del tiempo, los kalpas y los manvantaras—junto con sus progenies—han transcurrido por cientos, y aun por miles.

Verse 18

अज्ञेयत्वाच्च सर्वेषामसंख्येयतया पुनः । शक्यो नैवानुपूर्व्याद्वै तेषां वक्तुं सुविस्तरः

Porque son incognoscibles para todos y, además, por ser innumerables, no es en absoluto posible describirlos con pleno detalle y en su debida secuencia.

Verse 19

कल्पो नाम दिवा प्रोक्तो ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः । कल्पानां वै सहस्रं च ब्राह्मं वर्षमिहोच्यते

Se declara que un “Kalpa” es un solo día de Brahmā, cuyo nacimiento procede de lo Inmanifestado (Avyakta). Y mil kalpas tales se dicen aquí que constituyen un “año bráhmico”.

Verse 20

वर्षाणामष्टसाहस्रं यच्च तद्ब्रह्मणो युगम् । सवनं युगसाहस्रं ब्रह्मणः पद्मजन्मनः

Ocho mil años: así se dice que constituyen un solo yuga de Brahmā. Y un “savana” se declara como mil yugas de esa índole para Brahmā, el nacido del loto.

Verse 21

सवनानां सहस्रं च त्रिगुणं त्रिवृतं तथा । कल्प्यते सकलः कालो ब्रह्मणः परमेष्ठिनः

Mil savanas—multiplicadas por tres y, asimismo, triplemente divididas—se cuentan como la medida total del tiempo de Brahmā, Parameṣṭhin, el Supremo Ordenador.

Verse 22

तस्य वै दिवसे यांति चतुर्दश पुरंदराः । शतानि मासे चत्वारि विंशत्या सहितानि च

En un solo día suyo, en verdad, pasan catorce Indras (Puraṃdara); y en un mes pasan cuatrocientos veinte Indras de ese mismo modo.

Verse 23

अब्दे पञ्च सहस्राणि चत्वारिंशद्युतानि च । चत्वारिंशत्सहस्राणि पञ्च लक्षाणि चायुषि

En un solo año hay cinco mil cuarenta yutas (decenas de millares); y en la plena duración de la vida, en total, hay cuarenta mil y cinco lakhs.

Verse 24

ब्रह्मा विष्णोर्दिने चैको विष्णू रुद्रदिने तथा । ईश्वरस्य दिने रुद्रस्सदाख्यस्य तथेश्वरः

En el día de Viṣṇu, sólo Brahmā ha de contemplarse como deidad regente; en el día de Rudra, se contempla a Viṣṇu. En el día de Īśvara, se contempla a Rudra; y en el día de Sadāśiva, se contempla a Īśvara.

Verse 25

साक्षाच्छिवस्य तत्संख्यस्तथा सो ऽपि सदाशिवः । चत्वारिंशत्सहस्राणि पञ्चलक्षाणि चायुषि

Ese mismo número pertenece directamente a Śiva; y Él mismo es Sadāśiva. Se dice que su duración de vida es de cuarenta mil y cinco lakhs (años).

Verse 26

तस्मिन्साक्षाच्छिवेनैष कालात्मा सम्प्रवर्तते । यत्तत्सृष्टेस्समाख्यातं कालान्तरमिह द्विजाः । एतत्कालान्तरं ज्ञेयमहर्वै पारमेश्वरम् । रात्रिश्च तावती ज्ञेया परमेशस्य कृत्स्नशः । अहस्तस्य तु या सृष्टी रात्रिश्च प्रलयः स्मृतः

En ese Señor Supremo, este mismo principio del Tiempo actúa directamente por medio de Śiva. Oh sabios dos veces nacidos, el intervalo de tiempo del que aquí se habla en relación con la creación debe entenderse como el “Día” del Parameśvara. Y un lapso igual ha de conocerse como Su “Noche”, en su totalidad. Su Día es el despliegue de la creación, y Su Noche es recordada como la disolución (pralaya).

Verse 27

अहर्न विद्यते तस्य न रात्रिरिति धारयेत् । एषोपचारः क्रियते लोकानां हितकाम्यया

Debe sostenerse con firmeza esto: para Él no existe “día” ni “noche”. Este modo de hablar se emplea sólo por deseo del bien del mundo (para guiar a los seres comunes).

Verse 28

प्रजाः प्रजानां पतयो मूर्तयश्च सुरासुराः । इन्द्रियाणीन्द्रियार्थाश्च महाभूतानि पञ्च च

Los seres y los señores de los seres; las formas encarnadas; los devas y los asuras; los sentidos y sus objetos; y también los cinco grandes elementos: todo ello (surge y opera) dentro del orden omnipenetrante del Señor, con Śiva como el Pati supremo que gobierna a las almas atadas y sus ataduras.

Verse 29

तन्मात्राण्यथ भूतादिर्बुद्धिश्च सह दैवतः । अहस्तिष्ठंति सर्वाणि पारमेशस्य धीमतः

Entonces los tanmātra, el origen primordial de los elementos groseros, y la inteligencia—junto con sus deidades rectoras—existen y obran únicamente por el Sabio Señor Supremo, Parameśvara.

Verse 30

अहरंते प्रलीयन्ते रात्र्यन्ते विश्वसंभवः । यो विश्वात्मा कर्मकालस्वभावाद्यर्थे शक्तिर्यस्य नोल्लंघनीया

Al término del día, todo se disuelve; y al término de la noche, el Origen del universo hace brotar de nuevo la creación. Él, Alma del mundo, posee un poder que, respecto del karma, del tiempo y de la naturaleza innata y demás, es inviolable e imposible de transgredir.

Verse 31

यस्यैवाज्ञाधीनमेतत्समस्तं नमस्तस्मै महते शंकराय

Todo este universo reposa únicamente bajo su mandato; salutación a ese gran Śaṅkara, el Señor auspicioso, el supremo Pati que gobierna todo.