Sarga 8

Verse 1

मन्थरा त्वभ्यसूयैनामुत्सृज्याभरणं च तत्।उवाचेदं ततो वाक्यं कोपदुःखसमन्विता।।2.8.1।।

Pero Mantharā, resentida contra ella, arrojó aquella joya; y luego, colmada de ira y dolor, pronunció estas palabras.

Verse 2

हर्षं किमिदमस्थाने कृतवत्यसि बालिशे।शोकसागरमध्यस्थमात्मानं नावबुध्यसे।।2.8.2।।

Oh mujer necia, ¿por qué muestras alegría en un momento indebido, sin comprender que estás en medio de un océano de aflicción?

Verse 3

मनसा प्रहसामि त्वां देवि दुःखार्दिता सती।यच्छोचितव्ये हृष्टाऽसि प्राप्येदं व्यसनं महत्।।2.8.3।।

Oh Reina, aunque estoy afligida, me río de ti en mi interior: pues cuando deberías lamentarte, te regocijas, aun habiéndote sobrevenido esta gran calamidad.

Verse 4

शोचामि दुर्मतित्वं ते का हि प्राज्ञा प्रहर्षयेत्।अरेस्सपत्नीपुत्रस्य वृद्धिं मृत्योरिवागताम्।।2.8.4।।

Lloro tu extravío. ¿Qué mujer sensata se alegraría del ascenso del hijo de la coesposa—como de un enemigo—cuando ese ascenso llega como la cercanía de la muerte?

Verse 5

भरतादेव रामस्य राज्यसाधारणाद्भयम्।तद्विचिन्त्य विषण्णाऽस्मि भयं भीताऽद्धि जायते।।2.8.5।।

De Bharata solo nace el temor para Rāma, pues el derecho al reino es compartido. Al pensarlo, me aflijo, porque del que teme nace el peligro.

Verse 6

लक्ष्मणो हि महेष्वासो रामं सर्वात्मना गतः।शत्रुघ्नश्चापि भरतं काकुत्स्थं लक्ष्मणो यथा।।2.8.6।।

Lakṣmaṇa, el gran arquero, está entregado a Rāma con todo su ser; y Śatrughna, asimismo, está entregado a Bharata, tal como Lakṣmaṇa lo está al Kakutstha, Rāma.

Verse 7

प्रत्यासन्नक्रमेणापि भरतस्यैव भामिनि।राज्यक्रमो विप्रकृष्टस्तयोस्तावत्कनीयसोः।।2.8.7।।

Oh hermosa señora, aun según el orden del nacimiento, la sucesión del reino corresponde de inmediato a Bharata; para los dos menores, esa posibilidad queda muy lejana.

Verse 8

विदुषः क्षत्रचारित्रे प्राज्ञस्य प्राप्तकारिणः।भयात्प्रवेपे रामस्य चिन्तयन्ती तवात्मजम्।।2.8.8।।

Rāma conoce la conducta de un kṣatriya, es sabio y actúa en el momento oportuno; al pensar en tu hijo, tiemblo de miedo ante él.

Verse 9

सुभगा खलु कौशल्या यस्याः पुत्रोऽभिषेक्ष्यते।यौवराज्येन महता श्वः पुष्येण द्विजोत्तमैः।।2.8.9।।

Dichosa en verdad es Kauśalyā: mañana, bajo la constelación de Puṣya, su hijo será consagrado por eminentes brāhmaṇas al gran cargo de príncipe heredero.

Verse 10

प्राप्तां सुमहतीं प्रीतिं प्रतीतां तां हतद्विषम्।उपस्थास्यसि कौसल्यां दासीव त्त्वं कृताञ्जलिः।।2.8.10।।

Tendrás que servir a Kausalyā—célebre y ahora exultante, con sus enemigos abatidos—como una sirvienta, con las manos juntas en sumisión.

Verse 11

एवं चेत्त्वं सहास्माभिस्तस्याः प्रेष्या भविष्यसि।पुत्रश्च तव रामस्य प्रेष्यभावं गमिष्यति।।2.8.11।।

Si todo sucede así, te convertirás en su sirvienta junto con nosotras; y también tu hijo caerá en servidumbre ante Rāma.

Verse 12

हृष्टाः खलु भविष्यन्ति रामस्य परमास्स्त्रियः।अप्रहृष्टा भविष्यन्ति स्नुषास्ते भरतक्षये।।2.8.12।।

Ciertamente se regocijarán todas las mujeres del lado de Rama; pero con la decadencia de Bharata, tus nueras quedarán sin alegría.

Verse 13

तां दृष्ट्वा परमप्रीतां ब्रुवन्तीं मन्थरां ततः।रामस्यैव गुणान्देवी कैकेयी प्रशशंस ह।।2.8.13।।

Al ver a Mantharā tan complacida y hablando así, la reina Kaikeyī, la augusta dama, alabó únicamente las virtudes de Rama.

