Rig Veda 1.93.4: Mandala 1, Sukta 93, Mantra 4

Sukta 1.93

Rishi: Gautama Rāhūgaṇa (traditionally for RV 1.93)

Devata: Agniṣomā

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

अग्नीषोमा चेति तद्वीर्यं वां यदमुष्णीतमवसं पणिं गाः । अवातिरतं बृसयस्य शेषोऽविन्दतं ज्योतिरेकं बहुभ्यः ॥

Transliteration

agnī́ṣomā céti tád vī́ryaṃ vāṃ yád ámuṣṇītam avasáṃ paṇíṃ gā́ḥ | ávā́tirataṃ bṛ́sayasya śéṣo'víndataṃ jyótir ékaṃ bahúbhyaḥ ||

Translation

Agni y Soma, manifiesta es vuestra hazaña: arrebatasteis al Paṇi, que rehúsa la ofrenda, las vacas—los rayos; derribasteis lo que quedaba de Bṛsaya y hallasteis la Luz única para los muchos.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अग्नीषोमा: O Agni and Soma
• अग्नीषोमा: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि- + सोम- (द्वन्द्व-समास)

• चेतिः: the perception/recognition
• चेतिः: कर्तृ (वाक्ये ‘चेतिः’ = ‘ज्ञान/प्रतीति’ विषयः) / भाववाचक
• Type: Noun
• Root: चिति- (प्रातिपदिक) / √चित् (to perceive, notice) (नामधातु-आधार)

• तत्: that
• तत्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वीर्यम्: heroic power/deed
• वीर्यम्: कर्म (तत् वीर्यम् = ‘that heroic deed/power’)
• Type: Noun
• Root: वीर्य- (प्रातिपदिक)

• वाम्: of you two
• वाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)

• यत्: which/that (deed)
• यत्: कर्म (यत् …) / सम्बन्धसूचक
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम)

• अमुष्णीतम्: you two stole/took away
• अमुष्णीतम्: कर्तृ (अग्नीषोमा) कर्म (गाः/अवसम्) प्रति
• Type: Verb
• Root: √मुष् (चौर्ये ‘to steal’), उपसर्ग: अ- (निषेध/अभाव-न), परस्मैपद

• अवसम्: help/aid
• अवसम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अवस्- (प्रातिपदिक; ‘help, aid, protection’)

• पणिम्: the Pani (demon/robber)
• पणिम्: अपादान/अधिकरण-भावः (सन्दर्भे ‘पणिं’ = ‘पणि-सम्बद्धं/पणिभ्यः’), कर्म-सम्बन्धेन
• Type: Noun
• Root: पणि- (प्रातिपदिक; ‘Pani’, niggard/robber-demon)

• गाः: cows
• गाः: कर्म
• Type: Noun
• Root: गो- (प्रातिपदिक)

• अवातिरतम्: you two brought down/caused to pass over (rescued)
• अवातिरतम्: कर्तृ (अग्नीषोमा) कर्म (गाः/अवसम्) प्रति
• Type: Verb
• Root: अव + √तॄ/तॄ (तरणे ‘to cross over, bring across’), परस्मैपद

• बृसयस्य: of Bṛsaya
• बृसयस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: बृसय- (प्रातिपदिक; नाम, असुर/राक्षस-विशेष)

• शेषः: the remainder/what was left
• शेषः: कर्तृ (अविन्दतं… इत्यत्र) / विषय
• Type: Noun
• Root: शेष- (प्रातिपदिक)

• अविन्दतम्: you two found/obtained
• अविन्दतम्: कर्तृ (अग्नीषोमा)
• Type: Verb
• Root: अव + √विद् (लाभे/विन्दने ‘to find, obtain’), परस्मैपद

• ज्योतिः: light
• ज्योतिः: कर्म
• Type: Noun
• Root: ज्योतिस्- (प्रातिपदिक)

• एकम्: one, single
• एकम्: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: एक- (प्रातिपदिक)

• बहुभ्यः: for many / to many
• बहुभ्यः: सम्प्रदान (दत्ते/प्रकाशे अर्थे) / अपादान (विभक्त्यर्थ-सम्भव)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: बहु- (प्रातिपदिक)