Sarga 36

Verse 1

ततस्सुमन्त्रमैक्ष्वाकः पीडितोऽत्र प्रतिज्ञया।सबाष्पमतिनिश्श्वश्य जगादेदं पुनः पुनः।।।।

Entonces Daśaratha, vástago de los Ikṣvākus—atormentado en este asunto por su promesa—suspiró hondo una y otra vez y, con lágrimas, dijo estas palabras a Sumantra.

Verse 2

सूत रत्नसुसम्पूर्णा चतुर्विधबला चमूः।राघवस्यानुयात्रार्थं क्षिप्रं प्रतिविधीयताम्।।।।

Oh auriga, dispón de inmediato el ejército—completo en sus cuatro cuerpos y bien provisto—para acompañar a Rāghava en su marcha.

Verse 3

रूपाजीवाश्च वादिन्यो वणिजश्च महाधनाः।शोभयन्तु कुमारस्य वाहिनीं सुप्रसारिताः।।।।

Que engalanen la comitiva del príncipe, bien desplegada, las cortesanas que viven de su belleza, las mujeres de dulce palabra y los mercaderes ricos con sus mercancías bien expuestas.

Verse 4

ये चैनमुपजीवन्ति रमते यैश्च वीर्यतः।तेषां बहुविधं दत्त्वा तानप्यत्र नियोजय ।।।।

Y a quienes vivían sirviéndole, y a los valientes jóvenes con quienes solía recrearse, dales dones de muchas clases y destínalos también aquí (en el séquito).

Verse 5

आयुधानि च मुख्यानि नागरा श्शकटानि च।अनुगच्छन्तु काकुत्स्थं व्याधाश्चारण्य गोचराः।।।।

Que las armas principales, los ciudadanos y guardias, y los carros sigan a Kākutstha; y que también vayan los cazadores y los guardabosques, habituados a los senderos del bosque.

Verse 6

निघ्नन् मृगान् कुञ्जरांश्च पिबंश्चारण्यकं मधु।नदीश्च विविधाः पश्यन्न राज्यस्य स्मरिष्यति।।।।

Dando muerte a ciervos y elefantes, bebiendo la miel del bosque y contemplando ríos de muchas clases, se deleitará tanto en la selva que ni siquiera recordará el reino.

Verse 7

धान्यकोशश्च यः कश्चिद्धनकोशश्च मामकः।तौ राममनुगच्छेतां वसन्तं निर्जने वने।।।।

Cualesquiera que sean mis graneros y cualesquiera que sean mis tesoros, que ambos sigan a Rāma mientras mora en el bosque solitario.

Verse 8

यजन् पुण्येषु देशेषु विसृजं श्चाप्तदक्षिणाः।ऋषिभिश्च समागम्य प्रवत्स्यति सुखं वने।।।।

Ofreciendo sacrificios en tierras santas, otorgando las debidas dádivas rituales (dakṣiṇā) y reuniéndose con los ṛṣis, vivirá feliz en el bosque.

Verse 9

भरतश्च महाबाहुरयोध्यां पालयिष्यति।सर्वकामैः सह श्रीमान् रामः संसाध्यतामिति ।।।।

«Que Bharata, de poderosos brazos, gobierne Ayodhyā; y que el ilustre Rāma sea debidamente provisto de todo cuanto necesita»—así se dispuso.

Verse 10

एवं ब्रुवति काकुत्स्थे कैकेय्या भय मागतम्।मुखं चाप्यगमच्छोषं स्वरश्चापि न्यरुध्यत।।।।

Cuando el Kakutstha Daśaratha habló así, el temor se apoderó de Kaikeyī; su rostro se secó y palideció, y hasta su voz quedó ahogada.

Verse 11

सा विषण्णा च सन्त्रस्ता मुखेन परिशुष्यता।राजानमेवाभिमुखी कैकेयी वाक्यमब्रवीत्।।।।

Abatida y aterrada, con el rostro reseco, Kaikeyī se volvió hacia el rey y habló.

