गणेशविवाहोत्सवः तथा सिद्धि-बुद्धि-सन्तानवर्णनम् | Gaṇeśa’s Wedding Festival and the Progeny of Siddhi & Buddhi

Verse 1

ब्रह्मोवाच । एतस्मिन्नंतरे तत्र विश्वरूपः प्रजापतिः । तदुद्योगं संविचार्य सुखमाप प्रसन्नधीः

Dijo Brahmā: En ese mismo instante, allí, el Prajāpati Viśvarūpa, tras reflexionar bien sobre aquella empresa, alcanzó sosiego y dicha, quedando su mente serena y luminosa.

Verse 2

विश्वरूपप्रजेशस्य दिव्यरूपे सुते उभे । सिद्धिबुद्धिरिति ख्याते शुभे सर्वांगशोभने

A Prajāpati Viśvarūpa le nacieron dos hijas de forma divina. Eran célebres como Siddhi y Buddhi: ambas auspiciosas, resplandecientes de hermosura en todo su ser.

Verse 3

ताभ्यां चैव गणेशस्य गिरिजा शंकरः प्रभू । महोत्सवं विवाहं च कारयामासतुर्मुदा

Entonces Girijā y el Señor Śaṅkara, el Soberano, junto con ellas dos, dispusieron con alegría tanto la gran festividad como la ceremonia nupcial de Gaṇeśa.

Verse 4

समाप्तोयं रुद्रसंहितान्तर्गतः कुमारखण्डश्चतुर्थः

Así concluye la cuarta sección—el Kumāra-khaṇḍa—contenida en la Rudra-saṃhitā.

Verse 5

तथा च विश्वकर्माऽसौ विवाहं कृतवांस्तथा । तथा च ऋषयो देवा लेभिरे परमां मुदम्

Así, Viśvakarmā también celebró debidamente los ritos nupciales; y entonces los ṛṣis y los dioses alcanzaron la dicha suprema.

Verse 6

गणेशोपि तदा ताभ्यां सुखं चैवाप्तिचिंतकम् । प्राप्तवांश्च मुने तत्तु वर्णितुं नैव शक्यते

Entonces, incluso Gaṇeśa, por medio de ellas, alcanzó un gozo y una plenitud que disipan toda ansiedad por lograr. Oh sabio, esa vivencia es en verdad imposible de describir con palabras.

Verse 7

कियता चैव कालेन गणेशस्य महात्मनः । द्वयोः पत्न्योश्च द्वौ दिव्यौ तस्य पुत्रौ बभूवतुः

Pasado algún tiempo, el magnánimo Gaṇeśa tuvo, por medio de sus dos esposas, dos hijos varones, radiantes y divinos.

Verse 8

सिद्धेर्गणेशपत्न्यास्तु क्षेमनामा सुतोऽभवत् । बुद्धेर्लाभाभिधः पुत्रो ह्यासीत्परभशोभनः

De Siddhi, la esposa del Señor Gaṇeśa, nació un hijo llamado Kṣema. Y de Buddhi hubo en verdad un hijo llamado Lābha, sumamente espléndido en forma y fortuna.

Verse 9

एवं सुखमचिंत्यं व भुंजाने हि गणेश्वरे । आजगाम द्वितीयश्च क्रांत्वा पृथ्वीं सुतस्तदा

Mientras Gaṇeśvara (Gaṇeśa) gozaba así de aquel sosiego inconcebible, llegó entonces el segundo hijo, tras haber recorrido la tierra.

Verse 10

तावश्च नारदेनैव प्राप्तो गेहे महात्मना । यथार्थं वच्मि नोऽसत्यं न छलेन न मत्सरात्

Entonces el magnánimo Nārada llegó a su morada y alcanzó allí a aquellos dos. Digo lo que es real, no lo falso: ni por engaño ni por envidia.

Verse 11

पितृभ्यां तु कृतं यच्च शिवया शंकरेण ते । तन्न कुर्य्यात्परो लोके सत्यं सत्यं ब्रवीम्यहम्

Cuanto han hecho vuestros padres—Śiva y Śaṅkara—nadie más en el mundo puede hacerlo. Esto es la verdad; la verdad, la verdad declaro.

