वृन्दायाः दुष्स्वप्न-दर्शनं तथा पातिव्रत्य-भङ्गोपक्रमः / Vṛndā’s Ominous Dreams and the Prelude to the Breach of Chastity

Verse 1

व्यास उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ वद त्वं वदतां वर । किमकार्षीद्धरिस्तत्र धर्मं तत्याज सा कथम्

Vyāsa dijo: «Oh Sanatkumāra, omnisciente, el mejor de los oradores, dime: ¿qué hizo Hari allí, y cómo abandonó el dharma en aquella circunstancia?»

Verse 2

सनत्कुमार उपाच । विष्णुर्जालंधरं गत्वा दैत्यस्य पुटभेदनम् । पातिव्रत्यस्य भंगाय वृन्दायाश्चा करोन्मतिम्

Sanatkumāra dijo: Viṣṇu fue a Jālandhara y concibió un medio para quebrar el poder protector del demonio, a fin de que se viera perturbada la pātivratā, la casta fidelidad de Vṛndā.

Verse 3

वृन्दां स दर्शयामास स्वप्नं मायाविनां वरः । स्वयं तन्नगरोद्यानमास्थितोऽद्भुतविग्रहः

El supremo señor de la māyā hizo que Vṛndā contemplara un sueño; y él mismo, asumiendo una forma corpórea maravillosa, se estableció en el jardín de aquella ciudad.

Verse 4

अथ वृन्दा तदा देवी तत्पत्नी निशि सुव्रता । हरेर्मायाप्रभावात्तु दुस्स्वप्नं सा ददर्श ह

Entonces Vṛndā Devī—su esposa, firme en sus votos—durante la noche vio un sueño funesto, suscitado por el poder de la māyā de Hari.

Verse 5

स्वप्नमध्ये हि सा विष्णुमायया प्रददर्श ह । भर्त्तारं महिषारूढं तैलाभ्यक्तं दिगंबरम्

En el sueño, por el poder de la māyā de Viṣṇu, vio a su esposo: montado en un búfalo, el cuerpo ungido con aceite y desnudo, teniendo por vestidura las direcciones.

Verse 6

कृष्णप्रसूनभूषाढ्यं क्रव्यादगणसेवितम् । दक्षिणाशां गतं मुंडं तमसा च वृतं तदा

Aquel cabeza cercenada, ricamente adornada con flores oscuras y servida por huestes de seres devoradores de carne, se dirigió hacia el sur; y entonces quedó envuelta en tinieblas.

Verse 7

स्वपुरं सागरे मग्नं सहसैवात्मना सह । इत्यादि बहुदुस्स्वप्नान्निशांते सा ददर्श ह

Al final de la noche, vio muchos sueños terribles—como que su propia ciudad se hundía de pronto en el océano, junto con ella misma.

Verse 8

ततः प्रबुध्य सा बाला तं स्वप्नं स्वं विचिन्वती । ददर्शोदितमादित्यं सच्छिद्रं निःप्रभं मुहुः

Entonces, al despertar, la joven doncella meditó en su propio sueño. Una y otra vez contempló el sol ya alzado, como si estuviera lleno de defectos: horadado por aberturas y despojado de resplandor.

Verse 9

तदनिष्टमिदं ज्ञात्वा रुदंती भयविह्वला । कुत्रचिन्नाप सा शर्म गोपुराट्टालभूमिषु

Al comprender que aquello era funesto, ella, llorando y trastornada por el miedo, no halló sosiego en parte alguna, ni siquiera en los umbrales de las puertas ni en las altas torres de guardia.

Verse 10

ततस्सखीद्वययुता नगरोद्यानमागमत् । तत्रापि सा गता बाला न प्राप कुत्रचित्सुखम्

Luego la joven, acompañada por sus dos amigas, fue al jardín de la ciudad. Pero aun allí, adonde llegó, no halló dicha en ningún lugar.

Verse 11

ततो जलंधरस्त्री सा निर्विण्णोद्विग्नमानसा । वनाद्वनांतरं याता नैव वेदात्मना तदा

Entonces la esposa de Jalandhara, abatida y con la mente agitada, pasó de un bosque a otro; en aquel momento no tenía conciencia interior de su propio Ser.

Verse 12

भ्रमती सा ततो बाला ददर्शातीव भीषणौ । राक्षसौ सिंहवदनौ दृष्ट्वा दशनभासुरौ

Entonces la joven, errante, vio a dos rākṣasas sumamente terribles: de rostro leonino y con dientes que brillaban con fiereza. Al verlos, quedó presa del miedo ante su espantosa apariencia.

Verse 13

तौ दृष्ट्वा विह्वलातीव पलायनपरा तदा । ददर्श तापसं शांतं सशिष्यं मौनमास्थितम्

Al ver a aquellos dos, ella quedó sumamente turbada y al instante se dispuso a huir. Entonces vio a un asceta sereno, con su discípulo, establecido en el voto de silencio (mauna).

