Sarga 65

Verse 1

अथ रात्र्यां व्यतीतायां प्रातरेवापरेऽहनि।वन्दिनः पर्युपातिष्ठंस्तत्पार्थिव निवेशनम्।।।।सूताः परमसंस्कारा मङ्गलाश्चोत्तमश्रुताः।गायका: स्तुतिशीलाश्च निगदन्तः पृथक् पृथक्।।।।

Pasada aquella noche, a la mañana del día siguiente, los panegiristas acudieron a la morada del rey. Los genealogistas, muy consumados y versados en la ciencia auspiciosa, y los cantores diestros en la alabanza llegaron uno tras otro, proclamando en voz alta bendiciones, cada cual por su parte.

Verse 2

अथ रात्र्यां व्यतीतायां प्रातरेवापरेऽहनि।वन्दिनः पर्युपातिष्ठंस्तत्पार्थिव निवेशनम्।।2.65.1।।सूताः परमसंस्कारा मङ्गलाश्चोत्तमश्रुताः।गायका: स्तुतिशीलाश्च निगदन्तः पृथक् पृथक्।।2.65.2।।

Pasada aquella noche, muy de mañana al día siguiente, los panegiristas acudieron a la morada del rey. Bardos y genealogistas, de gran pericia y saber, portadores de palabras auspiciosas, junto con cantores diestros en la alabanza, fueron llegando uno tras otro, recitando por separado sus bendiciones.

Verse 3

राजानं स्तुवतां तेषामुदात्ताभिहिताशिषाम्।प्रासादाऽभोगविस्तीर्णः स्तुतिशब्दोह्यवर्तत।।।।

Los sonoros cantos de alabanza al rey—junto con las bendiciones pronunciadas en tono elevado por quienes lo ensalzaban—se extendieron por toda la amplitud del palacio.

Verse 4

ततस्तु स्तुवतां तेषां सूतानां पाणिवादकाः।अपदानान्युदाहृत्य पाणिवादा नवादयन्।।।।

Entonces, mientras aquellos bardos sūtas cantaban, los palmoteadores marcaban el compás: recitaban las célebres hazañas del rey y hacían sonar sus rítmicas palmadas.

Verse 5

तेन शब्देन विहगाः प्रतिबुद्धा विसस्वनुः।शाखास्थाः पञ्जरस्थाश्च ये राजकुलगोचराः।।।।

Despertadas por aquel sonido, las aves—unas posadas en las ramas y otras en jaulas—comenzaron a gorjear por todo el recinto real.

Verse 6

व्याहृताः पुण्यशब्दाश्च वीणानां चापि निस्स्वनाः।आशीर्गेयं च गाथानां पूरयामास वेश्म तत्।।।।

Las sagradas recitaciones, las notas resonantes de las vīṇās y los cantos de bendición de los himnos métricos colmaron por completo aquel salón del palacio.

Verse 7

तत श्शुचिसमाचाराः पर्युपस्थानकोविदाः।स्त्रीवर्ष धरभूयिष्ठा उपतस्थुर्यथापुरम्।।।।

Luego, como era costumbre, se reunieron los asistentes diestros en el servicio real y observantes de las normas de pureza—junto con muchas mujeres y eunucos—para atender el palacio.

Verse 8

हरिचन्दनसम्पृक्तमुदकं काञ्चनैर्घटैः।आनिन्युस्स्नानशिक्षाज्ञा यथाकालं यथाविधि।।।।

Los versados en los ritos del baño trajeron, a su debido tiempo y conforme a la norma, agua mezclada con pasta de sándalo amarillo en vasijas de oro.

Verse 9

मङ्गलालम्भनीयानि प्राशनीयान्युपस्करान्।उपनिन्युस्तथाप्यन्याः कुमारीबहुलाः स्त्रियः।।।।

Otras mujeres—muchas de ellas doncellas—trajeron también ungüentos auspiciosos, refrescos agradables para beber y los utensilios rituales necesarios para consumar el baño.