Verse 12

राज्यं गतजनं साधो पीतमण्डां सुरामिव।निरास्वाद्यतमं शून्यं भरतो नाभिपत्स्यते।।।।

Oh rey justo, Bharata no aceptará un reino abandonado por su gente, vacío y sin sabor, como vino al que se le ha extraído hasta la esencia.

Verse 13

कैकेय्यां मुक्तलज्जायां वदन्त्यामतिदारुणाम्।राजा दशरथो वाक्यमुवाचायतलोचनाम्।।।।

Mientras Kaikeyī, despojada de pudor, pronunciaba palabras de extrema crueldad, el rey Daśaratha respondió a aquella reina de grandes ojos.

Verse 14

वहन्तं किं तुदसि मां नियुज्य धुरि माऽहिते।अनार्ये कृत्यमारब्धं किं न पूर्वमुपारुधः।।।।

Oh mujer perversa, después de uncirme al yugo de esta carga, ¿por qué me azuzas mientras la arrastro? Oh indigna: si ibas a emprender este acto, ¿por qué no me detuviste desde el principio?

Verse 15

तस्यैतत्क्रोधसंयुक्तमुक्तं श्रुत्वा वराङ्गना।कैकेयी द्विगुणं क्रुद्धा राजानमिदमब्रवीत्।।।।

Al oír aquellas palabras suyas cargadas de ira, Kaikeyī, la hermosa dama, se enfureció el doble y dijo esto al rey.

Verse 16

वैव वंशे सगरो ज्येष्ठं पुत्रमुपारुधत्।असमञ्ज इति ख्यातं तथायं गन्तुमर्हति।।।।

En tu propio linaje, Sagara apartó a su hijo mayor, célebre como Asamañja. Así también, este Rāma merece ser enviado lejos del mismo modo.

Verse 17

एवमुक्तो धिगित्येव राजा दशरथोऽब्रवीत्।व्रीडितश्च जनस्सर्व स्सा च तं नावबुध्यत।।।।

Así interpelado, el rey Daśaratha sólo pudo decir: «¡Vergüenza!» Todos los presentes se sintieron avergonzados, pero ella (Kaikeyī) no lo comprendió.

Verse 18

तत्र वृद्धो महामात्रस्सिद्धार्थो नाम नामतः।शुचिर्बहुमतो राज्ञः कैकेयी मिदमब्रवीत्।।।।

Allí, un anciano gran ministro, llamado Siddhārtha, puro en conducta y muy estimado por el rey, dijo estas palabras a Kaikeyī.

Verse 19

असमञ्जो गृहीत्वा तु क्रीडतः पथि बालकान्।सरय्वाः प्रक्षिपन्नप्सु रमते तेन दुर्मतिः।।।।

Asamañja, de mente perversa, agarraba a los niños que jugaban en el camino y, para su diversión, los arrojaba a las aguas del Sarayū.

Verse 20

तं दृष्ट्वा नागरा स्सर्वे कृद्धा राजानमब्रुवन्।असमञ्जं वृणीष्वैकमस्मान्वा राष्ट्रवर्धन।।।।

Al ver aquello, todos los habitantes de la ciudad, airados, dijeron al rey: «Oh acrecentador del reino, elige una cosa: o Asamañja solo, o nosotros».

Verse 21

तानुवाच ततो राजा किन्निमित्तमिदं भयम्।ताश्चापि राज्ञा सम्पृष्टा वाक्यं प्रकृतयोऽब्रुवन्।।।।

Entonces el rey les dijo: «¿Por qué motivo existe este temor?» Y, preguntados por el rey, los súbditos respondieron con estas palabras.

Verse 22

डक्रीडतस्त्वेष नः पुत्रान् बालानुद्भ्रान्तचेतनः।सरय्वां प्रक्षिपन्मौर्ख्यादतुलां प्रीतिमश्नुते।।।।

«Este hombre, con la mente trastornada, arroja por necedad a nuestros pequeños hijos, mientras juegan, al Sarayū; y de ello obtiene un gozo incomparable».

