Valmiki Ramayana 2.31.8 — Ayodhya Kanda, Sarga 31, Shloka 8

लक्ष्मणस्य वनानुगमन-प्रतिज्ञा तथा आयुध-संग्रहः

Lakshmana’s Vow to Follow Rama and the Retrieval of Divine Weapons

Devanagari script

यदर्थं प्रतिषेधो मे क्रियते गन्तुमिच्छतः।एतदिच्छामि विज्ञातुं संशयो हि ममानघ।।।।

Transliteration

yadarthaṃ pratiṣedho me kriyate gantum icchataḥ | etad icchāmi vijñātuṃ saṃśayo hi mamānagha ||

Translation

Oh intachable, deseo saber por qué razón se me impide, aun cuando anhelo partir; pues esto ha suscitado duda en mi corazón.

Word by Word

• यदर्थम्: for what reason/purpose
• यदर्थम्: हेतु (Reason/Purpose adjunct)
• Type: Indeclinable
• Root: यत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: यत्-षष्ठी + अर्थ (षष्ठी-तत्पुरुषः) → यदर्थम्; अव्ययप्रयोगः (अर्थे/हेतौ) = 'कस्मिन् हेतौ/कस्मादर्थम्' (for what purpose/reason)

• प्रतिषेधः: prohibition / restriction
• प्रतिषेधः: कर्तृ (Agent; grammatical subject of 'क्रियते')
• Type: Noun
• Root: प्रतिषेध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् (Nominative singular masculine)

• मे: my / of me
• मे: सम्बन्ध (Possessor/Relation)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः; एकवचनम् (Genitive singular) — enclitic form

• क्रियते: is being done / is made
• क्रियते: क्रिया (Verbal predicate; passive)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present); आत्मनेपदम्; प्रथम-पुरुषः; एकवचनम्; कर्मणि-प्रयोगः (Passive) (is being done/made)

• गन्तुम्: to go
• गन्तुम्: प्रयोजन/उद्देश्य (Purpose complement of 'इच्छतः')
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) → गन्तुम्
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्तम् (Infinitive); अव्ययवत् प्रयोगः (to go)

• इच्छतः: of (one) desiring
• इच्छतः: सम्बन्ध (Genitive relation to implied 'मम/अहम्')
• Type: Noun
• Root: इष्/इच्छ् (धातु) → इच्छत् (शतृ-प्रत्यय, वर्तमान-कृदन्त)
• Form: वर्तमान-कृदन्तः (शतृ); पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः; एकवचनम् (Genitive singular) — 'of (me) desiring'

• एतत्: this / all this
• एतत्: कर्म (Object of 'इच्छामि (विज्ञातुम्)')
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम् (Accusative singular neuter)

• इच्छामि: I wish / I desire
• इच्छामि: क्रिया (Verbal predicate)
• Type: Verb
• Root: इष्/इच्छ् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present); परस्मैपदम्; उत्तम-पुरुषः; एकवचनम् (I desire/wish)

• विज्ञातुम्: to know / to ascertain
• विज्ञातुम्: उद्देश्य (Purpose/complement of 'इच्छामि')
• Type: Verb
• Root: वि + ज्ञा (धातु) → विज्ञातुम्
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्तम् (Infinitive); अव्ययवत् प्रयोगः (to know/ascertain)

• संशयः: doubt
• संशयः: कर्तृ (Subject of implied 'अस्ति')
• Type: Noun
• Root: संशय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् (Nominative singular masculine)

• हि: indeed / for
• हि: सम्बन्ध/वाक्यालङ्कार (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)
• Form: निपातः (particle) — हेतौ/निश्चये (indeed/for)

• मम: of me / my
• मम: सम्बन्ध (Possessor/Relation)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः; एकवचनम् (Genitive singular)

• अनघ: O sinless one
• अनघ: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: अ + नघ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; सम्बोधन-विभक्तिः; एकवचनम् (Vocative singular masculine) — संबोधनम्

Context

I wish to know, O sinless one, the reason why you are dissuading me, when I am willing to go with you. This creates a doubt in my mind.

Characters & Entities

• Lakshmaṇa
• Rāma

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes transparent reasoning in decisions: Lakshmaṇa asks for truthful clarification so that action may proceed without suspicion or confusion.

What is the narrative situation?

Lakshmaṇa presses Rāma to explain why he is being prevented from accompanying him to the forest.

Which character virtue is emphasized?

Earnest truth-seeking and moral seriousness—he refuses to act under uncertainty when duty is at stake.