Sarga 16

Verse 1

ततो नारायणो देवो नियुक्तस्सुरसत्तमै:।जानन्नपि सुरानेवं श्लक्ष्णं वचनमब्रवीत्।।।।

Entonces el dios Nārāyaṇa, solicitado por los más excelsos entre los dioses, aunque ya lo sabía, les habló con palabras suaves.

Verse 2

उपाय: को वधे तस्य रावणस्य दुरात्मन:।यमहं तं समास्थाय निहन्यामृषिकण्टकम्।।।।

«Dáselo a tus dignas reinas para que lo coman; por medio de ellas obtendrás los hijos varones por cuya causa realizas este sacrificio, oh Rey.»

Verse 3

एवमुक्तास्सुरास्सर्वे प्रत्यूचुर्विष्णुमव्ययम्।मानुषीं तनुमास्थाय रावणं जहि संयुगे।।।।

Así interpelados, todos los dioses respondieron al imperecedero Viṣṇu: «Asume un cuerpo humano y, en batalla, da muerte a Rāvaṇa».

Verse 4

स हि तेपे तपस्तीव्रं दीर्घकालमरिन्दम ।येन तुष्टोऽभवद्ब्रह्मा लोककृल्लोकपूर्वज:।।।।

Pues durante largo tiempo practicó austeridades intensas, oh domador de enemigos; por ello Brahmā —creador de los mundos, anterior a los mundos— quedó complacido.

Verse 5

सन्तुष्ट: प्रददौ तस्मै राक्षसाय वरं प्रभु:। 04नानाविधेभ्यो भूतेभ्यो भयं नान्यत्र मानुषात्।।।।अवज्ञाता: पुरा तेन वरदाने हि मानवा:। 105

Complacido, el Señor concedió a aquel rākṣasa un don: no tendría temor de seres de muchas clases, salvo de los humanos. Pues al pedir ese don, antes había despreciado a los hombres.

Verse 6

एवं पितामहात्तस्माद्वरं प्राप्य स दर्पित:।।।।उत्सादयति लोकान्त्रीन् स्त्रियश्चाप्यपकर्षति ।तस्मात्तस्य वधो दृष्टो मानुषेभ्य: परन्तप।।।।

Así, tras obtener de Brahmā aquel don, se volvió soberbio: devastó los tres mundos y aun a las mujeres las raptó por la fuerza. Por ello, oh abrasador de enemigos, se prevé que su muerte vendrá por mano de los hombres.

Verse 7

एवं पितामहात्तस्माद्वरं प्राप्य स दर्पित:।।1.16.6।।उत्सादयति लोकान्त्रीन् स्त्रियश्चाप्यपकर्षति ।तस्मात्तस्य वधो दृष्टो मानुषेभ्य: परन्तप।।1.16.7।।

Así, tras obtener de Brahmā aquel don, se volvió soberbio: devastó los tres mundos y aun a las mujeres las raptó por la fuerza. Por ello, oh abrasador de enemigos, se prevé que su muerte vendrá por mano de los hombres.

Verse 8

इत्येतद्वचनं श्रुत्वा सुराणां विष्णुरात्मवान्।पितरं रोचयामास तदा दशरथं नृपम्।।।।

Al oír estas palabras de los dioses, Viṣṇu, dueño de sí, aprobó entonces al rey Daśaratha como su padre.

Verse 9

स चाप्यपुत्रो नृपतिस्तस्मिन्काले महाद्युति:।अयजत्पुत्रियामिष्टिं पुत्रेप्सुररिसूदन:।।।।

Y en aquel tiempo el rey, de gran resplandor, aunque sin hijos, celebró la putrakāmeṣṭi, el sacrificio para obtener descendencia, deseando prole, él, destructor de enemigos.

Verse 10

स कृत्वा निश्चयं विष्णुरामन्त्र्य च पितामहम्।अन्तर्धानं गतो देवै: पूज्यमानो महर्षिभि:।।।।

Habiendo tomado su decisión, Viṣṇu se despidió del Pitāmaha (Brahmā) y, venerado por los dioses y los grandes ṛṣis, desapareció de su vista.