Verse 14

ततस्तत्कंठमासाद्य निजां बाहुलतां भयात् । मुने मां रक्ष शरणमागतास्मीत्यभाषत

Luego, presa del miedo, se acercó a su cuello y se aferró a él con sus propios brazos, diciendo: «¡Oh sabio, protégeme! He venido a ti en busca de refugio».

Verse 15

मुनिस्तां विह्वलां दृष्ट्वा राक्षसानुगतां तदा । हुंकारेणैव तौ घोरौ चकार विमुखौ द्रुतम्

Al verla angustiada y perseguida por los rākṣasas, el sabio, con un solo humkāra feroz —un trueno sagrado— hizo que aquellos dos demonios terribles se volvieran atrás de inmediato.

Verse 16

तद्धुंकारभयत्रस्तौ दृष्ट्वा तौ विमुखौ गतौ । विस्मितातीव दैत्येन्द्रपत्नी साभून्मुने हृदि

Al ver que aquellos dos, aterrados por ese clamoroso «huṃ», se daban la vuelta y se retiraban, la esposa del señor de los Daityas quedó en su corazón sobremanera asombrada, oh sabio.

Verse 17

ततस्सा मुनिनाथं तं भयान्मुक्ता कृतांजलिः । प्रणम्य दंडवद्भूमौ वृन्दा वचनमब्रवीत्

Entonces Vṛndā, ya libre del temor, juntó las palmas en reverencia, se inclinó ante aquel señor de los sabios y, postrándose en tierra como un báculo (daṇḍavat), pronunció estas palabras.

Verse 18

वृन्दोवाच । मुनिनाथ दयासिन्धो परपीडानिवारक । रक्षिताहं त्वया घोराद्भयादस्मात्ख लोद्भवात्

Vṛndā dijo: «Oh señor entre los sabios, océano de compasión, quien aparta las aflicciones causadas por otros: por Ti he sido protegida de este pavor terrible, nacido de esta fuente malvada»។

Verse 19

समर्थस्सर्वथा त्वं हि सर्वज्ञोऽपि कृपानिधे । किंचिद्विज्ञप्तुमिच्छामि कृपया तन्निशामय

Oh tesoro de compasión, eres plenamente capaz en todos los sentidos, y aunque eres omnisciente, deseo presentarte una petición.

Verse 20

जलंधरो हि मद्भर्ता रुद्रं योद्धुं गतः प्रभो । स तत्रास्ते कथं युद्धे तन्मे कथय सुव्रत

Oh Señor, Jalandhara —mi esposo— ha ido a luchar contra Rudra. ¿Cómo se encuentra él en esa batalla?

Verse 21

सनत्कुमार उवाच । मुनिस्तद्वाक्यमाकर्ण्य मौनकपटमास्थितः । कर्त्तुं स्वार्थं विधानज्ञः कृपयोर्द्ध्वमवैक्षत

Sanatkumāra dijo: Al oír esas palabras, el sabio adoptó un silencio fingido. Experto en estratagemas e intentando cumplir su propio propósito, miró hacia arriba con aire de lástima.

Verse 22

तावत्कपीशावायातौ तं प्रणम्याग्रतः स्थितौ । ततस्तद्भ्रूलतासंज्ञानियुक्तौ गगनं गतौ

En ese momento llegaron los dos señores de los monos. Inclinándose ante él, se detuvieron frente a él. Luego, comisionados por la señal de sus cejas, los dos subieron al cielo y partieron.

Verse 23

नीत्वा क्षणार्द्धमागत्य पुनस्तस्याग्रतः स्थितौ । तस्यैव कं कबंधं च हस्तावास्तां मुनीश्वर

Tras llevárselo y volver en medio instante, se plantaron de nuevo ante él. En sus manos, oh el más excelso de los sabios, estaban aquella misma cabeza y el tronco.

Verse 24

शिरः कबंधं हस्तौ तौ दृष्ट्वाब्धितनयस्य सा । पपात मूर्छिता भूमौ भर्तृव्यसनदुःखिता

Al ver la cabeza cortada, el tronco y las manos del nacido del océano, ella, atormentada por la calamidad que le había sobrevenido a su esposo, se desmayó y cayó al suelo.

Verse 25

वृन्दोवाच । यः पुरा सुखसंवादैर्विनोदयसि मां प्रभो । स कथं न वदस्यद्य वल्लभां मामनागसम्

Vṛndā dijo: "Oh Señor, tú que antes me deleitabas con palabras dulces e íntimas, ¿cómo es que hoy no me hablas a mí, tu amada, aunque no tengo culpa alguna?"

