HomeRamayanaBala KandaSarga 18Shloka 50
Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Bala Kanda, Sarga 18, Shloka 50

पुत्रजन्मोत्सवः — Birth of the Princes and Viśvāmitra’s Arrival

Bālakāṇḍa 18

यथाऽमृतस्य सम्प्राप्तिर्यथावर्षमनूदके।यथा सदृशदारेषु पुत्रजन्माऽप्रजस्य च ।।1.18.49।।प्रणष्टस्य यथालाभो यथा हर्षो महोदये।तथैवागमनं मन्ये स्वागतं ते महामुने।।1.18.50।।

yathāmṛtasya samprāptir yathā varṣam anūdake | yathā sadṛśadāreṣu putrajanmāprajasya ca ||

praṇaṣṭasya yathālābho yathā harṣo mahodaye | tathaivāgamanaṃ manye svāgataṃ te mahāmune ||

Oh gran sabio, bienvenido. Considero tu llegada como la obtención del amrita, como la lluvia sobre tierra reseca, como el nacimiento de un hijo para quien no tenía descendencia por medio de una esposa digna, como el recobro de lo perdido y como el gozo que acompaña a un gran triunfo.

कम्which? what?
कम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (interrogative pronoun), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha/Connector (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
तेfor you
ते:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन
परमम्supreme; greatest
परमम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of ‘कामम्’
कामम्wish; desire
कामम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
करोमिshall I do
करोमि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, उत्तम-पुरुष, एकवचन
किमुhow then?
किमु:
Sambandha/Discourse (निपात)
TypeIndeclinable
Rootकिम् + उ (अव्यय)
Formप्रश्नार्थ-निपात (interrogative particle: ‘indeed/how then?’)
हर्षितःdelighted
हर्षितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootहर्षित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of implied ‘अहम्’
पात्रभूतःbecome a worthy recipient
पात्रभूतः:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
TypeAdjective
Rootपात्र (प्रातिपदिक) + भूत (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (‘पात्रं भूतो’), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; predicate adjective
असिyou are
असि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, मध्यम-पुरुष (2nd person), एकवचन
मेof me; my
मे:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन
ब्रह्मन्O Brahmin
ब्रह्मन्:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
दिष्ट्याby good fortune
दिष्ट्या:
Hetu/Kāraṇa (हेतु/करण)
TypeNoun
Rootदिष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; idiomatically ‘by good fortune’
प्राप्तःarrived
प्राप्तः:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
TypeVerb
Rootप्र + आप् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (Past Active/Resultative participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; with ‘असि’ = ‘you have come’
असिyou are
असि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकार, परस्मैपद, मध्यम-पुरुष, एकवचन
कौशिकO Kauśika
कौशिक:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootकौशिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन (patronymic of Viśvāmitra)
अद्यtoday; now
अद्य:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formकाल-अव्यय (adverb of time)
मेmy
मे:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
सफलम्fruitful
सफलम्:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
TypeAdjective
Rootसफल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of ‘जन्म’
जन्मbirth
जन्म:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजन्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
जीवितम्life
जीवितम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजीवित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha/Connector (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
सुजीवितम्well-lived; truly lived
सुजीवितम्:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
TypeAdjective
Rootसु (उपसर्ग/पूर्वपद) + जीवित (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (‘सु जीवितम्’), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; predicate adjective of ‘जीवितम्’

"O great sage, welcome to you! Your arrival, to me, is like nectar (to a human being), rains to the parched land, birth of a son to the childless through his worthy wife, recovery of lost properity and festive joy in a great achievemnt.

D
Daśaratha
V
Viśvāmitra
A
amṛta (nectar)
R
rain (varṣa)

FAQs

Dharma is truthful reverence: Daśaratha openly honors virtue and tapas, showing that righteousness includes gratitude and respectful recognition of the holy.

Daśaratha formally welcomes Viśvāmitra and expresses how auspicious and life-giving the sage’s arrival feels to him through a series of similes.

Bhakti and humility in kingship—Daśaratha’s sincere, satya-filled welcome elevates the sage and models ideal royal speech.