Verse 11

तो वै यजमानस्य पावकादतुलप्रभम्।प्रादुर्भूतं महद्भूतं महावीर्यं महाबलम्।।।।कृष्णं रक्ताम्बरधरं रक्तास्यं दुन्दुभिस्वनम्।स्निग्धहर्यक्षतनुजश्मश्रुप्रवरमूर्धजम्।।।।शुभलक्षणसम्पन्नं दिव्याभरणभूषितम्।शैलशृङ्गसमुत्सेथं दृप्तशार्दूलविक्रमम्।।।।दिवाकरसमाकारं दीप्तानलशिखोपमम्।तप्तजाम्बूनदमयीं राजतान्तपरिच्छदाम्।।।।दिव्यपायससम्पूर्णां पात्रीं पत्नीमिव प्रियाम्।प्रगृह्य विपुलां दोर्भ्यां स्वयं मायामयीमिव।।।।

Entonces, del fuego del sacrificio—mientras el patrono del rito ofrecía—se manifestó un gran ser divino de esplendor incomparable, de inmenso valor y poderosa fuerza.

Verse 12

तो वै यजमानस्य पावकादतुलप्रभम्।प्रादुर्भूतं महद्भूतं महावीर्यं महाबलम्।।1.16.11।। कृष्णं रक्ताम्बरधरं रक्तास्यं दुन्दुभिस्वनम्।स्निग्धहर्यक्षतनुजश्मश्रुप्रवरमूर्धजम्।।1.16.12।।शुभलक्षणसम्पन्नं दिव्याभरणभूषितम्।शैलशृङ्गसमुत्सेथं दृप्तशार्दूलविक्रमम्।।1.16.13।।दिवाकरसमाकारं दीप्तानलशिखोपमम्।तप्तजाम्बूनदमयीं राजतान्तपरिच्छदाम्।।1.16.14।।दिव्यपायससम्पूर्णां पात्रीं पत्नीमिव प्रियाम्।प्रगृह्य विपुलां दोर्भ्यां स्वयं मायामयीमिव।।1.16.15।।

Entonces, del fuego del sacrificio—mientras el patrono del rito ofrecía—se manifestó un gran ser divino de esplendor incomparable, de inmenso valor y poderosa fuerza.

Verse 13

तो वै यजमानस्य पावकादतुलप्रभम्।प्रादुर्भूतं महद्भूतं महावीर्यं महाबलम्।।1.16.11।। कृष्णं रक्ताम्बरधरं रक्तास्यं दुन्दुभिस्वनम्।स्निग्धहर्यक्षतनुजश्मश्रुप्रवरमूर्धजम्।।1.16.12।।शुभलक्षणसम्पन्नं दिव्याभरणभूषितम्।शैलशृङ्गसमुत्सेथं दृप्तशार्दूलविक्रमम्।।1.16.13।।दिवाकरसमाकारं दीप्तानलशिखोपमम्।तप्तजाम्बूनदमयीं राजतान्तपरिच्छदाम्।।1.16.14।।दिव्यपायससम्पूर्णां पात्रीं पत्नीमिव प्रियाम्।प्रगृह्य विपुलां दोर्भ्यां स्वयं मायामयीमिव।।1.16.15।।

Entonces, del fuego del sacrificio—mientras el patrono del rito ofrecía—se manifestó un gran ser divino de esplendor incomparable, de inmenso valor y poderosa fuerza.

Verse 14

तो वै यजमानस्य पावकादतुलप्रभम्।प्रादुर्भूतं महद्भूतं महावीर्यं महाबलम्।।1.16.11।। कृष्णं रक्ताम्बरधरं रक्तास्यं दुन्दुभिस्वनम्।स्निग्धहर्यक्षतनुजश्मश्रुप्रवरमूर्धजम्।।1.16.12।।शुभलक्षणसम्पन्नं दिव्याभरणभूषितम्।शैलशृङ्गसमुत्सेथं दृप्तशार्दूलविक्रमम्।।1.16.13।।दिवाकरसमाकारं दीप्तानलशिखोपमम्।तप्तजाम्बूनदमयीं राजतान्तपरिच्छदाम्।।1.16.14।।दिव्यपायससम्पूर्णां पात्रीं पत्नीमिव प्रियाम्।प्रगृह्य विपुलां दोर्भ्यां स्वयं मायामयीमिव।।1.16.15।।

Entonces, del fuego del sacrificio—mientras el patrono del rito ofrecía—se manifestó un gran ser divino de esplendor incomparable, de inmenso valor y poderosa fuerza.

