HomeRamayanaBala KandaSarga 18Shloka 49
Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Bala Kanda, Sarga 18, Shloka 49

पुत्रजन्मोत्सवः — Birth of the Princes and Viśvāmitra’s Arrival

Bālakāṇḍa 18

यथाऽमृतस्य सम्प्राप्तिर्यथावर्षमनूदके।यथा सदृशदारेषु पुत्रजन्माऽप्रजस्य च ।।।।प्रणष्टस्य यथालाभो यथा हर्षो महोदये।तथैवागमनं मन्ये स्वागतं ते महामुने।।।।

yathāmṛtasya samprāptir yathā varṣam anūdake | yathā sadṛśadāreṣu putrajanmāprajasya ca ||

praṇaṣṭasya yathālābho yathā harṣo mahodaye | tathaivāgamanaṃ manye svāgataṃ te mahāmune ||

Oh gran sabio, bienvenido. Considero tu llegada como la obtención del amrita, como la lluvia sobre tierra reseca, como el nacimiento de un hijo para quien no tenía descendencia por medio de una esposa digna, como el recobro de lo perdido y como el gozo que acompaña a un gran triunfo.

यथाas; like
यथा:
Sambandha/Comparison (उपमान)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमान-अव्यय (comparative: ‘as/like’)
अमृतस्यof nectar
अमृतस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअमृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
सम्प्राप्तिःattainment; obtaining
सम्प्राप्तिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसम् + प्र + आप् (धातु)
Formक्तिन्-प्रत्ययान्त भाववाचक-नाम (action noun), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
यथाas
यथा:
Sambandha/Comparison (उपमान)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमान-अव्यय
वर्षम्rain
वर्षम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; here ‘rain’ as a thing obtained
अनूदकेin a waterless (parched) place
अनूदके:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअनूदक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; ‘in a waterless place’
यथाas
यथा:
Sambandha/Comparison (उपमान)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमान-अव्यय
सदृशदारेषुin/with a worthy wife (lit. suitable spouses)
सदृशदारेषु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसदृश (प्रातिपदिक) + दार (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (‘सदृशाः दाराः’), पुंलिङ्ग (दाराः m.pl.), सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन
पुत्रजन्मbirth of a son
पुत्रजन्म:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक) + जन्मन् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी: ‘पुत्रस्य जन्म’), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अप्रजस्यof a childless man
अप्रजस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअ- (नञ्) + प्रज (प्रातिपदिक)
Formनञ्-समास/नकार-प्रत्यय (negated), पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; ‘of one without offspring’
and
:
Sambandha/Connector (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
प्रणष्टस्यof one who has lost (it)
प्रणष्टस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootप्र + नश् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (Past Passive Participle used substantively), पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; ‘of one who has lost (something)’
यथाas
यथा:
Sambandha/Comparison (उपमान)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमान-अव्यय
लाभःgain; recovery
लाभः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootलाभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
यथाas
यथा:
Sambandha/Comparison (उपमान)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमान-अव्यय
हर्षःjoy
हर्षः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहर्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
महोदयेin a great success/achievement
महोदये:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + उदय (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (‘महान् उदयः’), पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
तथाso; likewise
तथा:
Sambandha/Comparison (उपमान)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formतुलना-अव्यय (adverb: ‘so/in the same way’)
एवindeed
एव:
Sambandha/Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (particle: ‘indeed/just’)
आगमनम्arrival; coming
आगमनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआ + गम् (धातु)
Formल्युट्-प्रत्ययान्त क्रियानाम (verbal noun), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
मन्येI think; I consider
मन्ये:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootमन् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, उत्तम-पुरुष (1st person), एकवचन
स्वागतम्welcome
स्वागतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसु + आगत (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (‘सु आगतम्’ = good arrival), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; used as greeting
तेto you
ते:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, चतुर्थी-विभक्ति (Dative/4th), एकवचन
महामुनेO great sage
महामुने:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहा (पूर्वपद) + मुनि (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (‘महान् मुनिः’), पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

"O great sage, welcome to you! Your arrival, to me, is like nectar (to a human being), rains to the parched land, birth of a son to the childless through his worthy wife, recovery of lost properity and festive joy in a great achievemnt.

D
Daśaratha
V
Viśvāmitra
A
amṛta (nectar)
R
rain (varṣa)

FAQs

Dharma is truthful reverence: Daśaratha openly honors virtue and tapas, showing that righteousness includes gratitude and respectful recognition of the holy.

Daśaratha formally welcomes Viśvāmitra and expresses how auspicious and life-giving the sage’s arrival feels to him through a series of similes.

Bhakti and humility in kingship—Daśaratha’s sincere, satya-filled welcome elevates the sage and models ideal royal speech.