देवस्तुतिवर्णनम् (Deva-stuti-varṇana) — “Description of the Gods’ Hymn/Praise”

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । एतच्छुत्वा तु सर्वेषां देवादीनां वचो हरः । अंगीचकार सुप्रीत्या शरण्यो भक्तवत्सलः

Sanatkumāra dijo: Al oír las palabras de todos los dioses y de los demás, Hara—refugio de quienes buscan amparo y tierno con sus devotos—consintió gustoso, colmado de gran alegría.

Verse 2

एतस्मिन्नंतरे देवी पुत्राभ्यां संयुता शिवा । आजगाम मुने तत्र यत्र देवान्वितो हरः

Entretanto, oh sabio, la Diosa Śivā, acompañada por sus dos hijos, llegó a aquel mismo lugar donde Hara (el Señor Śiva) se hallaba en compañía de los dioses.

Verse 3

अथागतां शिवां दृष्ट्वा सर्वे विष्ण्वादयो द्रुतम् । प्रणेमुरतिनम्रास्ते विस्मिता गतसंभ्रमाः

Entonces, al ver llegar a Śivā, la Diosa divina, todos—comenzando por Viṣṇu—se inclinaron de inmediato. Con profunda humildad ofrecieron reverencia, asombrados, y toda agitación y confusión quedó apaciguada.

Verse 4

प्रोचुर्जयेति सद्वाक्यं मुने सर्वे सुलक्षणम् । तूष्णीमासन्नजानंतस्तदागमनकारणम्

Oh sabio, todos pronunciaron las palabras auspiciosas: «¡Victoria! ¡Victoria!»; mas luego guardaron silencio, sin conocer la causa de su llegada.

Verse 5

अथ सर्वैः स्तुता देवैर्देव्यद्भुतकुतूहला । उवाच स्वामिनं प्रीत्या नानालीलाविशारदम्

Entonces la Diosa—alabada por todos los dioses y colmada de asombrosa curiosidad—se dirigió con amor a su Señor, el plenamente diestro en las múltiples līlās divinas.

Verse 6

देव्युवाच । क्रीडमानं विभो पश्य षण्मुखं रविसंनिभम् । पुत्रं पुत्रवतां श्रेष्ठ भूषितं भूषणैर्वरैः

Dijo la Diosa: «Oh Señor, contempla al de Seis Rostros que juega en su līlā, resplandeciente como el sol: ese Hijo supremo, el mejor entre todos los que tienen hijos, adornado con las más excelsas joyas.»

Verse 7

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे देवस्तुतिवर्णनं नाम सप्तमोऽध्यायः

Así concluye el capítulo séptimo, llamado «Descripción del himno de los Devas (al Señor Śiva)», en la quinta sección, el Yuddha-khaṇḍa, de la segunda compilación (Rudra-saṃhitā) del sagrado Śrī Śiva Mahāpurāṇa.

Verse 8

न सस्मारागतान्दैत्यान्निजतेजोनिपीडितान् । स्कंदमालिंग्य चाघ्राय मुगोदाति महेश्वरः

Abrumado por su propio fulgor divino y ardiente, Maheśvara ya ni reparó en los Daitya que se acercaban. Abrazó a Skanda y, con ternura, aspiró el perfume de su cabeza; y el Gran Señor quedó en silencio, absorto en el gozo interior.

Verse 9

जगदम्बाथ तत्रैव संमंत्र्य प्रभुणा च सा । स्थित्वा किञ्चित्समुत्तस्थौ नानालीलाविशारदा

Entonces Jagadambā, allí mismo, tras deliberar con su Señor, permaneció un breve instante; y aquella Soberana—versada en múltiples līlā, los juegos divinos—se alzó de nuevo.

Verse 10

ततस्सनंदी सह षण्मुखेन तया च सार्द्धं गिरिराजपुत्र्या । विवेश शम्भुर्भवनं सुलीलः सुरैस्समस्तैरभिवंद्यमानः

Entonces Śambhu, con serena gracia, entró en su propia morada junto con Nandī, con Ṣaṇmukha y con la hija del Señor de las Montañas (Pārvatī), mientras todos los dioses le rendían reverencia inclinándose ante Él.

Verse 11

द्वारस्य पार्श्वतः तस्थुर्देवदेवस्य धीमतः । तेऽथ देवा महाव्यग्रा विमनस्का मुनेऽखिलः

Se quedaron a un lado de la puerta de aquel Señor sabio, el Deva de los devas. Entonces, oh sabio, todos esos dioses se vieron hondamente turbados y abatidos de ánimo.