Verse 23

स तासां वचनं श्रुत्वा प्रकृतीनां नराधिपः।तं तत्याजाहितं पुत्रं तेषां प्रियचिकीर्षया।।।।

Al oír las palabras de sus súbditos, el soberano, deseoso de complacerlos, abandonó a aquel hijo dañino.

Verse 24

तं यानं शीघ्रमारोप्य सभार्यं सपरिच्छदम्।यावज्जीवं विवास्योऽयमिति स्वानन्वशात्पिता।।।।

El padre lo hizo subir con presteza al carro, junto con su esposa y con todas sus pertenencias, y ordenó a sus propios servidores: «A éste se le destierre de por vida».

Verse 25

स फालपिटकं गृह्य गिरिदुर्गाण्यलोडयत्।दिश स्सर्वास्त्वनुचरन् स यथा पापकर्मकृत्।।।।

Tomando una azada y un cesto, vagó por todas las direcciones, cavando aun en las fortalezas de las montañas, como quien lleva la marca de un malhechor.

Verse 26

इत्येनमत्यजद्राजा सगरो वै सुधार्मिकः।रामः किमकरोत्पापं येनैवमुपरुध्यते।।।।

«Así el rey Sagara, en verdad sumamente justo, lo repudió. ¿Qué mal, entonces, ha hecho Rāma para que sea contenido y expulsado de este modo?»

Verse 27

न हि कञ्चन पश्यामो राघवस्यागुणं वयम्।दुर्लभो ह्यस्य निरय श्शशाङ्कस्येव कल्मषम्।।।।

No vemos en Rāghava ni la más mínima falta. Hallar en él alguna mancha es tan difícil como encontrar la supuesta mancha en la luna.

Verse 28

अथवा देवि दोषं त्वं कञ्चित्पश्यसि राघवे।तमद्य ब्रूहि तत्वेन तदा रामो विवास्यताम्।।।।

O reina, si acaso ves en Rāghava alguna falta, dila hoy con toda verdad; sólo entonces podrá Rāma ser enviado al destierro.

Verse 29

अदुष्टस्य हि संत्यागः सत्पथे निरतस्य च।निर्दहेदपि शक्रस्य द्युतिं धर्मनिरोधनात्।।।

Repudiar a quien es inocente y firme en la senda recta, al obstruir el dharma, podría consumir incluso el resplandor de Indra.

Verse 30

तदलं देवि रामस्य श्रिया विहतया त्वया।लोकतोऽपि हि ते रक्ष्यः परिवादः शुभानने।।।।

Basta ya, oh Reina, de frustrar la fortuna de Rāma. Oh de bello rostro, debes también protegerte del reproche y la censura del mundo.

Verse 31

श्रुत्वा तु सिद्धार्थवचो राजा श्रान्ततरस्वनः।शोकोपहतया वाचा कैकेयीमिदमब्रवीत्।।।।

Al oír las bienintencionadas palabras de Siddhārtha, el rey, con la voz cada vez más débil, habló a Kaikeyī con palabras quebradas por el dolor.

Verse 32

एतद्वचो नेच्छसि पापवृत्ते हितं न जानासि ममात्मनो वा।आस्थाय मार्गं कृपणं कुचेष्टा चेष्टा हि ते साधुपथादपेता।।।।

Oh mujer de conducta pecaminosa, estas palabras no te agradan; no sabes lo que es verdaderamente provechoso, ni para mí ni para ti. Aferrada a un camino vil, tus actos, nacidos de mala intención, se han apartado en verdad de la senda de los buenos.

Verse 33

अनुव्रजिष्याम्यहमद्य रामंराज्यं परित्यज्य सुखं धनं च।सहैव राज्ञा भरतेन च त्वंयथासुखं भुङ्क्ष्व चिराय राज्यम्।।।।

Hoy renuncio a este reino—sus comodidades y sus riquezas—y hoy mismo seguiré a Rāma. Tú, junto con el rey Bharata, goza del señorío real a tu gusto por largo tiempo.