HomeRig VedaMandala 10Sukta 62Mantra 11
Previous Mantra

Mantra 11

Sukta 10.62

Rishi: Aṅgiras-tradition seers (hymn-context)
Devata: Sūrya (truth-light) and the gods supporting the sacrificer; Dakṣiṇā as operative power
Chandas: Triṣṭubh (probable)

सहस्रदा ग्रामणीर्मा रिषन्मनुः सूर्येणास्य यतमानैतु दक्षिणा । सावर्णेर्देवाः प्र तिरन्त्वायुर्यस्मिन्नश्रान्ता असनाम वाजम् ॥

स॒ह॒स्र॒दा ग्रा॑म॒णीर्मा रि॑ष॒न्मनु॒: सूर्ये॑णास्य॒ यत॑मानैतु॒ दक्षि॑णा । साव॑र्णेर्दे॒वाः प्र ति॑र॒न्त्वायु॒र्यस्मि॒न्नश्रा॑न्ता॒ अस॑नाम॒ वाज॑म् ॥

sahasra-dā́ grāma-nī́r mā́ riṣan mánur sū́ryeṇāsya yátamānaitu dákṣiṇā | sāvarṇer devā́ḥ prá tirantv ā́yur yásminn aśrā́ntā asanā́ma vā́jam ||

Que no sea dañado el caudillo del pueblo, dador de mil dones, este Manu; que su dakṣiṇā avance, esforzándose junto con el Sol. Que los dioses de Sāvarṇya prolonguen su fuerza vital, en la cual, sin desfallecer, podamos alcanzar el vāja, la plenitud del poder.

स॒ह॒स्र॒ऽदाः । ग्रा॒म॒ऽनीः । मा । रि॒ष॒त् । मनुः॑ । सूर्ये॑ण । अ॒स्य॒ । यत॑माना । ए॒तु॒ । दक्षि॑णा । साव॑र्णेः । दे॒वाः । प्र । ति॒र॒न्तु॒ । आयुः॑ । यस्मि॑न् । अस्रा॑न्ताः । अस॑नाम । वाज॑म् ॥सहस्रदाः । ग्रामनीः । मा । रिषत् । मनुः । सूर्येण । अस्य । यतमाना । एतु । दक्षिणा । सावर्णेः । देवाः । प्र । तिरन्तु । आयुः । यस्मिन् । अस्रान्ताः । असनाम । वाजम् ॥sahasra-dāḥ | grāma-nīḥ | mā | riṣat | manuḥ | sūryeṇa | asya | yatamānā | etu | dakṣiṇā | sāvarṇeḥ | devāḥ | pra | tirantu | āyuḥ | yasmin | asrāntāḥ | asanāma | vājam

सहस्रदाa thousandfold; in a thousand ways/times
सहस्रदा:
विशेषण (अधिकारण-भावः: ‘सहस्रधा/सहस्रवारम्’)
TypeAdjective
Rootसहस्र (संख्या-प्रातिपदिक) + दा (प्रत्यय/तद्धित) → सहस्रदा
ग्रामणीःthe clan-leader, troop-leader
ग्रामणीः:
कर्तृ (आशीर्वाद-वाक्ये संबन्धः) / सम्बोधन-प्रायः
TypeNoun
Rootग्रामणी (प्रातिपदिक; ग्राम-नी ‘ग्रामस्य नेता’)
माdo not
मा:
क्रियानिषेध-सम्बन्धः
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध-अव्यय) + (आशीर्लिङ्/लोट्-प्रयोगेषु)
रिषत्may he not be harmed; let him not perish
रिषत्:
क्रिया (कर्तृ: ग्रामणीः)
TypeVerb
Rootरिष् (धातु; हिंसायाम्/क्षतौ)
मनुःManu; the ancestral man
मनुः:
कर्तृ/सम्बन्ध-निर्देशः (ग्रामणीः मनुः—‘मनु-सम्बद्धः’)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक; आदिपुरुष/मानव-प्रजापति)
सूर्येणwith/by the Sun
सूर्येण:
करण
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
अस्यof him/this
अस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अस्य
यतमानःstriving, exerting
यतमानः:
कर्तृ (एतु इत्यस्य) / विशेषण
TypeVerb (Participle)
Rootयत् (धातु; प्रयत्न/यत्न) + शानच् (वर्तमान-कृदन्त) → यतमान
एतुlet (him) go/come
एतु:
क्रिया
TypeVerb
Rootइ (धातु; गत्यर्थ)
दक्षिणाthe sacrificial fee; gift
दक्षिणा:
कर्तृ (एतु इत्यस्य) / विषयः (आशीर्वाद: ‘दक्षिणा एतु’)
TypeNoun
Rootदक्षिणा (प्रातिपदिक; दक्षिणा ‘दान/पुरस्कार’)
सावर्णेःof Sāvarṇi
सावर्णेः:
सम्बन्ध (genitive) — ‘सावर्णेः देवाः’
TypeNoun
Rootसावर्णि (प्रातिपदिक; ‘सवर्णस्य अपत्यं/सम्बन्धः’)
देवाःthe gods
देवाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
प्रforth; forward
प्र:
क्रियाविशेषण (तिरन्तु इत्यस्य)
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
तिरन्तुlet them carry across; let them overcome
तिरन्तु:
क्रिया
TypeVerb
Rootतॄ/तॄ (धातु; तरणे/अतिक्रमे) → तिरति (वेदे)
आयुःlife; lifespan
आयुः:
कर्म
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
यस्मिन्in whom; wherein
यस्मिन्:
अधिकरण
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम) → यस्मिन्
अश्रान्ताःunwearied, untiring
अश्रान्ताः:
कर्तृ (असनाम इत्यस्य) / विशेषण
TypeAdjective
Rootअ-श्रान्त (प्रातिपदिक; श्रम् ‘थकान’ + नञ्)
असनामwe won; we attained
असनाम:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु; प्रापणे/भवने) — वेदिक रूप ‘असनाम’ (असन् + आम्/म)
वाजम्prize; strength; booty (victory-gain)
वाजम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवाज (प्रातिपदिक)