Verse 27

नांगीकृतं हि मे वाक्यं रुद्रतत्त्वमजानता । परं ब्रह्म शिवश्चेति वदंत्या दैत्यसत्तम

Oh el mejor de los Daityas, porque no comprendiste el verdadero principio de Rudra, no aceptaste mi declaración cuando afirmé: "Śiva es el Brahman Supremo".

Verse 28

ततस्त्वं हि मया ज्ञातस्तव सेवाप्रभावतः । गर्वितेन त्वया नैव कुसंगवशगेन हि

Por eso te he reconocido por el poder de tu servicio y devoción. Pero tú, envanecido y sometido al influjo de la mala compañía, no actuaste en absoluto como era debido.

Verse 29

इत्थंप्रभाष्य बहुधा स्वधर्मस्था च तत्प्रिया । विललाप विचित्रं सा हृदयेन विदूयता

Habiendo hablado así una y otra vez, aquella amada dama—firme en su propio dharma—se lamentó de muchas maneras extrañas y variadas, con el corazón abrasado por el dolor.

Verse 30

ततस्सा धैर्यमालंब्य दुःखोच्छ्रवा सान्विमुंचती । उवाच मुनिवर्यं तं सुप्रणम्य कृतांजलिः

Entonces, aferrándose al valor y soltando sus suspiros cargados de pena, se inclinó con reverencia ante aquel excelso sabio y, con las manos unidas en añjali, habló.

Verse 31

वृन्दोवाच । कृपानिधे मुनिश्रेष्ठ परोपकरणादर । मयि कृत्वा कृपां साधो जीवयैनं मम प्रभुम्

Dijo Vṛndā: «Oh tesoro de compasión, oh el mejor de los sabios, tú que te complaces en socorrer a los demás—oh santo sādhū, ten misericordia de mí y devuelve la vida a mi señor».

Verse 32

यत्त्वमस्य पुनश्शक्तो जीवनाय मतो मम । अतस्संजीवयैनं मे प्राणनाथं मुनीश्वर

Puesto que, a mi parecer, eres capaz de devolverle la vida, ¡oh señor de los sabios!, revive para mí a este dueño de mi propio aliento.

Verse 33

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा दैत्यपत्नी सा पतिव्रत्यपरायणाः । पादयोः पतिता तस्य दुःखश्वासान् विमुञ्चती

Dijo Sanatkumāra: Tras hablar así, la esposa del rey de los daityas, entregada por entero al voto de fidelidad, cayó a sus pies, exhalando hondos suspiros nacidos del dolor.

Verse 34

मुनिरुवाच । नायं जीवयितुं शक्तो रुद्रेण निहतो युधि । रुद्रेण निहता युद्धे न जीवन्ति कदाचन

Dijo el sabio: «A éste no se le puede devolver la vida, pues ha sido abatido por Rudra en la batalla. Los que caen en guerra por la mano de Rudra jamás vuelven a vivir»

Verse 35

तथापि कृपयाविष्ट एनं संजीवयाम्यहम् । रक्ष्याश्शरणगाश्चेति जानन्धर्मं सनातनम्

«Aun así, movido por la compasión, lo devolveré a la vida, pues conozco el dharma eterno: a quienes han buscado refugio se les debe proteger.»

Verse 36

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा स मुनिस्तस्या जीवयित्वा पतिं मुने । अंतर्दधे ततो विष्णुस्सर्वमायाविनां वरः

Sanatkumāra dijo: «Dicho esto, aquel sabio devolvió la vida al esposo de ella, oh sabio; y luego Viṣṇu, el supremo entre los señores de la māyā, se desvaneció de la vista.»

Verse 37

द्रुतं स जीवितस्तेनोत्थितः सागरनन्दनः । वृन्दामालिंग्य तद्वक्त्रं चुचुंब प्रीतमानसः

Al instante, por aquella intervención divina, Sāgaranandana recobró la vida y se incorporó. Abrazando a Vṛndā, besó su rostro, con el corazón colmado de dicha.

Verse 38

अथ वृन्दापि भर्तारं दृष्ट्वा हर्षितमानसा । जहौ शोकं च निखिलं स्वप्नवद्धृद्यमन्यत

Entonces Vṛndā también, al ver a su esposo, se alegró en lo profundo del corazón. Dejó atrás toda su pena y, en su interior, lo tuvo por algo semejante a un sueño.

Verse 39

अथ प्रसन्नहृदया सा हि संजातहृच्छया । रेमे तद्वनमध्यस्था तद्युक्ता बहुवासरान्

Entonces ella, con el corazón sereno y el anhelo interior ya despierto, permaneció en medio de aquel bosque y se regocijó, unida a él durante muchos días.

