Valmiki Ramayana 6.67.79 — Yuddha Kanda, Sarga 67, Shloka 79

कुम्भकर्णवधः

The Slaying of Kumbhakarna

Devanagari script

अयंमुहूर्तात्सुग्रीवोलब्दसंज्ञोमहाहवे ।आत्मनोवानराणां च यत्पथ्यंतत्करिष्यति ।।।।

Transliteration

ayaṃ muhūrtāt sugrīvo labdhasaṃjño mahāhave | ātmano vānarāṇāṃ ca yat pathyaṃ tat kariṣyati ||

Translation

En breve, en esta gran batalla, Sugrīva recobrará el sentido y hará lo que conviene y es provechoso, tanto para sí mismo como para los vānaras.

Word by Word

• अयम्: this (he)
• अयम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: idam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्; सर्वनाम

• मुहूर्तात्: after a short while
• मुहूर्तात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: muhūrta (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative), एकवचनम्; अवधि/काल-अपादानार्थे

• सुग्रीवः: Sugriva
• सुग्रीवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: sugrīva (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• लब्धसंज्ञः: having regained consciousness
• लब्धसंज्ञः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: labdha (कृदन्त; √labh धातु) + saṃjñā (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; भूतकृदन्तः (क्त), ‘लब्धा संज्ञा यस्य’ इति; विशेषणम् सुग्रीवस्य

• महाहवे: in the great battle
• महाहवे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: mahā (उपसर्ग/पूर्वपद) + āhava (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्; ‘महान् आहवः’ इति कर्मधारयः; अधिकरणार्थे

• आत्मनः: of himself
• आत्मनः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: ātman (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), एकवचनम्

• वानराणाम्: of the monkeys
• वानराणाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: vānara (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

• यत्: whatever (that which)
• यत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: yad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्धक-सर्वनाम

• पथ्यम्: wholesome; proper
• पथ्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: pathya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (यत्/तत्)

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्; तद्-शब्दः, ‘यत्...तत्’ सहसंबन्धः

• करिष्यति: will do
• करिष्यति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √kṛ (धातु)
• Form: लृट्-लकारः (Simple Future), प्रथम-पुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

Context

Sugriva will soon regain consciousness and do what is good for Vanaras.

Characters & Entities

• Sugrīva
• vānarāḥ

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is acting for the common good (pathya): leadership is measured by choices that benefit both oneself and one’s dependents.

What is the narrative situation?

Hanumān reassures others that Sugrīva’s stupor is temporary and that he will soon act wisely for the army.

Which character virtue is emphasized?

Steadfast optimism grounded in judgment—Hanumān’s confidence is not naive but based on understanding Sugrīva’s resilience.