Verse 12

निष्कास्य त्वां कुक्रमणं मिषमुत्पाद्य यत्नतः । गणेशस्य वरोकारि विवाहः परशोभनः

Con esmero se urdió un pretexto para enviarte lejos—para que no surgiera un proceder indebido—y así se llevó a cabo, oh dador de dones, el matrimonio de Gaṇeśa, supremamente auspicioso y espléndido.

Verse 13

गणेशस्य कृतोद्वाहो लब्धवांस्स्त्रीद्वयं मुदा । विश्वरूपप्रजेशस्य कन्यारत्नं महोत्तमम्

Así, el sagrado matrimonio de Gaṇeśa quedó solemnizado, y con júbilo obtuvo dos esposas: las hijas, cual joyas supremas, de Viśvarūpa Prajāpati.

Verse 14

पुत्रद्वयं ललाभासौ द्वयोः पत्न्योश्शुभांगयोः । सिद्धे क्षेमं तथा बुद्धेर्लाभं सर्वं सुखप्रदम्

De sus dos esposas auspiciosas y de bellos miembros, obtuvo dos hijos: Siddha y Buddherlābha, que traen bienestar, amparo y toda dicha.

Verse 15

पत्न्योर्द्वयोर्गणेशोऽसौ लब्ध्वा पुत्रद्वयं शुभम् । मातापित्रोर्मतेनैव सुखं भुंक्ते निरंतरम्

Aquel Gaṇeśa, tras obtener de sus dos esposas dos hijos auspiciosos, goza de una dicha ininterrumpida, guiado enteramente por el consejo y la voluntad de su madre y su padre.

Verse 16

भवता पृथिवी क्रांता ससमुद्रा सकानना । तच्छलाज्ञावशात्तात तस्य जातं फलं त्विदम्

Por ti, amado hijo, ha sido recorrida la tierra —con sus mares y sus bosques—. Mas, oh hijo, esto ha sucedido bajo la fuerza de aquel mandato y ardid divino; y éste es el fruto que de ello ha nacido.

Verse 17

पितृभ्यां क्रियतास्मैवच्छलं तात विचार्यताम् । स्वस्वामिभ्यां विशेषेण ह्यन्यः किन्न करोति वै

«Por tanto, hijo querido, que se conciba y ejecute un ardid únicamente por medio de sus padres. Piénsalo bien: por su propio señor —por su propia causa—, ¿qué no hará otro en verdad?»

Verse 18

असम्यक्च कृतं ताभ्यां त्वत्पितृभ्यां हि कर्म ह । विचार्यतां त्वयाऽपीह मच्चित्ते न शुभं मतम्

En verdad, la acción realizada por tus padres no fue hecha rectamente. Tú también debes reflexionar aquí; en mi corazón no se muestra como auspiciosa.

Verse 19

दद्याद्यदि गरं माता विक्रीणीयात्पिता यदि । राजा हरति सर्वस्वं कस्मै किं च ब्रवीतु वै

Si una madre diera veneno, si un padre vendiera a su propio hijo, y si el rey arrebatara todas las posesiones, ¿a quién podría uno apelar y qué, en verdad, podría siquiera decir?

Verse 20

येनैवेदं कृतं स्याद्वै कर्मानर्थकरं परम् । शांतिकामस्सुधीस्तात तन्मुखं न विलोकयेत्

Aquel por quien se ha cometido este acto supremamente dañino—oh amado—un sabio que anhela la paz no debería ni siquiera mirar su rostro.

Verse 21

इति नीतिः श्रुतौ प्रोक्ता स्मृतौ शास्त्रेषु सर्वतः । निवेदिता च सा तेऽद्य यथेच्छसि तथा कुरु

Así, este principio rector de la recta conducta se declara en la Śruti, en la Smṛti y por doquier en los Śāstras. Te lo he comunicado hoy; ahora obra como tú elijas.

Verse 22

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा नारद त्वं तु महेश्वरमनोगतिः । तस्मै तथा कुमाराय वाक्यं मौनमुपागतः

Brahmā dijo: «Tras hablar así, oh Nārada—con tu mente absorta en Mahēśvara (Mahādeva)—guardaste silencio, y ya no surgieron más palabras para aquel Kumāra».