Verse 10

सर्वलक्षणसम्पन्नं सर्वं विधिवदर्चितम्।सर्वं सुगुणलक्ष्मीवत्तद्बभूवाभिहारिकम्।।।।

Todos los objetos destinados al rey estaban completos en cada señal debida, preparados conforme al rito, y en conjunto eran excelentes, llenos de virtud y de buen augurio.

Verse 11

तत स्सूर्योदयं यावत्सर्वं परिसमुत्सुकम्।तस्थावनुपसम्प्राप्तं किंस्विदित्युपशङ्कितम्।।।।

Así, hasta la salida del sol, todos los servidores, dispuestos y llenos de anhelo, permanecieron en vela; mas al no presentarse aún el rey, comenzaron a recelar: «¿Qué habrá sucedido?»

Verse 12

अथ याः कोसलेन्द्रस्य शयनं प्रत्यनन्तराः।ताः स्त्रियस्तु समागम्य भर्तारं प्रत्यबोधयन्।।।।

Después, las mujeres que tenían libre acceso a la alcoba del rey de Kosala se acercaron y se dispusieron a despertar a su señor.

Verse 13

तथाप्युचितवृत्ता स्ता विनयेन नयेन च।नह्यस्य शयनं स्पृष्ट्वा किञ्चिदप्युपलेभिरे।।।।

Aun así, guardando la conducta debida—con recato y obediencia—tocaron su lecho, pero no hallaron señal alguna.

Verse 14

ताः स्त्रियस्स्वप्नशीलज्ञाश्चेष्टासञ्चलनादिषुता वेपथुपरीताश्च राज्ञः प्राणेषु शङ्किताः।प्रतिस्रोतस्तृणाग्राणां सदृशं सञ्चकाशिरे।।।।

Aquellas mujeres, diestras en reconocer por el movimiento y otros indicios las señales del sueño, temblaron con violencia, temiendo por la vida misma del rey, como puntas de caña que se yerguen contra la corriente.

Verse 15

अथ सन्देहमानानां स्त्रीणां दृष्ट्वा च पार्थिवम्।यत्तदाशङ्कितं पापं तस्य जज्ञे विनिश्चयः।।।।

Entonces, al contemplar de cerca al rey mientras aún vacilaban en la duda, el funesto temor que habían presentido se convirtió en certeza.

Verse 16

कौसल्या च सुमत्रच पुत्रशोकपराजिते।प्रसुप्ते न प्रबुध्येते यथा कालसमन्विते।।।।

Kauśalyā y Sumitrā, vencidas por el dolor por sus hijos, yacían profundamente dormidas y no despertaban, como si la misma Muerte las hubiera apresado.

Verse 17

निष्प्रभा च विवर्णा च सन्ना शोकेन सन्नता।न व्यराजत कौसल्या तारेव तिमिरावृता।।।।

Kauśalyā, apagada y pálida, hundida en el dolor y desfallecida en el cuerpo, ya no resplandecía, como una estrella velada por la oscuridad.

Verse 18

कौसल्याऽनन्तरं राज्ञस्सुमित्रा तदन्तनरम्।न स्म विभ्राजते देवी शोकाश्रुलुलितानना।।।।

Junto al rey yacía Sumitrā, y a su lado Kauśalyā; aquella reina, con el rostro empapado y abatido por las lágrimas del dolor, ya no resplandecía con su antiguo fulgor.

Verse 19

ते च दृष्ट्वा तथा सुप्ते शुभे देव्यौ च तं नृपम्।सुप्तमेवोद्गतप्राणमन्तःपुरमदृश्यत।।।।

Al ver a las dos nobles reinas dormidas de aquel modo y al rey como si sólo durmiera —aunque su aliento vital ya se había ido—, las mujeres del gineceo comprendieron que había muerto en su sueño.

Verse 20

ततः प्रचुक्रुशुर्दीना स्सस्वरं ता वराङ्गनाः।करेणव इवारण्ये स्थानप्रच्युतयूथपाः।।।।

Entonces aquellas nobles mujeres prorrumpieron en llanto, con voz alta y afligida, como elefantas en el bosque cuando el jefe de la manada es expulsado de su lugar.