Verse 40

कदाचित्सुरतस्यांते दृष्ट्वा विष्णुं तमेव हि । निर्भर्त्स्य क्रोधसंयुक्ता वृन्दा वचनमब्रवीत्

Una vez, al término de su unión, Vṛndā reconoció que él era en verdad el propio Viṣṇu. Colmada de ira, lo increpó y pronunció estas palabras.

Verse 41

वृन्दोवाच । धिक् तदेवं हरे शीलं परदाराभिगामिनः । ज्ञातोऽसि त्वं मया सम्यङ्मायी प्रत्यक्षतापसः

Dijo Vṛndā: «¡Vergüenza sea tal proceder tuyo, oh Hari, tú que te acercas a la esposa ajena! Ahora te he reconocido con claridad: eres un engañador que empuña la māyā, apareciendo ante mis propios ojos con la apariencia de un asceta.»

Verse 42

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा क्रोधमापन्ना दर्शयंती स्वतेजसम् । शशाप केशवं व्यास पातिव्रत्यरता च सा

Dijo Sanatkumāra: Tras hablar así, ella se encendió en ira y, mostrando el resplandor de su propio poder espiritual, oh Vyāsa, aquella esposa casta y fiel pronunció una maldición contra Keśava (Viṣṇu).

Verse 43

रे महाधम दैत्यारे परधर्मविदूषक । गृह्णीष्व शठ मद्दत्तं शापं सर्वविषोल्बणम्

¡Oh el más vil, enemigo de los Daityas, corruptor del dharma ajeno! Toma, oh embustero, la maldición que yo te otorgo: un veneno feroz, más terrible que todos los venenos.

Verse 44

यौ त्वया मायया ख्यातौ स्वकीयौ दर्शितौ मम । तावेव राक्षसौ भूत्वा भार्यां तव हरिष्यतः

Aquellos dos a quienes tú, por tu māyā, me diste a conocer y me mostraste como “míos” — esos mismos, volviéndose rākṣasas, raptarán a tu esposa.

Verse 45

त्वं चापि भार्यादुःखार्तो वने कपिसहायवान् । भ्रम सर्पेश्वरेणायं यस्ते शिष्यत्वमागतः

Tú también, afligido por el dolor de tu esposa, vagaste por el bosque con el mono como aliado. Y éste, el Señor de las Serpientes, ha venido a ti como discípulo; por ello, recorre aquí junto a él.

Verse 46

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा सा तदा वृन्दा प्रविशद्धव्यवाहनम् । विष्णुना वार्यमाणापि तस्मितासक्तचेतसा

Dijo Sanatkumāra: Habiendo hablado así, Vṛndā entró entonces en el fuego del sacrificio. Aunque Viṣṇu intentó detenerla, su mente permaneció firmemente aferrada a aquella misma resolución.

Verse 47

तस्मिन्नवसरे देवा ब्रह्माद्या निखिला मुने । आगता खे समं दारैः सद्गतिं वै दिदृक्षवः

Oh sabio, en aquel mismo instante todos los dioses—comenzando por Brahmā—llegaron por el cielo junto con sus consortes, deseosos de contemplar el auspicioso desenlace, la buena destinación (sugati) que estaba por manifestarse.

Verse 48

अथ दैत्येन्द्रपत्न्यास्तु तज्ज्योतिः परमं महत् । पश्यतां सर्वदेवानामलोकमगमद्द्रुतम्

Entonces, de la esposa del señor de los Daityas, surgió aquel resplandor supremamente grande y, mientras todos los dioses miraban, partió velozmente hacia otro reino.

Verse 49

शिवातनौ विलीनं तद्वृन्दातेजो बभूव ह । आसीज्जयजयारावः खस्थितामर पंक्तिषु

El esplendor de aquella hueste se disolvió en el propio cuerpo de Śiva. Entonces, entre las hileras de devas apostados en el cielo, se alzó un gran clamor: «¡Victoria! ¡Victoria!».

Verse 50

एवं वृन्दा महाराज्ञी कालनेमिसुतोत्तमा । पातिव्रत्यप्रभावाच्च मुक्तिं प्राप परां मुने

Así, Vṛndā, la gran reina—la más excelsa entre las hijas de Kālanemi—por el poder de su inquebrantable fidelidad conyugal, alcanzó la liberación suprema, oh sabio.

Verse 51

ततो हरिस्तामनुसंस्मन्मुहुर्वृन्दाचिताभस्मरजोवगुंठितः । तत्रैव तस्थौ सुरसिद्धसंघकैः प्रबोध्यमानोपि ययौ न शांतिम्

Después, Hari, recordando una y otra vez a Vṛndā, permaneció cubierto por el polvo y la ceniza de la pira funeraria de Vṛndā. Allí mismo se quedó; aunque grupos de devas y siddhas lo despertaban y consolaban, no alcanzó la paz.