Verse 15

तो वै यजमानस्य पावकादतुलप्रभम्।प्रादुर्भूतं महद्भूतं महावीर्यं महाबलम्।।1.16.11।। कृष्णं रक्ताम्बरधरं रक्तास्यं दुन्दुभिस्वनम्।स्निग्धहर्यक्षतनुजश्मश्रुप्रवरमूर्धजम्।।1.16.12।।शुभलक्षणसम्पन्नं दिव्याभरणभूषितम्।शैलशृङ्गसमुत्सेथं दृप्तशार्दूलविक्रमम्।।1.16.13।।दिवाकरसमाकारं दीप्तानलशिखोपमम्।तप्तजाम्बूनदमयीं राजतान्तपरिच्छदाम्।।1.16.14।।दिव्यपायससम्पूर्णां पात्रीं पत्नीमिव प्रियाम्।प्रगृह्य विपुलां दोर्भ्यां स्वयं मायामयीमिव।।1.16.15।।

Entonces, del fuego del sacrificio—mientras el patrono del rito ofrecía—se manifestó un gran ser divino de esplendor incomparable, de inmenso valor y poderosa fuerza.

Verse 16

समवेक्ष्याब्रवीद्वाक्यमिदं दशरथं नृपम्।प्राजापत्यं नरं विद्धि मामिहाभ्यागतं नृप।।।।

Al ver al rey Daśaratha, le dijo: «Oh Rey, sábeme como un hombre enviado por Prajāpati, que ha llegado aquí».

Verse 17

तत: परं तदा राजा प्रत्युवाच कृताञ्जलि:।भगवन् स्वागतं तेऽस्तु किमहं करवाणि ते।।।।

Entonces el rey, con las palmas juntas, respondió: «Oh Señor Bienaventurado, seas bienvenido. ¿Qué puedo hacer por ti?»

Verse 18

अथो पुनरिदं वाक्यं प्राजापत्यो नरोऽब्रवीत्।राजन्नर्चयता देवानद्य प्राप्तमिदं त्वया।।।।

Entonces el emisario de Prajāpati habló de nuevo: «Oh Rey, porque has adorado a los dioses, has obtenido esto hoy».

Verse 19

इदं तु नृपशार्दूल पायसं देवनिर्मितम्।प्रजाकरं गृहाण त्वं धन्यमारोग्यवर्धनम्।।।।

«Oh tigre entre los reyes, acepta este pāyasa hecho por los dioses: otorga descendencia, trae prosperidad y acrecienta la salud.»

Verse 20

भार्याणामनुरूपाणामश्नीतेति प्रयच्छ वै।तासु त्वं प्राप्स्यसे पुत्रान्यदर्थं यजसे नृप।।।।

«Dáselo a tus dignas reinas para que lo coman; por medio de ellas obtendrás los hijos varones por cuya causa realizas este sacrificio, oh Rey.»

Verse 21

तथेति नृपति: प्रीतश्शिरसा प्रतिगृह्यताम्।पात्रीं देवान्नसम्पूर्णां देवदत्तां हिरण्मयीम्।।।।

Diciendo: «Así sea», el rey, lleno de gozo, inclinó la cabeza con reverencia y aceptó el vaso de oro, colmado de alimento divino, otorgado por los dioses.

Verse 22

अभिवाद्य च तद्भूतमद्भुतं प्रियदर्शनम्।मुदा परमया युक्तश्चकाराभिप्रदक्षिणम्।।।।

Tras saludar a aquel ser prodigioso, de grata apariencia, él—colmado de suprema alegría—dio la circunvalación reverente a su alrededor.

Verse 23

ततो दशरथ: प्राप्य पायसं देवनिर्मितम्।बभूव परमप्रीत: प्राप्य वित्तमिवाधन:।।।।

Entonces Daśaratha, al obtener el pāyasa hecho por los dioses, se alegró sobremanera, como un pobre que de pronto halla riqueza.

Verse 24

ततस्तदद्भुतप्रख्यं भूतं परमभास्वरम्।संवर्तयित्वा तत्कर्म तत्रैवान्तरधीयत।।।।

Luego aquel ser resplandeciente, maravilloso en su forma, tras cumplir aquella obra, desapareció en ese mismo lugar.

Verse 25

हर्षरश्मिभिरुद्योतं तस्यान्त:पुरमाबभौ।शारदस्याभिरामस्य चन्द्रस्येव नभोंऽशुभि:।।।।

Su palacio interior resplandecía, iluminado por rayos de dicha, como el cielo otoñal alumbrado por los haces de la hermosa luna.

Verse 26

सोऽन्त:पुरं प्रविश्यैव कौसल्यामिदमब्रवीत्।पायसं प्रतिगृह्णीष्व पुत्रीयं त्विदमात्मन:।।।।

Al entrar en el palacio interior, dijo a Kausalyā: «Recibe este pāyasa; es para ti, y es dador de hijos».