Verse 21

तासामाक्रन्दशब्देन सहसोद्धतचेतने।कौसल्या च सुमित्रा च त्यक्त निद्रे बभूवतुः।।।।

Sobresaltadas por el clamor de su llanto, Kausalyā y Sumitrā recobraron de pronto el sentido y se despojaron del sueño.

Verse 22

कौसल्या च सुमित्रा च दृष्ट्वा स्प़ृष्ट्वा च पार्थिवम्।हा नाथेति परिक्रुश्य पेततुर्धरणीतले।।।।

Kausalyā y Sumitrā, al ver al rey y tocarlo, clamaron: «¡Ay, señor mío!» y cayeron al suelo.

Verse 23

सा कोसलेन्द्रदुहिता वेष्टमाना महीतले।न बभ्राज रजोध्वस्ता तारेव गगनाच्च्युता।।।।

Kausalyā, hija del señor de Kosala, se revolcaba en el suelo; cubierta de polvo, ya no resplandecía, como una estrella caída del cielo.

Verse 24

नृपे शान्तगुणे जाते कौसल्यां पतितां भुवि।अपश्यंस्ताः स्त्रियः सर्वा हतां नागवधूमिव।।।।

Cuando el rey, de serenas virtudes, yacía inmóvil, todas las mujeres vieron a Kausalyā caída en tierra, como una elefanta abatida.

Verse 25

ततस्सर्वा नरेन्द्रस्य कैकेयीप्रमुखाः स्त्रियः।रुदन्त्य श्शोकसन्तप्ता निपेतुर्गतचेतनाः।।।।

Entonces todas las esposas del rey—encabezadas por Kaikeyī—abrasadas por el dolor y llorando, perdieron el sentido y cayeron al suelo.

Verse 26

ताभिस्स बलवान्नादः क्रोशन्तीभिरनुद्रुतः।येन स्फीतीकृतं भूयस्तद्गृहं समनादयत् ।। ।।

Tras sus lamentos se alzó un clamor poderoso; creciendo cada vez más, hizo resonar el palacio una y otra vez.

Verse 27

तत् परित्रस्तन्त्रसम्भ्रान्त पर्युत्सुकजनाकुलम्।सर्वतस्तुमुलाक्रन्दं परितापार्तबान्धवम्।।।।सद्यो निपतितानन्दं दीनविक्लबदर्शनम्।बभूव नरदेवस्य सद्म दिष्टान्तमीयुषः।।।।

Al haber llegado a su fin el rey semejante a un dios, aquel palacio quedó al instante sin alegría: atestado de gente inquieta, sacudida y aterrada; por doquier lleno de clamores tumultuosos, rodeado de parientes afligidos por el dolor; ofrecía un aspecto miserable y abatido.

Verse 28

तत् परित्रस्तन्त्रसम्भ्रान्त पर्युत्सुकजनाकुलम्।सर्वतस्तुमुलाक्रन्दं परितापार्तबान्धवम्।।2.65.27।।सद्यो निपतितानन्दं दीनविक्लबदर्शनम्।बभूव नरदेवस्य सद्म दिष्टान्तमीयुषः।।2.65.28।।

Con la muerte del rey, el palacio perdió de inmediato toda alegría: repleto de gente ansiosa y temerosa, resonando por doquier con clamores tumultuosos, y lleno de parientes atormentados por el duelo; parecía por completo desdichado y quebrantado.

Verse 29

अतीतमाज्ञाय तु पार्थिवर्षभं यशस्विनं सम्परिवार्य पत्नयः।भृशं रुदन्त्यः करुणं सुदुःखिताः प्रगृह्य बाहू व्यलपन्ननाथवत्।।।।

Al comprender que el ilustre toro entre los reyes había partido, sus esposas se reunieron en torno a él; en honda aflicción lloraban amargamente y con piedad, alzando los brazos y lamentándose como quienes han quedado sin amparo.