Verse 12

किं कर्तव्यं क्व गंतव्यं कः स्यादस्मत्सुखप्रदः । किं तु किंत्विति संजातं हा हताः स्मेति वादिनम्

«¿Qué debemos hacer? ¿Adónde iremos? ¿Quién podría darnos bienestar y alivio?»—así, en su confusión, repetían una y otra vez: «¿Pero qué? ¿qué, en verdad?», y se lamentaban clamando: «¡Ay, hemos sido abatidos!»

Verse 13

अन्योन्यं प्रेक्ष्य शक्राद्या बभूवुश्चातिविह्वलाः । प्रोचुर्विकलवाक्यं ते धिक्कुर्वन्तो निजं विधिम्

Al mirarse unos a otros, Indra y los demás dioses quedaron totalmente desconcertados. Con palabras entrecortadas y vacilantes hablaron, condenando su propio proceder y reprochando su propia política.

Verse 14

पापा वयमिहेत्यन्ये ह्यभाग्याश्चेति चापरे । ते भाग्यवंतो दैत्येन्द्रा इति चान्येऽब्रुवन् सुराः

Algunos devas dijeron: «Aquí somos pecadores», y otros: «En verdad, somos desdichados». Y otros dioses declararon: «Esos señores daityas son los verdaderamente afortunados».

Verse 15

तस्मिन्नेवांतरे तेषां श्रुत्वा शब्दाननेकशः । कुंभोदरो महातेजा दंडेनाताडयत्सुरान्

En ese mismo instante, al oír sus muchos gritos y el tumulto, el poderoso y resplandeciente Kumbhodara golpeó a los devas con su bastón.

Verse 16

दुद्रुवुस्ते भयाविष्टा देवा हाहेति वादिनः । अपतन्मुनयश्चान्ये विह्वलत्वं बभूव ह

Abrumados por el temor, aquellos devas huyeron, clamando: «¡Ay! ¡Ay!»; y otros sabios también cayeron al suelo, quedando por completo trastornados.

Verse 17

इन्द्रस्तु विकलोतीव जानुभ्यामवनीं गतः । अन्ये देवर्षयोतीव विकलाः पतिता भुवि

Indra, como si estuviera lisiado y totalmente debilitado, se desplomó a la tierra sobre sus rodillas; y los demás dioses y videntes divinos también, muy desfallecidos, cayeron al suelo.

Verse 18

सर्वे मिलित्वा मुनयस्सुराश्च सममाकुलाः । संगता विधिहर्योस्तु समीपं मित्रचेतसोः

Entonces todos los sabios y los dioses, reunidos en una asamblea inquieta, se acercaron a las inmediaciones de Brahmā y Viṣṇu, esos dos cuyas mentes eran amistosas entre sí.

Verse 19

अहो विधिबलं चैतन्मुनयः कश्यपादयः । वदंति स्म तदा सर्वे हरि लोकभयापदम्

«¡Ah! Tal es la fuerza avasalladora de Vidhi, el decreto del destino.» Entonces todos los sabios —Kāśyapa y los demás— hablaron al unísono, dirigiéndose a Hari, que se había vuelto refugio en aquella crisis temible que amenazaba a los mundos.

Verse 20

अभाग्यान्न समाप्तं तु कार्यमित्यपरे द्विजाः । कस्माद्विघ्नमिदं जातमित्यन्ये ह्यति विस्मिताः

Algunos de los nacidos dos veces dijeron: «Por infortunio, la obra no ha sido concluida.» Otros, totalmente asombrados, preguntaron: «¿De dónde ha surgido este obstáculo?»

Verse 21

इत्येवं वचनं श्रुत्वा कश्यपाद्युदितं मुने । आश्वासयन्मुनीन्देवान् हरिर्वाक्यमुपाददे

Oh sabio, tras oír así las palabras pronunciadas por Kaśyapa y los demás, Hari (Viṣṇu), consolando a los munis y a los dioses, tomó la palabra.

Verse 22

विष्णुरुवाच । हे देवा मुनयस्सर्वे मद्वचः शृणुतादरात् । किमर्थं दुःखमापन्ना दुखं तु त्यजताखिलम्

Viṣṇu dijo: «Oh dioses y todos los sabios, escuchad mis palabras con reverencia. ¿Por qué habéis caído en la aflicción? Abandonad por completo este pesar».