Verse 27

कौसल्यायै नरपति: पायसार्धं ददौ तदा।अर्धादर्धं ददौ चापि सुमित्रायै नराधिप:।।।।कैकेय्यै चावशिष्टार्धं ददौ पुत्रार्थकारणात्।प्रददौ चावशिष्टार्धं पायसस्यामृतोपमम्।।।।अनुचिन्त्य सुमित्रायै पुनरेव महीपति:।एवं तासां ददौ राजा भार्याणां पायसं पृथक् ।।।।

Entonces el rey dio la mitad del pāyasa a Kausalyā; y de la mitad restante dio una mitad a Sumitrā. Por el deseo de obtener hijos, dio a Kaikeyī la mitad de lo que quedaba; y, tras reflexionar de nuevo, el señor de la tierra entregó a Sumitrā la última porción, un pāyasa semejante al amṛta. Así el rey distribuyó el pāyasa por separado entre sus esposas.

Verse 28

कौसल्यायै नरपति: पायसार्धं ददौ तदा।अर्धादर्धं ददौ चापि सुमित्रायै नराधिप:।।1.16.27।।कैकेय्यै चावशिष्टार्धं ददौ पुत्रार्थकारणात्। प्रददौ चावशिष्टार्धं पायसस्यामृतोपमम्।।1.16.28।। अनुचिन्त्य सुमित्रायै पुनरेव महीपति:।एवं तासां ददौ राजा भार्याणां पायसं पृथक् ।।1.16.29।।

Entonces el rey dio la mitad del pāyasa a Kausalyā; y de la mitad restante dio una mitad a Sumitrā. Por el deseo de obtener hijos, dio a Kaikeyī la mitad de lo que quedaba; y, tras reflexionar de nuevo, el señor de la tierra entregó a Sumitrā la última porción, un pāyasa semejante al amṛta. Así el rey distribuyó el pāyasa por separado entre sus esposas.

Verse 29

कौसल्यायै नरपति: पायसार्धं ददौ तदा।अर्धादर्धं ददौ चापि सुमित्रायै नराधिप:।।1.16.27।।कैकेय्यै चावशिष्टार्धं ददौ पुत्रार्थकारणात्। प्रददौ चावशिष्टार्धं पायसस्यामृतोपमम्।।1.16.28।। अनुचिन्त्य सुमित्रायै पुनरेव महीपति:।एवं तासां ददौ राजा भार्याणां पायसं पृथक् ।।1.16.29।।

Entonces el rey dio la mitad del pāyasa a Kausalyā; y de la mitad restante dio una mitad a Sumitrā. Por el deseo de obtener hijos, dio a Kaikeyī la mitad de lo que quedaba; y, tras reflexionar de nuevo, el señor de la tierra entregó a Sumitrā la última porción, un pāyasa semejante al amṛta. Así el rey distribuyó el pāyasa por separado entre sus esposas.

Verse 30

तास्त्वेतत्पायसं प्राप्य नरेन्द्रस्योत्तमास्स्त्रय:।सम्मानं मेनिरे सर्वां: प्रहर्षोदितचेतस:।।।।

Aquellas tres nobles reinas, al recibir del rey aquel payasa, todas se sintieron honradas, con el corazón rebosante de júbilo.

Verse 31

ततस्तु ता: प्राश्य तदुत्तमास्त्रियोमहीपतेरुत्तमपायसं पृथक्।हुताशनादित्यसमानतेजसोऽचिरेण गर्भान्प्रतिपेदिरे तदा।।।।

Entonces aquellas nobles consortes, al consumir cada una su porción del excelso payasa del rey, pronto concibieron, resplandecientes en fulgor como el fuego y el sol.

Verse 32

ततस्तु राजा प्रसमीक्ष्य ता: स्त्रिय:प्ररूढगर्भा: प्रतिलब्धमानस:।बभूव हृष्टस्त्रिदिवे यथा हरि:सुरेन्द्रसिद्धर्षिगणाभिपूजित:।।।।

Entonces el rey, al ver a sus esposas con el embarazo ya firme, recobró la serenidad del ánimo y se llenó de gozo, como Hari (Viṣṇu) en el cielo, venerado por Indra y por las huestes de siddhas y rishis.

Verse 33

Al oír estas palabras de los dioses, Viṣṇu, dueño de sí, aprobó entonces al rey Daśaratha como su padre.