Verse 23

स्कन्दोऽपि पितरं नत्वा कोपाग्निज्वलितस्तदा । जगाम पर्वतं क्रौंचं पितृभ्यां वारितोऽपि सन्

Skanda también, tras inclinarse ante su padre, ardió entonces con el fuego de la ira; y aunque fue contenido por ambos padres, se dirigió al monte Krauncha.

Verse 24

वारणे च कृते त्वद्य गम्यते च कथं त्वया । इत्येवं च निषिद्धोपि प्रोच्य नेति जगाम सः

«Aunque hoy has sido detenido, ¿cómo puedes aún ir?»—así le preguntó. Pero, aun prohibido de ese modo, respondió: «No», y se marchó.

Verse 25

न स्थातव्यं मया तातौ क्षणमप्यत्र किंचन । यद्येवं कपटं प्रीतिमपहाय कृतं मयि

Oh padres queridos, no debo permanecer aquí ni un solo instante. Si, dejando de lado el afecto verdadero, se ha obrado conmigo tal engaño, entonces no es correcto que me quede aquí.

Verse 26

एवमुक्त्वा गतस्तत्र मुने सोऽद्यापि वर्तते । दर्शनेनैव सर्वेषां लोकानां पापहारकः

Dicho esto, oh sabio muni, él fue allí y allí permanece hasta el día de hoy: aquel que, con el solo darśana, borra los pecados de todos los seres en los mundos.

Verse 27

तद्दिनं हि समारभ्य कार्तिकेयस्य तस्य वै । शिवपुत्रस्य देवर्षे कुमारत्वं प्रतिष्ठितम्

Desde aquel mismo día en adelante, oh sabio divino, quedó firmemente establecido para Kartikeya—el hijo de Śiva—el estado de “Kumāra”, el eternamente juvenil.

Verse 28

तन्नाम शुभदं लोके प्रसिद्धं भुवनत्रये । सर्वपापहरं पुण्यं ब्रह्मचर्यप्रदं परम्

Ese Nombre es auspicioso en el mundo y célebre en los tres ámbitos. Santo y de mérito supremo, destruye todo pecado y concede el más alto brahmacarya (pureza y continencia disciplinada).

Verse 29

कार्तिक्यां च सदा देवा ऋषयश्च सतीर्थकाः । दर्शनार्थं कुमारस्य गच्छंति च मुनीश्वराः

Y en Kārtikī, los dioses y los sabios—junto con los sagrados tīrthas—acuden siempre para contemplar a Kumāra (Skanda); y también los grandes videntes señoriales marchan allí por su darśana.

Verse 30

कार्तिक्यां कृत्तिकासंगे कुर्याद्यः स्वामिदर्शनम् । तस्य पापं दहेत्सर्वं चित्तेप्सित फलं लभेत्

Quien, durante Kārttikī—en la auspiciosa conjunción vinculada a las Kṛttikās—obtiene el darśana del Señor (Śiva), ve arder todos sus pecados y alcanza el fruto que su corazón anhela.

Verse 31

उमापि दुःखमापन्ना स्कन्दस्य विरहे सति । उवाच स्वामिनं दीना तत्र गच्छ मया प्रभो

Al estar ausente Skanda, Umā también cayó en aflicción. En su congoja habló a su Señor, abatida: «Oh Maestro, oh Prabhu: ve allí conmigo».

Verse 32

तत्सुखार्थं स्वयं शंभुर्गतस्स्वांशेन पर्वते । मल्लिकार्जुननामासीज्ज्योतिर्लिङ्गं सुखावहम्

Por la dicha bendita de aquel devoto, el propio Śambhu fue al monte con una porción de su poder divino, y allí se manifestó como el Jyotirliṅga llamado Mallikārjuna, otorgador de felicidad auspiciosa.

Verse 33

अद्यापि दृश्यते तत्र शिवया सहितश्शिवः । सर्वेषां निजभक्तानां कामपूरस्सतां गतिः

Aun hoy, allí se contempla a Śiva junto con Śivā (Pārvatī). Él cumple los deseos de todos sus propios devotos y es el refugio supremo y la meta de los justos.

Verse 34

तमागतं स विज्ञाय कुमारस्सशिवं शिवम् । स विरज्य ततोऽन्यत्र गंतुमासीत्समुत्सुकः

Al reconocer que Śiva había llegado—Śiva con sus acompañantes—el divino Kumāra se desapegó interiormente de todo lo demás y, ansioso por proseguir, se dispuso a partir hacia otro lugar.