Verse 14

धर्मज्ञो गुरुभिर्दान्तः कृतज्ञस्सत्यवाक्छुचिः।रामो राज्ञ स्सुतो ज्येष्ठो यौवराज्यमतोऽर्हति।।2.8.14।।

Rama conoce el dharma; disciplinado por los mayores, es dueño de sí; es agradecido, veraz en su palabra y puro. Siendo el primogénito del rey, por ello merece el rango de yuvarāja, heredero aparente.

Verse 15

भ्रातृ़न्भृत्यांश्च दीर्घायुः पितृवत्पालयिष्यति।सन्तप्स्यसे कथं कुब्जे श्रुत्वा रामाभिषेचनम्।।2.8.15।।

Él, de larga vida, protegerá a sus hermanos y a los servidores como un padre. Oh jorobada, ¿por qué te afliges al oír la consagración de Rama?

Verse 16

भरतश्चापि रामस्य ध्रुवं वर्षशतात्परम्।पितृपैतामहं राज्यमवाप्ता पुरुषर्षभः।।2.8.16।।

Y también Bharata, ciertamente—tras más de cien años del reinado de Rama—heredará el reino ancestral de padres y abuelos, ese toro entre los hombres.

Verse 17

सा त्वमभ्युदये प्राप्ते वर्तमाने च मन्थरे।भविष्यति च कल्याणे किमर्थं परितप्यसे।।2.8.17।।

Oh Mantharā, has alcanzado la prosperidad, la posees ahora, y el bienestar continuará en el porvenir; ¿por qué, entonces, te afliges?

Verse 18

यथा मे भरतो मान्यस्तथा भूयोऽपि राघवः।कौशल्यातोऽतिरिक्तं च सोऽनुशुश्रूषते हि माम्।।2.8.18।।

Así como Bharata me es querido y digno de honra, así también—y aún más—lo es Rāghava; en verdad, él me sirve y me atiende incluso más allá de lo que hace por Kauśalyā.

Verse 19

राज्यं यदि हि रामस्य भरतस्यापि तत्तदा।मन्यते हि यथात्मानं तथा भ्रातृ़ंश्च राघवः।।2.8.19।।

Si el reino es de Rāma, entonces también es de Bharata; pues Rāghava considera a sus hermanos como se considera a sí mismo.

Verse 20

कैकेयीवचनं श्रुत्वा मन्थरा भृशदुःखिता।दीर्घमुष्णं च विनिश्वस्य कैकेयीमिदमब्रवीत्।।2.8.20।।

Al oír las palabras de Kaikeyī, Mantharā quedó hondamente afligida; exhalando largos y ardientes suspiros, dijo esto a Kaikeyī.

Verse 21

अनर्थदर्शिनी मौर्ख्यान्नात्मानमवबुध्यसे। शोकव्यसनविस्तीर्णे मज्जन्ती दुःखसागरे।।2.8.21।।

Cegada por la necedad, no comprendes tu propia condición; te hundes en un océano de pena, extendido por el duelo y la desgracia, y no alcanzas a ver el daño que se avecina.

Verse 22

भविता राघवो राजा राघवस्यानु यस्सुतः।राजवंशात्तु कैकेयि भरतःपरिहास्यते।।2.8.22।।

Rāghava será rey, y después de Rāghava reinará su propio hijo; pero, oh Kaikeyī, Bharata será apartado de la estirpe real y quedará como motivo de burla.

Verse 23

न हि राज्ञस्सुता स्सर्वे राज्ये तिष्ठन्ति भामिनि।स्थाप्यमानेषु सर्वेषु सुमहाननयो भवेत्।।2.8.23।।

No todos los hijos del rey pueden sostener el trono, oh mujer impetuosa; si todos fueran entronizados como soberanos, sobrevendría un desorden inmenso.

Verse 24

तस्माज्ज्येष्ठे हि कैकेयि राज्यतन्त्राणि पार्थिवाः।स्थापयन्त्यनवद्याङ्गि गुणवत्स्वितरेष्वपि।।2.8.24।।

Por eso, oh Kaikeyī —oh dama de miembros sin tacha— los reyes confían el gobierno al primogénito, o bien a otro hijo dotado de virtudes.

Verse 25

असावत्यन्तनिर्भग्नस्तव पुत्रो भविष्यति।अनाथवत्सुखेभ्यश्च राजवंशाच्च वत्सले।।2.8.25।।

Tu hijo quedará completamente abatido, oh amada; como un huérfano, será apartado de los consuelos y de la sucesión de la estirpe real.

Verse 26

साऽहं त्वदर्थे सम्प्राप्ता त्वं तु मां नावबुद्ध्यसे।सपत्नि वृद्धौ या मे त्वं प्रदेयं दातुमिच्छसि।।2.8.26।।

He venido por tu causa; y, sin embargo, no me comprendes. Cuando prospera tu coesposa, deseas darme un don como si fuera una ‘deuda’ que se me debe.