Verse 23

महदाराधनं देवा न सुसाध्यं विचार्य्यताम् । महदाराधने पूर्वं भवेद्दुःखमिति श्रुतम् । विज्ञाय दृढतां देवाः प्रसन्नो भवति ध्रुवम्

«Oh Devas, reflexionad bien: la gran adoración (ārādhana al Señor Supremo) no se logra con facilidad. La tradición enseña que, antes de que tal culto excelso dé fruto, primero surge la adversidad. Mas cuando el Señor reconoce la firmeza, sin duda se complace».

Verse 24

शिवस्सर्वगणायक्षस्सहसा परमेश्वरः । विचार्यतां हृदा सर्वैः कथं वश्यो भवेदिति

Śiva, el Señor Supremo—acompañado por todas sus huestes y yakṣas—ha llegado de improviso. Meditad todos en vuestro corazón: ¿por qué medio podría ser sometido a control?

Verse 25

प्रणवं पूर्वमुच्चार्य्य नमः पश्चादुदाहरेत् । शिवायेति ततः पश्चाच्छुभद्वयमतः परम्

Primero pronuncia el Praṇava (Oṁ); luego di “namaḥ”. Después recita “śivāya”, y por último añade las dos sílabas auspiciosas que siguen—así queda completo el mantra.

Verse 26

कुरुद्वयं ततः प्रोक्तं शिवाय च ततः पुनः । नमश्च प्रणवश्चैव मंत्रमेवं सदा बुधाः

Luego se pronuncian las dos sílabas “ku-ru”, y después, de nuevo, “śivāya”. Junto con “namaḥ” y el praṇava “oṃ”, los sabios declaran siempre el mantra en esta misma forma.

Verse 27

अवर्तध्वं पुनर्यूयं यदि शंभुकृते तदा । कोटिमेकं तथा जप्त्वा शिवः कार्यं करिष्यति

“Si en verdad es por el propósito de Śambhu, entonces volved atrás y regresad de nuevo. Tras realizar japa con un koṭi de repeticiones, Śiva cumplirá la tarea.”

Verse 28

इत्युक्ते च तदा तेन हरिणा प्रभविष्णुना । तथा देवाः पुनश्चक्रुर्हरस्याराधनं मुने

Cuando Hari—el poderoso Viṣṇu—hubo pronunciado aquellas palabras, oh sabio, los dioses emprendieron de nuevo la adoración de Hara (Śiva), tal como se les había indicado.

Verse 29

संजजाप हरिश्चापि सविधिश्शिवमानसः । देवानां कार्यसिद्ध्यर्थं मुनीनां च विशेषतः

Entonces Hari (Viṣṇu) también, cumpliendo plenamente el rito y el debido procedimiento—con la mente absorta en Śiva—realizó un intenso japa, para que se cumpliera el propósito de los dioses y, de modo especial, para el bien y la plenitud de los sabios.

Verse 30

मुहुः शिवेति भाषंतो देवा धैर्यसमन्विताः । कोटिसंख्यं तदा कृत्वा स्थितास्ते मुनिसत्तम

Oh el mejor de los sabios, los dioses, firmes en su valor, clamaban una y otra vez: «¡Śiva! ¡Śiva!», y luego, formando un ejército de crores, permanecieron en pie con resolución.

Verse 31

एतस्मिन्नंतरे साक्षाच्छिवः प्रादुरभूत्स्वयम् । यथोक्तेन स्वरूपेण वचनं चेदमब्रवीत्

En ese mismo instante, Śiva en persona se manifestó directamente. Apareciendo en la forma tal como se había descrito, pronunció estas palabras.

Verse 32

श्रीशिव उवाच । हे हरे हे विधे देवा मुनयश्च शुभव्रताः । प्रसन्नोऽस्मि वरं ब्रूत जयेनानेन चेप्सितम्

Dijo Śrī Śiva: «¡Oh Hari, oh Vidhā, el Creador; oh dioses y sabios de votos auspiciosos! Estoy complacido. Pedid un don; y con esta victoria alcanzad también el fin deseado».

Verse 33

देवा ऊचुः । यदि प्रसन्नो देवेश जगदीश्वर शंकर । सुरान् विज्ञाय विकलान् हन्यंतां त्रिपुराणि च

Los dioses dijeron: «Oh Señor de los dioses, oh Śaṅkara, soberano del universo: si estás complacido, al ver que nosotros, los devas, hemos quedado impotentes y afligidos, destruye también las tres ciudades (Tripura)».