Verse 35

देवैश्च मुनिभिश्चैव प्रार्थितस्सोपि दूरतः । योजनत्रयमुत्सृज्य स्थितः स्थाने च कार्तिकः

Aunque los dioses y los sabios le suplicaron desde lejos, Kārtikeya permaneció a distancia. Manteniéndose apartado por tres yojanas, quedó firmemente establecido en su propio lugar.

Verse 36

पुत्रस्नेहातुरौ तौ वै शिवौ पर्वणि पर्वणि । दर्शनार्थं कुमारस्य तस्य नारद गच्छतः

Oh Nārada, aquellos dos—Śiva y (Pārvatī)—afligidos por el profundo amor a su hijo, iban una y otra vez en cada ocasión sagrada, deseando contemplar a ese Kumāra.

Verse 37

अमावास्यादिने शंभुः स्वयं गच्छति तत्र ह । पूर्णमासी दिने तत्र पार्वती गच्छति ध्रुवम्

En el día de luna nueva, Śambhu (el Señor Śiva) va allí ciertamente por Sí mismo; y en el día de luna llena, Pārvatī va allí sin falta.

Verse 38

यद्यत्तस्य च वृत्तांतं भवत्पृष्टं मुनीश्वर । कार्तिकस्य गणेशस्य परमं कथितं मया

Oh el mejor de los sabios, cuanto me preguntaste acerca de su historia: ya te he narrado lo supremo y esencial sobre Kārtikeya y Gaṇeśa.

Verse 39

एतच्छ्रुत्वा नरो धीमान् सर्वपापैः प्रमुच्यते । शोभनां लभते कामानीप्सितान्सकलान्सदा

Quien escucha esto con sabiduría queda liberado de todos los pecados. Siempre alcanza lo auspicioso y obtiene todo cuanto desea.

Verse 40

यः पठेत्पाठयेद्वापि शृणुयाच्छ्रावयेत्तथा । सर्वान्कामानवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा

Quien lo recite, haga que se recite, lo escuche o haga que se escuche, alcanza todos los fines deseados. De ello no hay necesidad de más deliberación.

Verse 41

ब्राह्मणो ब्रह्मवर्चस्वी क्षत्रियो विजयी भवेत् । वैश्यो धन समृद्धस्स्याच्छूद्रस्सत्समतामियात्

Por el mérito centrado en Śiva aquí descrito, el brāhmaṇa se vuelve radiante con fulgor espiritual; el kṣatriya alcanza la victoria; el vaiśya obtiene prosperidad en riquezas; y el śūdra llega a un estado de noble igualdad con los virtuosos.

Verse 42

रोगी रोगात्प्रमुच्येत भयान्मुच्येत भीतियुक् । भूतप्रेतादिबाधाभ्यः पीडितो न भवेन्नरः

El enfermo queda libre de la dolencia; quien está oprimido por el miedo se libera del miedo. El hombre ya no es atormentado por aflicciones causadas por bhūtas, pretas y otras perturbaciones semejantes.

Verse 43

एतदाख्यानमनघं यशस्यं सुखवर्द्धनम् । आयुष्यं स्वर्ग्यमतुलं पुत्रपौत्रादिकारकम्

Esta narración sagrada, sin mancha, otorga buen renombre y acrecienta la dicha. Concede larga vida y un mérito celestial incomparable, y se vuelve causa para obtener hijos, nietos y la prosperidad del linaje.

Verse 44

अपवर्गप्रदं चापि शिवज्ञानप्रदं परम् । शिवाशिवप्रीतिकरं शिवभक्तिविवर्द्धनम्

También otorga apavarga (la liberación final) y concede el supremo conocimiento de Śiva. Complace a Śiva y a los bienaventurados devotos suyos, y acrecienta la bhakti hacia Śiva.

Verse 45

श्रवणीयं सदा भक्तैर्निःकामैश्च मुमुक्षुभिः । शिवाद्वैतप्रदं चैतत्सदाशिवमयं शिवम्

Esta enseñanza debe ser escuchada siempre por los devotos—por los desapegados y por quienes anhelan la liberación; pues otorga la realización no dual de Śiva, y es en sí misma de la naturaleza de Sadāśiva: Śiva, el Auspicioso.