Verse 27

ध्रुवं तु भरतं रामः प्राप्य राज्यमकण्टकम्।देशान्तरं वा नयिता लोकान्तरमथाऽपि वा।।2.8.27।।

Ciertamente, cuando Rāma obtenga el reino sin ‘espinas’—sin rivales—, sin duda expulsará a Bharata al destierro, o incluso lo enviará al otro mundo.

Verse 28

बाल एव हि मातुल्यं भरतो नायितस्त्वया।सन्निकर्षाच्च सौहार्दं जायते स्थावरेष्वपि।।2.8.28।।

Pues a Bharata, siendo aún niño, lo enviaste a la casa de su tío materno. Y la cercanía engendra afecto, incluso entre cosas inanimadas.

Verse 29

भरतस्याप्यनुवशश्शत्रुघ्नोऽपि समं गतः।लक्ष्मणो हि यथा रामं तथाऽसौ भरतं गतः।।2.8.29।।

Y también Śatrughna, obediente a Bharata, ha ido con él. Así como Lakṣmaṇa acompaña a Rāma, así Śatrughna acompaña a Bharata.

Verse 30

श्रूयते हि द्रुमः कश्चिच्छेत्तव्यो वनजीविभिः।सन्निकर्षादिषीकाभिर्मोचितः परमाद्भयात्।।2.8.30।।

Se dice que cierto árbol, señalado para ser talado por los moradores del bosque, se libra de un gran peligro porque a su alrededor crece la hierba espinosa llamada iṣīkā.

Verse 31

गोप्ता हि रामं सौमित्रिर्लक्ष्मणं चापि राघवः।अश्विनोरिव सौभ्रात्रं तयोर्लोकेषु विश्रुतम्।।2.8.31।।

Lakṣmaṇa, hijo de Sumitrā, es el guardián de Rāma; y Rāma, el Rāghava, es también el guardián de Lakṣmaṇa. Su fraternidad es célebre en los mundos, como la de los Aśvins.

Verse 32

तस्मान्न लक्ष्मणे रामः पापं किञ्चित्करिष्यति।रामस्तु भरते पापं कुर्यादिति न संशयः।।2.8.32।।

Por eso Rāma no hará a Lakṣmaṇa ni el más leve mal; pero respecto de Bharata no hay duda: Rāma le haría daño.

Verse 33

तस्माद्राजगृहादेव वनं गच्छतु ते सुतः।एतद्धि रोचते मह्यं भृशं चापि हितं तव।।2.8.33।।

Por tanto, que tu hijo vaya al bosque directamente desde Rājagṛha. Esto solo me complace, y en verdad es también muy beneficioso para ti.

Verse 34

एवं ते ज्ञातिपक्षस्य श्रेयश्चैव भविष्यति।यदि चेद्भरतो धर्मात्पित्र्यं राज्यमवाप्स्यसि।।2.8.34।।

Así habrá bienestar para ti y para todo el bando de tus parientes, si Bharata, por la vía del dharma, alcanza el reino ancestral de su padre.

Verse 35

स ते सुखोचितो बालो रामस्य सहजो रिपुः।समृद्धार्थस्य नष्टार्थो जीविष्यति कथं वशे।।2.8.35।।

Ese muchacho—tu Bharata—acostumbrado al bienestar, es por naturaleza rival de Rāma. Despojado de todos sus medios, ¿cómo vivirá bajo el dominio de un Rāma próspero?

Verse 36

अभिद्रुतमिवारण्ये सिंहेन गजयूथपम्।प्रच्छाद्यमानं रामेण भरतं त्रातुमर्हसि।।2.8.36।।

Como el jefe de una manada de elefantes en el bosque, acosado por un león, así Bharata será dominado por Rāma; es justo que lo salves.

Verse 37

दर्पान्निराकृता पूर्वं त्वया सौभाग्यवत्तया।राममाता सपत्नी ते कथं वैरं न शातयेत्।।2.8.37।।

Antes, por orgullo—porque eras la favorecida—despreciaste a tu coesposa, la madre de Rāma. ¿Cómo no habría de buscar devolver esa enemistad?

Verse 38

यदा हि रामः पृथिवीमवाप्स्यतिप्रभूतरत्नाकरशैलपत्तनाम्।तदा गमिष्यस्यशुभं पराभवंसहैव दीना भरतेन भामिनि।।2.8.38।।

Oh bella señora, cuando Rāma obtenga esta tierra rica en océanos, montañas y ciudades, entonces tú, junto con Bharata, caerás en desdicha, miseria y oprobio.

Verse 39

यदा हि रामः पृथिवीमवाप्स्यतिध्रुवं प्रणष्टो भरतो भविष्यति।अतो हि सञ्चिन्तय राज्यमात्मजे परस्य चैवाद्य विवासकारणम्।।2.8.39।।

Pues cuando Rāma obtenga la tierra, Bharata quedará sin duda arruinado. Por eso, piensa ahora mismo en el reino para tu hijo y también en el medio de desterrar a tu rival, Rāma.