Verse 34

रक्षास्मान्परमेशान दीनबंधो कृपाकर । त्वयैव रक्षिता देवास्सदापद्भ्यो मुहुर्मुहुः

Protégennos, oh Parameśāna, refugio compasivo de los afligidos. Una y otra vez, sólo por Ti han sido salvados los dioses de calamidades y peligros.

Verse 35

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्तं वचनं तेषां श्रुत्वा सहरिवेधसाम् । विहस्यांतस्तदा ब्रह्मन्महेशः पुनरब्रवीत्

Dijo Sanatkumāra: Al oír aquellas palabras pronunciadas por ellos—por Hari (Viṣṇu) y Vedhas (Brahmā)—Mahādeva (Maheśa), sonriendo en su interior, volvió a hablar, oh brahmán.

Verse 36

महेश उवाच । हे हरे हे विधे देवा मुनयश्चाखिला वचः । मदीयं शृणुतादृत्य नष्टं मत्वा पुरत्रयम्

Dijo Maheśa: «¡Oh Hari, oh Vidhe (Brahmā), oh dioses y todos vosotros, sabios! Escuchad con reverencia mis palabras, teniendo por ya destruida la Triple Ciudad, Tripura».

Verse 37

रथं च सारथिं दिव्यं कार्मुकं शरमुत्तमम् । पूर्वमंगीकृतं सर्वमुपपादयताचिरम्

Sin demora, dispuso el carro y el auriga divino, el arco y la flecha más excelente; en verdad, proveyó al instante todo cuanto antes había sido solicitado y aceptado.

Verse 38

हे विष्णो हे विधे त्वं हि त्रिलोकाधिपतिर्ध्रुवम् । सर्वसम्राट्प्रकारं मे कर्तुमर्हसि यत्नतः

¡Oh Viṣṇu! ¡Oh Vidhātṛ (Brahmā)! Tú eres en verdad el firme señor de los tres mundos. Por ello, con diligente empeño, debes establecer para mí la forma plena y el rango de la soberanía universal.

Verse 39

नष्टं पुरत्रयं मत्वा देवसाहाय्यमित्युत । करिष्यथः प्रयत्नेनाधिकृतौ सर्गपालने

«Teniendo por destruida la Triple Ciudad, sin duda prestaréis ayuda a los dioses; pues habéis sido debidamente designados para el gobierno y la preservación de la creación, y con esfuerzo sincero debéis sostener su orden.»

Verse 40

अयं मंत्रो महापुण्यो मत्प्रीतिजनकश्शुभः । भुक्तिमुक्तिप्रदस्सर्वकामदश्शैवकावह

Este mantra es sumamente meritorio, auspicioso y despierta Mi complacencia (la de Śiva). Otorga goce mundano y liberación, concede toda meta deseada y conduce al estado y al sendero de los Śaivas, los devotos de Śiva.

Verse 41

धन्यो यशस्य आयुष्यः स्वर्गकामार्थिनां नृणाम् । अपवर्गो ह्यकामानां मुक्तानां भुक्तिमुक्तिदः

Es bendito, otorga fama y prolonga la vida a quienes buscan el cielo y los logros del mundo. Y para los desapegados, se vuelve el mismo sendero de la liberación; para los ya liberados, concede goce en justa medida y la libertad final, por la gracia de Śiva, el Pati que corta el pāśa, la atadura del vínculo.

Verse 42

य इमं कीर्तयेन्मंत्रं शुचिर्भूत्वा सदा नरः । शृणुयाच्छ्रावयेद्वापि सर्वान्कामानवाप्नुयात्

Cualquier persona que, habiéndose purificado, recite siempre este mantra—o lo escuche, o haga que otros lo escuchen—alcanza el cumplimiento de todos sus fines deseados. Desde la visión śaiva, tal mantra-sevā purifica al paśu, el alma atada, y atrae la gracia de Śiva, el Pati, otorgando bienestar mundano y el bien supremo.

Verse 43

सनत्कुमार उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य शिवस्य परमात्मनः । सर्वे देवा मुदं प्रापुर्हरिर्ब्रह्माधिकं तथा

Dijo Sanatkumāra: Habiendo oído así las palabras de Śiva, el Ser Supremo, todos los dioses alcanzaron una gran alegría; y del mismo modo Hari y Brahmā se llenaron de deleite.

Verse 44

सर्वदेवमयं दिव्यं रथं परमशोभनम् । रचयामास विश्वार्थे विश्वकर्मा तदाज्ञया

Por aquel mandato, Viśvakarmā forjó—para el bien del universo—un carro divino, de esplendor supremo, que encarnaba las potencias de todos los dioses.