Valmiki Ramayana 2.84.2: Ayodhya Kanda, Sarga 84, Shloka 2

गुहस्य सन्देहः, गङ्गातीर-रक्षा, भरतस्य सत्कारः

Guha’s Suspicion, Securing the Ganga Bank, and Hospitality to Bharata

Devanagari script

महतीयमितस्सेना सागराभा प्रदृश्यते।नास्यान्तमधिगच्छामि मनसापि विचिन्तयन्।।।।

Sanskrit recitationValmiki Ramayana 2.84.2

Transliteration

mahatīyam itas senā sāgarābhā pradṛśyate |

nāsyāntam adhigacchāmi manasāpi vicintayan ||

Translation

Este ejército de este lado se muestra inmenso como el océano; aun cuando lo contemplo en mi mente, no alcanzo a comprender su límite.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• महती: vast
• महती: Karta (कर्ता—qualifier)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; विशेषणम् (qualifying ‘सेना’)

• इयम्: this
• इयम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; सर्वनाम

• इतः: from here / on this side
• इतः: Desha-adhikarana (देश-अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इतस् (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (from here/on this side)

• सेना: army
• सेना: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सेना (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन

• सागराभा: ocean-like
• सागराभा: Karta (कर्ता—qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सागर + आभा (प्रातिपदिक-समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; तत्पुरुष (सागरस्य आभा यस्याः) विशेषणम्

• प्रदृश्यते: appears
• प्रदृश्यते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-दृश् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्; कर्मणि/भावे (appears/is seen)

• न: not
• न: Nishedha (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध (negation particle)

• अस्याः: of this (army)
• अस्याः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी एकवचन; सर्वनाम

• अन्तम्: end
• अन्तम्: Karma (कर्म/object)
• Type: Noun
• Root: अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन

• अधिगच्छामि: I reach / I can find
• अधिगच्छामि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अधि-गम् (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• मनसा: by mind
• मनसा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया एकवचन; करण (by mind)

• अपि: even
• अपि: Nipata (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपि = even/also (emphatic)

• विचिन्तयन्: while thinking
• विचिन्तयन्: Karta (कर्ता—qualifier of speaker)
• Type: Verb
• Root: वि-चिन्त् (धातु) + शतृ (प्रत्यय)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; कर्तरि (I, while thinking)

Context

Here is an army as vast as the ocean, and I am unable to comprehend its magnitude even mentally.

Characters & Entities

• Guha
• senā (army)
• sāgara (ocean)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here is vigilance guided by reason: a leader must accurately assess danger before acting, without recklessness or complacency.

What is the narrative situation?

Guha observes Bharata’s approaching force near the Gaṅgā and notes its immense scale, prompting defensive planning.

Which character virtue is emphasized?

Practical wisdom and alert leadership—Guha carefully evaluates the situation rather than reacting blindly.